Dit komt het sterkst tot uiting in de dramatische val van het pond sterling op de wisselmarkten. Deze val lijkt nog niet ten einde. Tussen het referendum op 23 juni en 12 oktober is het pond met 15% gedaald.

Een lichte opleving na deze scherpe daling lijkt waarschijnlijk, maar er is geen twijfel dat de onderliggende trend voor het pond sterling stevig dalend blijft. Hoewel de Britse economie duidelijk niet de richting van een recessie uitgaat, zouden de bredere effecten van de Brexit spoedig duidelijker kunnen worden. Als gevolg hiervan zal de groei volgend jaar waarschijnlijk vertragen.

Psychologische krachten

De Bank of England (BoE) zou de rente verder kunnen verlagen om aanvullende steun te bieden. De volgende rentestap zal waarschijnlijk een verlaging van 0,1% zijn (van 0,25%). Deze renteverlaging zou wel eens niet vóór medio 2017 kunnen komen.

Met rente die al zo laag is en een onzekere toekomst voor de economie, zal de BoE voorzichtig te werk gaan met het slinkende aantal pijlen dat de centrale bank op zijn boog heeft. Om die reden gaat de BoE trachten de verwachtingen ten aanzien van de rente te beïnvloeden, voordat er tot een feitelijke verlaging wordt overgegaan. Hiermee blijft deze centrale bank een gematigd signaal aan de markten afgeven.

Terwijl de inflatie naar verwachting zal blijven stijgen, zal de BoE dit als een korte termijn fenomeen blijven beschouwen, die geen bedreiging vormt voor de vooruitzichten van een lage inflatie op de langere termijn. Tegelijkertijd kwam de scherpe daling van het pond sterling totaal onverwacht. De koers van het pond is onderhevig aan psychologische krachten, technische bewegingen en speculatieve redeneringen, die stuk voor stuk bijzonder volatiel en daarom moeilijk te voorspellen zijn.

73 miljard pond schade

Het Britse besluit de EU, en zeer waarschijnlijk de interne markt te verlaten, heeft verstrekkende gevolgen. Volgens uitgelekte documenten uit ministeriële kringen zou een zogenaamde harde Brexit het Verenigd Koninkrijk jaarlijks tot 73 miljard pond kunnen gaan kosten. Hierdoor kan het bbp de komende vijftien jaar tot 9,5% lager uitvallen.

Het is het vermelden waard dat de economie van het Verenigd Koninkrijk sterk afhankelijk is van de handel. Daarnaast profiteert het pond in tegenstelling tot de euro niet van de bescherming van een solide lopende rekening. Met een potentiële verdere daling van 5 tot 10% is het pond kwetsbaar, aangezien we een periode ingaan van grote veranderingen in het netwerk en de handelsrelaties van het Verenigd Koninkrijk.

Wat de impact op de binnenlandse economie betreft, snijdt het mes aan twee kanten. Het is goed voor de exporteurs, maar slecht voor de consumenten. Consumenten zullen hun koopkracht waarschijnlijk zien afzwakken vanwege een inflatiepiek op de korte termijn, veroorzaakt door de stijging van de importprijzen.

Zelfs met een achtergrond van solide economische cijfers blijft het pond kwetsbaar vanwege de huidige positie van de Britse lopende rekening. De lopende rekening vertoont een tekort van circa 7% van het bbp. Dit is veruit het hoogste tekort van alle G20-landen en historisch gezien het hoogste aller tijden.

Maar May helpt

Het tekort weerspiegelt het feit dat de importeurs ponden moeten verkopen om vreemde valuta te verkrijgen voor de betaling van overzeese goederen en diensten. Hierdoor vloeit er een grote hoeveelheid aan ponden naar de wisselmarkten. Met name omdat het volume van de Britse import hoger is dan dat van de export. Hierdoor is de waarde van het pond sterling sterk afhankelijk van de aankoop van Britse financiële activa door buitenlandse investeerders, die tot dan het verlies hebben geïncasseerd.

Zonder deze aankopen zou het pond zelfs nog meer in waarde dalen. De gouverneur van de BoE verwoordde deze kwetsbaarheid goed in zijn stevige commentaar waarin hij stelt dat pond sterling steunt op de “vriendelijkheid van buitenlanders”. Het pond sterling lijkt momenteel kwetsbaarder voor het beleggerssentiment dan welke andere belangrijke munt dan ook.

De aankondiging, begin oktober, door premier Theresa May dat Artikel 50 van het verdrag van Lissabon tegen het einde van het eerste kwartaal van 2017 getekend zal worden, hielp de beleggers, die op zoek zijn naar een reden voor de recente daling van het pond, te focussen op de feitelijke Brexit.

Een voorbode

Het ziet er nu naar uit dat de Brexit uiterlijk in de tweede helft van 2019 gaat plaatsvinden. Aangezien deze goedgekeurd moet worden door de andere leden van de EU is het mogelijk dat deze deadline nog verder wordt uitgesteld. Gezien de recente retoriek van belangrijke EU-politici zijn er echter weinig tekenen dat de houding tijdens de onderhandelingen zal verzwakken.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de markten zich ongeruster beginnen te maken. Het zou namelijk kunnen zijn dat de recente daling slechts een voorbode is. Het Verenigd Koninkrijk geniet momenteel wellicht van de relatieve kalmte vóór de echte storm die nog op komst is.

Het bericht Nog even stilte voor de Brexit-storm uitbreekt verscheen eerst op The Asset.

Sommigen beschouwen de euro wellicht als een veilige haven voor het geval dat het Britse pond serieus in de problemen komt in aanloop naar het referendum van 23 juni. Maar het besluit van de Britten zal de euro in meerdere opzichten kwetsbaarder maken, wat materiële gevolgen zal hebben voor de rest van de Europese Unie (EU).

Met nog een maand of vier te gaan tot het referendum, lijkt de Britse publieke opinie sterk verdeeld. De risico’s voor het Verenigd Koninkrijk in het geval van een uittreden zijn aanzienlijk. En met het forse tekort op de lopende rekening zal het pond sterling zeer zeker kwetsbaar blijven. Ook voor de rest van de EU zouden de risico’s, met name op de lange termijn, aