The AssetCasper Burgering, auteur op The Asset

CO2-heffing was een papieren tijger

Casper Burgering — Fri, 11 Jul 2025 10:17:10 +0000

Was het een contraproductieve maatregel of juist niet? De meningen over het al dan niet hebben van een nationale CO2-heffing – naast de koolstofheffing in Europees verband (EU ETS) – liepen flink uiteen. Voor de één was het slechts een ‘race to the bottom’ en voor de ander juist een echte ‘race to the top’. In ieder geval werd een meerderheid van de Tweede Kamer het vorige week eens over het schrappen van de maatregel. Het verlicht de druk op de energie-intensieve industriële ETS bedrijven enigszins, maar de druk op verduurzamen neemt hierdoor af.

Nederland was één van de eerste land in Europa die een CO2-heffing op industriële vervuiling in 2021 invoerde, als onderdeel van het Nederlandse Klimaatakkoord. Het doel van de heffing was om de grote industriële vervuilers te stimuleren hun productieprocessen koolstofarm te maken ofwel te ‘decarboniseren’. Een stok achter de deur om het tempo in de vergroening vast te houden. De wortel in dit traject was het vooruitzicht van duurzame producten tegen lagere kosten.

De heffing werkte ongeveer als volgt. De industriële ETS bedrijven – die onder heffing vallen – krijgen jaarlijks dispensatierechten toegewezen. Dit zijn de onbelaste (gratis) emissierechten. Voor elke ton CO2 die een industrieel bedrijf in een jaar meer dan haar dispensatierechten uitstoot, moet het bedrijf een bedrag betalen, een soort boete. Hier geldt in eerste instantie de EU-ETS prijs per ton CO2. Bij een relatief lage EU-ETS prijs is de decarbonisatieprikkel laag. De CO2-heffing werkt in dit geval als een soort minimumprijs voor een ton CO2. Omdat dit jaar voor het eerst de CO2-heffing het leidende boetebedrag zal zijn en bedrijven daardoor een hoger bedrag per ton CO2 boven de dispensatierechten moesten gaan betalen, barstte de discussie los. Het kwam met name doordat de druk op de energie-intensieve industrie op dat moment al hoog was door de hoge energiekosten.

Verdeelde meningen

De één vond het een belangrijke pijler onder het Nederlandse industriële klimaatbeleid. Met het duurder maken van de CO2-uitstoot krijgt het verminderen van de uitstoot automatisch prioriteit en wordt zo de verduurzaming versneld. Het sluit aan bij de adviezen uit het Draghi EU-concurrentierapport (september 2024) om te excelleren in koolstofarm leiderschap, minder afhankelijk van fossiele brandstoffen (en dus volatiele prijzen) en zo het concurrentievermogen te verstevigen. De ander was echter van mening dat de heffing een ongelijk speelveld creëerde voor de industrie. De CO2-heffing verhoogt immers de productiekosten en verzwakt daarmee de concurrentiekracht ten opzichte van landen waar geen extra heffing bestaat. Bovendien kan het leiden tot een verschuiving van de productie naar landen met een minder streng klimaatbeleid.

Nu de CO2-heffing in de geschiedenisboeken is opgenomen, heeft het nooit de kans gehad haar ware kracht te tonen. De industriële ETS bedrijven met ambitieuze klimaatplannen zijn de gebeten hond, terwijl de industriële ETS bedrijven die weinig tot geen klimaatambitie hadden niet extra worden aangepakt met hun vervuilende installaties. Onder deze laatste groep valt echter maximaal een vijfde van alle industriële ETS bedrijven. Hierbij gaat het om de industriële ETS bedrijven die tussen 2017-2024 hun CO2-emissies hebben zien toenemen. Dit aantal is nog redelijk overzichtelijk.

Op naar maatwerkbeleid

Het hebben van een klimaatbeleid biedt veel voordelen. Het brengt economische groei, meer investeringen (in bijv. hernieuwbare energie), nieuwe banen, een duurzame leefomgeving en een betere volksgezondheid. Als je dit beleid echter generiek maakt, dan kleven daar soms nadelen aan. Zo kan het voorkomen dat het beleid uiteindelijk ondoeltreffend is of dat de handhaving moeilijk te realiseren is. Maar veel vaker is het geval dat de kosten en baten van het beleid niet gelijkmatig zijn verdeeld. Dan is maatwerk per subsector in de industrie misschien wel veel effectiever. Elke industriële subsector kent namelijk zo haar eigen uitdagingen en complexiteit. En bovendien, Nederland heeft circa 195 industriële ETS bedrijven. Dat maakt een maatwerkaanpak overzichtelijk.

Het bericht CO2-heffing was een papieren tijger verscheen eerst op The Asset.

Staalindustrie weer in crisismodus

Casper Burgering — Tue, 18 Mar 2025 04:29:32 +0000

De Europese staalindustrie heeft momenteel pittig wat tegenwind te verduren. Zwakke vraag, hoge energiekosten, lage marges, stevige wereldwijde concurrentie, meer Chinese export van staal, toenemende druk om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en een nieuwe reeks van Amerikaanse handelstarieven. De staalindustrie heeft echter voor heel wat uitdagingen gestaan in de afgelopen decennia. Zij is daarmee gepokt en gemazeld als crisismanager. Maar zou het kunnen zijn dat deze storm iets te perfect is voor de Europese staalindustrie?

Crisistijden komen wel vaker voor in de staalindustrie en kent ook diepe wortels. Globalisering en het openstellen van wereldmarkten, China lid van de Wereldhandelsorganisatie (WHO) met een hausse in goedkope Chinese export, gevolgd door onderbezetting en structurele overcapaciteit. Maar ook lage productiviteit en hoge arbeidskosten (vooral in Europa). Gevolg van dit alles: zwakke en volatiele wereldwijde staalprijzen. Het speelt de sector nog steeds parten.

En vervolgens wordt de druk in Europa ook nog eens opgevoerd om de uitstoot van broeikasgassen in een hoger tempo terug te dringen. Een stevige transformatie die tientallen, zo niet honderden miljarden euro’s zal gaan kosten. Daarover lopen de schattingen flink uiteen. Ook dit brengt de sector veel financiële stress. En nog steeds is de financiering van de klimaatneutrale transitie van de staalindustrie een verhit punt van discussie. Want wie pakt deze rekening uiteindelijk op?

Klimaatimpact

Het staat buiten kijf dat de impact van staal op het milieu groot is. Bij de productie van staal komt veel CO2 vrij. In 2024 werd er wereldwijd ruim 1,8 miljard ton staal gemaakt, slechts 1% minder dan het jaar ervoor. Het Internationale Energieagentschap (IEA) schat dat de directe CO2-uitstoot als gevolg van de productie van ruw staal ongeveer 1,4 ton per ton geproduceerd staal bedraagt. Dat is dus zo’n 2,5 miljard ton CO2 in totaal per jaar. Daarmee is de staalindustrie verantwoordelijk voor ongeveer 6-7% van de totale wereldwijde CO2-uitstoot in 2024. Met zo’n stevige voetafdruk moet klimaatactie hoog op de agenda staan.

Maar het tempo van de CO2-reductie in de staalindustrie is relatief traag. Koolstofbeprijzing (via het EU-ETS emissiehandelssysteem) moet bedrijven in de sector stimuleren om te verduurzamen. Een hogere CO2-prijs en een geleidelijke afbouw van de gratis emissierechten voert echter de druk op de marges in de staalindustrie nog verder op. Dat maakt van het investeren in nieuwe duurzame technologieën een nog grotere uitdaging, vooral als het economisch tij tegenzit. Om de staalindustrie toch nog competitief te houden in deze transitie moet het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) vanaf 2026 soelaas bieden. Dan treedt CBAM echt in werking en wordt de goedkope staalimport (vooral uit China) zonder koolstofbeprijzing een heffing opgelegd.

Moeilijke tijden

Of CBAM echt zo effectief is weten we op z’n vroegst pas over een jaar. Maar om de stalen neuzen nu alvast in dezelfde richting te krijgen en alle urgente problemen te adresseren vond vorige week de Strategic Dialogue on Steel plaats op initiatief van de Europese Commissie. Vertegenwoordigers uit de hele staalwaardeketen kwamen bij elkaar. Er werd gesproken over het concurrentie, over circulariteit, over de transitie, decarbonisatie en elektrificatie, over eerlijke handelsbetrekkingen, over een internationaal gelijk speelveld en wat meer onafhankelijkheid van de VS alstublieft.

Volgens Eurofer – de EU branchevereniging voor staal – kunnen de protectionistische maatregelen van de VS ertoe leiden dat de EU zo’n 3,7 miljoen ton exportstaal naar de VS verliest en dat goedkoop staal uit andere landen van de VS naar de EU-markt wordt verlegd. Geen positief beeld en het voedt de storm alleen maar meer. Het heeft er dus alle schijn van dat bedrijfscontinuïteit binnenkort een hogere plaats op de agenda krijgt dan schone productie. Het scenario van uitstel van de klimaatdoelen, net zoals in de auto-industrie, lijkt daarmee dichterbij te komen.

Het bericht Staalindustrie weer in crisismodus verscheen eerst op The Asset.

Decarbonise, baby, decarbonise!

Casper Burgering — Tue, 28 Jan 2025 05:37:30 +0000

De toon was al gezet met ‘drill, baby, drill’ van Trump. En het was daarmee geen verrassing dat de VS uit het Klimaatakkoord van Parijs stapte. Het is weer een nieuw keerpunt in de ‘never-ending’ klimaatoorlog. Tot walging natuurlijk van veel voorstanders van meer klimaatactie.

Het ingeslagen pad van de VS staat haaks op de plannen van de Europese Commissie en het advies van Mario Draghi. Die zetten juist meer in op decarboniseren. Het is de kern van de EU concurrentiestrategie… baby. Nog steeds een goed en houdbaar plan. Want het loont, zo blijkt.

Fossiel dicteert in de VS

Het aandeel fossiel is fors in de VS. Niet alleen in de economie, maar ook in de politiek. Zo zijn Biden (82) en Trump (78) de oudste presidenten ooit in de VS. Voordat deze twee oldtimers ten tonele verschenen, lag de gemiddelde leeftijd van alle presidenten bij hun aanvang van hun termijn op 55 jaar. Maar vergeet ook niet het flinke fossiele leger aan senatoren. Een onderzoek van Pew Research Center laat zien dat de Senaat in de VS voor éénderde bestaat uit senatoren die ouder zijn dan 70 jaar. En nog eens éénderde zit in de leeftijdscategorie van 60 tot 70 jaar. Het Huis van Afgevaardigden in de VS (HvA, vergelijkbaar met onze Tweede Kamer) is gelukkig iets jonger. Daar hebben de mannen en vrouwen in de leeftijdscategorie tot 60 jaar nog de overhand (met een aandeel van 57%). Er zit zelfs één twintiger in dit HvA! Gaat hij/zij/het echt verschil maken? Het is ijdele hoop. Of deze politieke demografie iets zegt over de klimaatkoers van de VS, dat is moeilijk te zeggen. Ik neig ernaar dat de vele Boomers in de volksvertegenwoordiging toch van enige invloed zijn geweest op de richting. Want ik denk zomaar dat de jongere generatie wel beter weet en wil.

Investeren in koolstofarme technologieën loont

We moeten af van fossiel. Daarom vindt volgende week woensdag onze tweede Decarbonisation Summit plaats tijdens het ABN AMRO opentennistoernooi in Ahoy. Met relevante sprekers die in een overtuigend pleidooi gaan vertellen waarom decarboniseren zo belangrijk is voor Europa. Mario Draghi liet dit overigens ook al duidelijk zien in zijn concurrentierapport van september 2024. De aanbeveling van hem is dat decarboniseren een manier is voor bedrijven om zich te specialiseren, waarmee uiteindelijk het concurrentievoordeel verder verstevigd of uitgebouwd kan worden.

Daarom moet het versnellen van decarbonisatie door strikter beleid niet worden gezien als een bedreiging. Uit een eerder onderzoek van de Verenigde Naties, met data verzameld over de periode 2013-2019, bleek namelijk al dat bedrijven met consistent hoge duurzaamheidsprestaties zo’n 4,5 tot 5 keer hogere operationele marges hadden dan bedrijven met lage duurzaamheidsprestaties in dezelfde periode. En een meer recent onderzoek van de Universiteit van Groningen (Swarnodeep Homroy, november 2022, gepubliceerd in de Journal of Banking & Finance) laat zien dat als de broeikasgasemissies met één standaarddeviatie afnemen, de winstgevendheid met 0,14 standaarddeviatie toeneemt. Grofweg is het zo dat bedrijven met een lage uitstoot doorgaans een hogere omzetgroei hebben, beter bestand zijn tegen negatieve schokken in de sector – met name door een meer loyale klantenbasis – , lagere bedrijfskosten hebben (meer efficiëntie) en ook lagere kapitaalkosten (minder risico). Wat wil je nog meer?

Juiste moment

Tot aan 2030 zal een aantal factoren van belang zijn, waarbij betaalbaarheid van de transitie, een betrouwbare infrastructuur, voldoende netwerkcapaciteit en het stimuleren van de groene vraag de voornaamste zijn. De huidige problemen rondom netcongestie zorgen ervoor dat de prijs van koolstofarme technologieën (met name elektrificatie) relatief laag ligt, want de vraag blijft immers achter. Veel bedrijven zien netcongestie als obstakel voor het investeren in koolstofarme technologieën. Zodra het probleem van netcongestie minder wordt, neemt de vraag naar koolstofarme technologieën toe en daarmee de prijs ervan. Een goed argument om op het juiste moment te investeren in koolstofarme technologieën. Vandaar… Decarbonise, baby, decarbonise!

Het bericht Decarbonise, baby, decarbonise! verscheen eerst op The Asset.

Vergroening van de skipistes

Casper Burgering — Tue, 14 Jan 2025 07:45:09 +0000

Als gevolg van de klimaatverandering kunnen tegen 2040 nog in slechts 10 landen wintersporten worden georganiseerd, aldus het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Sneeuw en kou worden schaarser en is het vaak hopen op een witte wonderwereld. Niet alleen het IOC maakt zicht zorgen. Ook veel Alpenlanden zien de urgentie. Om de risico’s enigszins te beheersen, hebben steeds meer wintersportdorpen klimaatmaatregelen genomen.

Als je aan een duurzame vakantie denkt, dan is de wintersport waarschijnlijk de laatste vakantie die in gedachten opkomt. Hoe dit exact in relatie staat tot andere vakanties weet ik niet, maar ik denk dat de wintersport met gemak in de top 3 van vakanties staat met de grootste CO2-voetafdruk. De minst duurzame optie is natuurlijk de cruisevakantie. Als je op wintersport gaat, dan moet je tegenwoordig vroeg beginnen met het boeken ervan. Voordat je er erg in hebt, zijn namelijk alle toplocaties voor het winterseizoen al vergeven. Zeker de hoger gelegen gebieden, die sneeuwzekerheid pretenderen te hebben. ‘Pretenderen’ inderdaad, want in het huidige klimaat is niets zeker meer. De warmere wordende wispelturige winters doen de schaarse sneeuw sneller smelten. Dat maakt de wintersportvakantie meer onvoorspelbaar en risicovol. Koning Winter regeert in de Alpenlanden dit seizoen echter weer streng. Het ging goed van start en de condities zijn op het moment van schrijven nog steeds prima. Het is echter geen garantie voor de rest van de winter en al helemaal niet voor de komende winteredities.

De wintersport heeft geen groene reputatie en de lijst met vervuilende activiteit is lang: de vaak forse files richting de populaire skigebieden, de bomenkap die heeft plaatsgevonden om ruimte te maken voor pistes en liften, de grote hoeveelheid energie die nodig is om alles draaiende te houden (zoals de accommodaties en de liften), de uitstoot van de pistebully’s en bovenal de explosieve groei van het aantal sneeuwkanonnen. De sneeuwkanonnen en de pistebully’s zijn samen overigens goed voor zo’n 85% van de totale koolstofuitstoot van een skioord, waarbij de pistebully’s met 60% de grootste impact hebben. Maar vergeet ook niet de impact van de sneeuwkanonnen op het totale waterverbruik.

…naar een groener imago

In de meeste wintersportgebieden weten ze ook dat de vooruitzichten voor de lange termijn zacht gezegd niet positief zijn. Klimaatverandering blijft hun grootste bedreiging en met enige regelmaat kom je berichten tegen dat skigebieden daardoor definitief de liften hebben moeten sluiten. Tot op heden zijn dit vooral de kleine en lager gelegen gebieden. Sommige wintersportoorden zijn daarom proactiever iets aan hun klimaatimpact gaan doen en proberen de CO2-voetafdruk van de sport sneller te verminderen. Het dreigende verlies van inkomen in de winter is vaak de sterkste stimulans voor veel ondernemers om klimaatmaatregelen te nemen. In ieder geval is de toename van het aantal eco-vriendelijke skioorden een positieve trend.

Duidelijk is dat het sneeuwkanon in ieder geval niet langer het wondermiddel is dat het ooit was. Dit is een korte termijn oplossing en heeft op de lange termijn geen bestaansrecht meer. Een goed alternatief zijn de sneeuwboerderijpraktijken. Dan verzamelen ze sneeuw gedurende de winter (als die er is) en slaan ze deze op in schaduwrijke of geïsoleerde gebieden (als die er zijn). Zo biedt deze sneeuwvoorraad een goede basis voor de start van het nieuwe winterseizoen. En de pistebully wordt langzaam vervangen voor voertuigen die draaien op HVO (Hydrotreated Vegetable Oil, ofwel biodiesel), wat de uitstoot sterk vermindert. Zo krijgt het imago toch nog een beetje kleur.

Het bericht Vergroening van de skipistes verscheen eerst op The Asset.

Bamiwestern in de mijnbouw

Casper Burgering — Tue, 10 Dec 2024 01:58:04 +0000

Het was Tuco uit ‘The Good, the Bad & the Ugly’ die zei: “…when you have to shoot, shoot… don’t talk”. De Chinezen zijn gek op wijsheden en deze hebben ze ter harte genomen. Want vrijwel onmiddellijk na het aanscherpen van Amerikaanse restricties inzake de uitvoer van halfgeleiders naar China, stelde China een verbod in op de export van kritieke mineralen zoals gallium, germanium en antimoon naar de VS. Het is een opmaat voor een grotere reeks aan handelsconfrontaties.

Kritieke metalen spelen een essentiële rol in de productie van veel defensiematerieel. Denk hierbij aan nachtzichtbrillen, precisiegeleide wapens, communicatieapparatuur, GPS-apparatuur, batterijen en andere defensie-elektronica. Maar ook worden de metalen veel verwerkt in de productie van permanente magneten, een belangrijk onderdeel van geavanceerde technologieën die essentieel zijn voor duurzame groei, van windturbines tot elektrische auto’s en scooters. Zonder deze cruciale metalen wordt het halen van de klimaatdoelstellingen een stuk lastiger. Allemaal belangrijke spulletjes dus. Dan kun je beter geen touw om je nek hebben.

Blondi had Tuco in de tang… dacht hij: “You see, in this world there’s two kinds of people, my friend: Those with loaded guns and those who dig. You dig.” En graven heeft China gedaan in de afgelopen decennia. De achterstand van de VS (en ook de EU) op het gebied van kritieke mineralen en metalen ten opzichte van China is groot, immens groot. Neem bijvoorbeeld zeldzame aardmetalen. China zit op een hele grote berg zeldzame aardmetalen en heeft in de afgelopen decennia veel winningsprojecten opgetuigd. Uit cijfers van het United States Geological Survey (USGS) blijkt dat het land een aandeel van ongeveer 70% heeft in de mondiale jaarlijkse output. Bijna 40% van alle reserves aan zeldzame aardmetalen ligt nog verborgen in China. En zo is China goed voor 94% van de wereldproductie van gallium en 83% van germanium. Dergelijke rijke deposities hebben de VS (en de EU) niet. Het geeft China daarmee een unieke, bijna monopolistische positie. Daarnaast zijn veel van die zeldzame aardmetalen en andere kritieke metalen technisch moeilijk te delven, waardoor het ook nog eens ontzettend lang kan duren voordat het ontginnen op grote schaal plaatsvindt. Het komt er bijna op neer dat een toeleverketen zonder China op de korte termijn ondenkbaar is.

“You’ll die slowly, very slowly old friend.”

De expertise op het gebied van kritieke metalen blijft nog lange tijd in China. De bulk aan mineralen, ertsen en de geraffineerde metalen uit dit land drukt haar stempel op de exportmarkt. China heeft daarmee een sterke troefkaart in handen. Het doet de fragiele verhoudingen in de geopolitieke arena geen goed en geeft voeding aan een mogelijk nieuwe fase in de handelsbetrekkingen.

De monopolie stoot hard tegen het zere been van de VS (en ook de EU). En het slechte nieuws is dat er niet veel alternatieven zijn voor de VS (en de EU) om de aanvoerbron te diversifiëren, om zo hun autonomie en vooral ook hun economisch concurrentievermogen te waarborgen. Want door de exportbeperking van China zullen de prijzen van gallium, germanium en antimoon op termijn gaan stijgen en daarmee stuwt het de inflatie. Maar dit is iets voor de lange termijn. Op de korte termijn zal de maatregel waarschijnlijk nog niet heel veel impact hebben. De spanningen waren immers al hoog en veel bedrijven hebben daardoor strategische voorraden aangelegd. En bovendien kan ook nog indirect worden ingekocht via bijvoorbeeld Japan, die het direct van China afneemt. Mits natuurlijk die route niet onder druk komt te staan, zoals ook in 2010 wel het geval was. Uiteindelijk is het signaal wat China afgeeft duidelijk: “Whoever double-crosses me and leaves me alive understands nothing about Tuco. Nothing!”. Met zoveel wijsheden is het niet voor niets dat ‘The Good, The Bad & The Ugly’ op plek 14 staat van de top 100 films allertijden (van de IMDb).

Het bericht Bamiwestern in de mijnbouw verscheen eerst op The Asset.

Geothermie heeft nog veel voeten in de aarde

Casper Burgering — Tue, 15 Oct 2024 01:22:19 +0000

In 2030 wil het kabinet 15 Peta Joule (PJ) aan warmte uit geothermie halen, zo bleek uit een recente brief van de minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) over geothermie (ook wel aardwarmte). In 2023 haalde Nederland zo’n 6,5 PJ warmte uit geothermie. Er moeten dus nog veel projecten worden opgestart om die 15 PJ in 2030 te halen. Ondanks dat geothermie helpt om de energiemix te vergroenen, is de uiteindelijke bijdrage relatief klein. En het is bovendien ook niet heel eenvoudig om van geothermische projecten een succes te maken.

Geothermische energie is warmte die wordt verkregen uit de ondergrond van de aarde. Water en/of stoom dragen de geothermische energie naar het aardoppervlak. Eenmaal bovenaards kun je dit vervolgens gebruiken voor verwarming en koeling of voor het opwekken van schone elektriciteit.

Het gebruik van geothermie heeft zo zijn voordelen. Het is een relatief betrouwbare en schone energiebron die lokaal kan worden gewonnen. Dit biedt regionaal dus ecologische en economische kansen. En het is ook nog eens een langdurige energiebron.Aardwarmte brengt op haar manier energie-efficiëntie en is de basis voor andere hernieuwbare warmtebronnen, zoals warmtepompen. Die zijn uiteindelijk cruciaal om woningen aardgasvrij te maken of om onze kassen te voorzien van warmte. Per saldo is de agrarische sector grootverbruiker, maar dat is relatief. Want ten opzichte van het finale energieverbruik van alle sectoren tezamen heeft aardwarmte als energiedrager een aandeel van nog geen half procent (2023).

Niet zo eenvoudig

Het belangrijkste bezwaar bij geothermie is misschien wel de omvang van de projecten in vergelijking met andere hernieuwbare energieprojecten (zoals wind en zon). Het blijft een complex ingenieursvraagstuk. De zoektocht naar de juiste locatie met de juiste ondergrond en meest ‘vruchtbare’ bron is cruciaal. En heb je eenmaal de juiste locatie, dan moet nader onderzoek uitwijzen hoe diep de boring moet zijn en of dit haalbaar en betaalbaar is. En dit hele traject kan alleen met de juiste vergunningen: eerst één voor het zoeken naar aardwarmte, als dat succesvol is, dan heb je een startvergunning nodig. Daarna moet er instemming zijn met een uitvoerder om tot slot een vervolgvergunning te krijgen. Het zorgt al-met-al voor (te) lange doorlooptijden. Het komt erop neer dat veel geothermische projecten dus uiteindelijk veel geduld, diepe zakken en ook een politieke wil vergen. Alle drie zijn helaas schaars.

Er zijn ook andere prangende kwesties. Geothermische projecten en installaties kunnen leiden tot verstoring van leefgebieden en kan vervuiling van water veroorzaken, met lokale gevolgen voor de biodiversiteit. Bovendien wil je graag weten wat exact de risico’s voor de leefomgeving zijn en is een seismologisch onderzoek noodzakelijk. Want op het moment dat er boorputten aangelegd moeten worden en ook als het boren daadwerkelijk gaat plaatsvinden kunnen er trillingen ontstaan met mogelijk aardbevingen tot gevolg. Die risico’s wil je zo nauwkeurig mogelijk in kaart brengen.

Grote kansen toegedicht

Ondanks dat het aandeel van geothermie nog relatief klein is, kan het echter een betekenisvolle rol hebben bij het bereiken van de doelstellingen voor het koolstofarm maken van de economie. Omdat het een gegarandeerde bron van energiezekerheid is, verdient het meer aandacht in de energietransitie. Het wordt al met succes toegepast voor bijvoorbeeld stadsverwarming en ook in de glastuinbouw. Op termijn kan het ook gebruikt worden voor industriële processen (voor de lagere temperaturen) en om elektriciteit op te wekken. De meest dringende kwestie is misschien wel de vergunningsprocedure, die moet eenvoudiger en sneller. Ook hier is het aan de overheid om met maatregelen te komen om de uitrol van geothermie nog veel meer te versnellen.

Het bericht Geothermie heeft nog veel voeten in de aarde verscheen eerst op The Asset.

Amerikaanse verkiezingen als klimaatkeerpunt

Casper Burgering — Mon, 16 Sep 2024 14:10:52 +0000

Over 51 dagen is het zover. Dan zijn de verkiezingen in de VS. Het is nog zeker geen gelopen race en het blijft moeilijk te voorspellen welke van de twee kampen aan het langste eind zal trekken. Pas op 6 november zullen de eerste exit-polls wat meer duidelijkheid geven. In ieder geval liggen de standpunten flink uiteen, zo bleek ook uit het eerste Tv-debat. Opvallend genoeg kreeg het thema klimaat tijdens dat debat weinig aandacht. En juist op dit punt zijn de meningen sterk verdeeld.

Kamp Trump

De eerste termijn van Donald Trump als president (2017-2021) werd gekenmerkt door een gunstig beleid voor fossiele brandstoffen en het afschalen van milieumaatregelen. De kans is groot dat een soortgelijke aanpak nieuw leven wordt ingeblazen als hij wordt herkozen.

Trump heeft het namelijk niet zo met duurzaamheid. “Er zijn inmiddels triljoenen dollars uitgegeven aan dingen die te maken hebben met de groene zwendel. We zullen een einde maken aan deze ongelooflijke verspilling van belastinggeld die de inflatiecrisis aanwakkert.” Om dit te bereiken heeft hij al een aantal beloftes gedaan.

Zo heeft hij al ‘drill, baby, drill’ beloofd als hij wordt herkozen tot president. Hij vindt de fossiele sectoren steenkool en olie in één woord ‘beautiful’. In zijn campagne beloofde Trump verder dat alle offshore windprojecten zullen stoppen op zijn eerste dag in het Witte Huis. Hij beweert daarbij overigens ook, zonder enig bewijs, dat ze kanker veroorzaken. Ook heeft hij het gemunt op zonnepanelen. “Zonnepanelen zijn niet sterk genoeg en het is heel erg duur,” zonder te verduidelijken wat hij precies bedoelde met ‘sterk’. En over de elektrische auto is hij eerder nooit positief geweest en bestempelde het als ‘waanzin’. Hun aanhangers zouden zelfs “in de hel moeten rotten”. Deze mening veranderde toen Trump (financiële) steun kreeg van Elon Musk. Het siert hem.

Over Carbon, Capture & Storage (CCS) is kamp Trump positiever, ondanks dat de technologie niet het gemakkelijkste is om uit te rollen. CCS-projecten vergen bovendien grote investeringen zonder dat daar een zeker rendement tegenover staat. Dit brengt dus hogere financiële risico’s met zich mee, waarin de overheid een bemiddelende rol moet nemen. Voor kamp Trump is CCS echter een plausibele technologie, omdat fossiele verbranding kan doorgaan. Een soort rookgordijn dus.

Het Internationale Energieagentschap (IEA) moet het ook ontgelden. De VS levert jaarlijks een grote financiële bijdrage aan het budget van het IEA en heeft daarmee redelijk wat invloed. De kans is groot dat de druk op het IEA met Trump II zal toenemen, aangezien sommige republikeinen inmiddels al hebben geroepen dat het IEA een te progressieve echokamer is. Zij pleiten ervoor dat het IEA terug moet naar haar oorspronkelijke mandaat: het bevorderen van energiezekerheid.

Kamp Harris

Het zal u denk ik niet verbazen dat het kamp van Kamala Harris zich in de andere hoek bevindt van deze klimaatarena. Zij vinden de ingeslagen pro-klimaatweg door Joe Biden positief, maar tegelijkertijd zijn ze van mening dat er meer gedaan kan worden om klimaatverandering tegen te gaan. De klimaatlat wordt waarschijnlijk hoger gelegd. Bij de Democratische voorverkiezingen in 2019 kwam Harris al met een veel ambitieuzere groene agenda dan Biden. Zo stelde ze toen al een koolstofbelasting voor, een verbod op de winning van schaliegas (‘fracking’) en een investering van USD 10 miljard om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

Het heeft er alle schijn van dat een verkiezingsoverwinning van Trump de groene agenda in de VS een stuk fletser gaat maken, terwijl bij winst van Harris groei in het vat zit voor klimaatmaatregelen. Het is daarmee een waar keerpunt. De groenesoep zal echter niet zo heet gegeten worden als zij wordt opgediend, dit geldt voor beide kampen. Want ondanks de felgroene claim van Biden in zijn jaren als president, heeft hij ook tal van fossiele projecten goedgekeurd. De economische belangen blijven nu eenmaal hoog. Ze zullen de ecologische belangen nog vaak genoeg in de weg staan.

Het bericht Amerikaanse verkiezingen als klimaatkeerpunt verscheen eerst op The Asset.

Het slechtste klimaatnieuws ooit

Casper Burgering — Tue, 16 Apr 2024 06:48:21 +0000

Greta T. uit Z. (21) is vorig weekend opgepakt bij een klimaatactie in Den Haag. Heeft u de foto’s gezien? Gelukkig hebben we die nog.

De pose van Greta zag er heel dramatisch uit. Het kwam daardoor niet erg authentiek over. Later zei Greta ook dat de hele arrestatie rustig was verlopen. Dat maakte die dramatische uitdrukking van Greta nog ongeloofwaardiger. Ondanks dat deze klimaatactie mislukte, hebben ze het doel bereikt: weer genoeg media-aandacht met een hoofdrol voor Greta T. uit Z. dit keer en het bovenliggende klimaatdoel nogmaals in de spotlight.

Extremiteiten in het klimaatnieuws

Het lijkt er soms op dat er vaak alleen nog ruimte is voor de extreme nieuwsberichten over het klimaat. De mens heeft kennelijk veel behoefte aan negatief nieuws. Niet vreemd dus dat het TV-programma GoedNieuws Vandaag geen kans van slagen had. Het is een oude wijsheid: negatief nieuws verkoopt meer dan positief nieuws. Dit verklaart ook meteen de titel van deze column.

We struikelen over de bijna wekelijkse klimaatwaarschuwingen, met name als weer een nieuw klimaatrecord is bereikt. Of het komt door de alarmistische klimaatrapporten die met enige regelmaat verschijnen. Ik merk dat bij het in kaart brengen van onderwerpen die klimaatrecords of -rapporten ook vaak een goede aanleiding geven om een columnpje te tikken. Maar ik vraag me toch af: is er nog hoop of is het echt allemaal zo erg?

China domineert

De CO2-uitstoot is volgens het Internationale Energieagentschap (IEA) in 2023 met 1,1% gestegen en bereikte daarmee een nieuwe recordhoogte van 37,4 miljard ton. De uitstoot door de verbranding van steenkool was verantwoordelijk voor meer dan 65% van de stijging in 2023. Maar opvallend was vooral dat door het tekort aan waterkrachtproductie vorig jaar de emissies van CO2 met ongeveer 170 Mt zijn toegenomen. Het IEA stelt dat zonder dit effect de emissies van de wereldwijde elektriciteitssector in 2023 zouden zijn gedaald. Allemaal niet zo’n goed nieuws.

China is zelfs het slechtste jongetje uit de klas. De emissies in China stegen in 2023 met ongeveer 565 Mt, veruit de sterkste stijging wereldwijd. Het is het gevolg van de verdere voortzetting van China’s emissie-intensieve economische groei in de periode na de pandemie. Daarmee blijft China de grootste uitstoter van broeikasgassen. Maar, wis en waarachtig, ondanks deze teleurstellingen komt er soms ook goed klimaatnieuws uit China!

China blijft namelijk de groei in schone energie domineren. Volgens het jaarverslag van de China Electricity Council (CEC) zal China tegen het einde van 2024 naar verwachting 1,3TW aan zonne- en windenergie produceren. Aanvankelijk had China zich als doel gesteld om in 2035 zo’n 1,2TW schone energie op te wekken, maar dat doel schieten ze waarschijnlijk eind dit jaar al voorbij. Dit was misschien niet zo’n ambitieus doel, maar dit terzijde. En ook andere klimaatcijfers zijn indrukwekkend. China bezit momenteel meer dan de helft van de totale geïnstalleerde zonne-energiecapaciteit wereldwijd. De verwachting is dat de sterke groei van hernieuwbare energiebronnen in China tot aan 2030 – jaarlijks zo’n 10% – voorlopig aanhoudt.

China blijft dus z’n best doen, zo (b)lijkt. Dit in grote tegenstelling tot India, die haar ambities met schone energie helemaal niet kan waarmaken. Het land moet elk jaar ongeveer 40GW schone energie toevoegen om haar doelstelling van 500GW in 2030 te halen. Het tempo ligt nu op zo’n 10GW tot 15GW per jaar. De Indiase vertragingen komen door gebrekkige netwerkinfrastructuur, het moeizame traject met landaankopen en de structurele financiële problemen van staatsbedrijven in de elektriciteitssector. Wat een slecht nieuws is dit.

U ziet wat ik doe hier. Ik begin met wat slecht nieuws – een stukje goed nieuws – en ik sluit af met nog slechter nieuws. Ik sluit aan bij uw behoefte, gebruik geen hardliners en vind zo een mooie balans. Daar kunnen de uitersten in de klimaatarena misschien ook wat mee. Wishful thinking, me dunkt.

Het bericht Het slechtste klimaatnieuws ooit verscheen eerst op The Asset.

Wopke in de wolken

Casper Burgering — Tue, 12 Mar 2024 07:32:40 +0000

Wopke kwam niet lang geleden met het voorstel om een netto broeikasgasemissieniveau in 2040 te bereiken, die uitgaat van 90% vermindering van de broeikasgasemissies ten opzichte van 1990. Dit nieuwe tussentijdse emissiereductiedoel van de EU klimaatcommissaris is ambitieus. Erg ambitieus. Het gaat sowieso veel zweet en tranen kosten. Maar volgens wetenschappelijk advies is dit nieuwe doel nog steeds niet ambitieus genoeg om de opwarming van de aarde te beperken tot de 1,5 graden. De donkere wolken pakken zich weer samen.

Veel grote EU-landen lopen achter op hun CO2-reductiedoelen. Ondanks dat de transitie naar een koolstofarme manier van werken in volle gang is in veel EU-landen en hun grootste klimaatsectoren, valt het tempo van deze overgang vaak nog tegen. Dit blijkt uit de trends in de CO2-uitstoot in de grote klimaatsectoren per land. Op EU-niveau valt het op dat vooral de transportsector nog ver achterloopt met de reductie van CO2 ten opzichte van andere sectoren. Ook in Nederland is dit het geval. Per saldo verloopt de transitie naar een koolstofarme of -vrije manier van werken dus erg traag in veel EU-landen. Af en toe is er positief transitienieuws, maar dat brengt nog (te) kleine stapjes. Vaak zijn de echte grote stappen het resultaat van systeemschokken en crises. En daar zitten we ook weer niet op te wachten. Er moet dus structureel meer plaatsvinden om de EU afspraken na te komen. Het nieuwe tussentijdse 2040-doel van Wopke moet de ambitie voor EU landen een impuls geven. Dit gaat echter niet vanzelf.

Wat is er nodig om de doelstelling voor 2040 te halen?

Sowieso moet de klimaatambitie in landen worden verhoogd. Dit is echter niet heel eenvoudig in een steeds meer rechts georiënteerd politieke arena. Daarbij komt dat als het tempo in de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen niet versnelt, dat het eerder gestelde doel voor 2030 (de beruchte 55% ten opzichte van 1990) ook niet eens wordt gehaald. In dit geval ligt het nieuwe 2040 doel nog mijlenver weg. De Europese Commissie (EC) vindt dat de transitie ‘rechtvaardig en eerlijk’ moet zijn. Kortom, huishoudens met een laag inkomen moeten voldoende financiële bijstand ontvangen. Daarvoor zal de EC het Sociaal Klimaatfonds ter grootte van EUR 87 miljard mobiliseren om kwetsbare huishoudens te ondersteunen. Een ander heet hangijzer is natuurlijk de transformatie van het EU energiesysteem. Dit begint met flinke uitbreidingen in netwerkcapaciteit, met als uiteindelijk doel om het aandeel van elektriciteit in het energieverbruik te verdubbelen van 25% nu tot ongeveer 50% in 2040. Tegelijkertijd zouden hernieuwbare bronnen en kernenergie tegen die tijd meer dan 90% van het elektriciteitsverbruik moeten opwekken. Dit vraagt om een sterke toename van de investeringen in schone energie. Maar ook kunnen de technologieën voor het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen op grotere schaal worden ingevoerd.

Sneller verminderen van de uitstoot

Uiteindelijk gaat de beschikbare technologie om broeikasgassen te verminderen het verschil maken in de komende jaren. We zien dat de opschaling en de innovatie hierin door zet. En als dit aanhoudt, dan kan het tempo in de vermindering van broeikasgassen zomaar sterker versnellen. Hierbij gaan met name om het doorontwikkelen van technologieën met betrekking tot elektrificatie, efficiencymaatregelen, brandstofvervanging (hernieuwbare brandstoffen in plaats van fossiel) en de opwek van hernieuwbare energie (zoals uit zon, wind, aardwarmte, etc.). De publiek en private investeringen in bijvoorbeeld technologieën en ook de infrastructuur gaan uiteindelijk het verschil maken. Het zou jaarlijks om ongeveer EUR 1,5 biljoen aan investeringen gaan. Ik word er duizelig van. Op de langere termijn levert dit echter zowel ecologisch als economisch winst op, is de gedachte hierachter. Om uiteindelijk de Europese ‘broeikasgasemissieverminderingsmissie’ op koers te houden, is daarnaast een toename van de striktheid van het klimaatbeleid in dit verband de enige – misschien wel meest noodzakelijke – stok achter de deur. Het is een zonnestraaltje dat zich door het dikke pak grauwgrijze wolken boven het klimaat laat zien.

Het bericht Wopke in de wolken verscheen eerst op The Asset.

Bijna tijd voor een elektroshock

Casper Burgering — Tue, 05 Mar 2024 03:47:46 +0000

Elektrificatie is zo’n beetje de hoeksteen van de energietransitie en voor een duurzame samenleving. Het is het beste paard om op te wedden voor het halen van de eindstreep van de klimaatdoelen. Het lijkt de weg van de minste weerstand naar een koolstofnegatieve energie-economie. We vervangen een groot deel van de fossiele brandstoffen door geëlektrificeerde technologieën op basis van hernieuwbare bronnen. Simpel toch?

Bij elektrificatie gaat het dus om de vervanging van een energie- of warmtebron door fossielvrije elektriciteit. Bijv. elektrische auto’s of vrachtwagens in plaats van een variant die op benzine, gas of diesel rijdt. Maar ook elektrische verwarming (e-boiler, hoge temperatuur warmtepomp) in plaats van olie- of gasboilers. Veel bedrijven in de energie-intensieve industrie hebben te maken met hoge procestemperaturen. Daar zit het meeste energieverbruik in, maar daarvoor is elektrificatie nog een hele uitdaging. Voor het bereiken van de lagere temperaturen is elektrificatie minder complex. Daar hebben we bijvoorbeeld warmtepompen en elektrische ovens voor. Het enige is dat elektrificeren een relatief dure optie is. Ook vergt de implementatie ervan vaak maatwerk. Per bedrijf kunnen de installatiekosten en de operationele haalbaarheid sterk variëren. Dit komt door de complexiteit van het productieproces, de grootte van de warmtedistributie en de infrastructuur daarvan, de staat van een pand en de mate van isolatie van de bedrijfsgebouwen.

Spanning op het net

Zelfs met heel veel financiële steun voor bedrijven – door bijvoorbeeld subsidies of fiscale regelingen – is een versnelling van de elektrificatie moeilijk. Eerst moeten wat knelpunten weggewerkt worden. Eén van de meest gehoorde knelpunten is de beperkte netcapaciteit. Dit legt niet alleen beperkingen op aan uitbreidingsinvesteringen in hernieuwbare energie, maar het ontmoedigt ook het elektrificatieproces. Andere veel voorkomende knelpunten zijn de stijgende kosten, de beperkte toegang tot kritieke grondstoffen en de tekorten aan vakmensen. De overheid is de dirigent van de energietransitie. Zij kan de negatieve effecten van de knelpunten het snelst verhelpen en daardoor zorgen voor een gunstiger ondernemingsklimaat.

Hoe e-vooruitgang boeken?

De ‘elektrificatie van alles’ wordt steeds belangrijker als we de negatieve effecten van klimaatverandering willen beperken. Zaak is dus dat we daarin vooruitgang boeken. Het slechte nieuws is echter dat we mondiaal gezien niet op schema liggen, althans volgens de meest recente Electrification Tracker van het Internationale Energieagentschap (IEA). Maar gelukkig boekt de mondiale elektrificatie wel vooruitgang, zo blijkt uit diezelfde monitor. De verkoop van elektrische voertuigen zet door, de verkoopgroei van warmtepompen houdt aan, de geïnstalleerde capaciteit van elektrolyse-installaties groeit verder en de energie efficiency neemt toe. Dat is allemaal goed nieuws.

Ook in ons land gaat elektrificatie een grotere rol gaat spelen en ook bij ons ligt het tempo nog (te) laag. Om een versnelling te krijgen in de elektrificatie is het van belang dat de overheid, netbeheerders, industriële vertegenwoordigers en ondernemers, de energiesector en andere belanghebbenden de koppen bijeen steken. Uit veel onderzoek blijkt bovendien de bittere noodzaak van het juiste ondersteunende beleid (zonder bureaucratisch te worden) en de juiste prikkels om te investeren in schone technologieën. Helderheid over de spelregels nu en op de langere termijn is het smeermiddel en helpt bedrijven beter om keuzes te maken. Maar wat vooral helpt is meer investeren in infrastructuur en netcapaciteit. Daar is onze energietransitie pas echt bij gebaat. Ook weten we dat bedrijven in sectoren flink de tijd nodig hebben om zich aan te passen en hun middelen voor investeringen te herverdelen. En die tijd daarvoor is helaas erg beperkt.

Het bericht Bijna tijd voor een elektroshock verscheen eerst op The Asset.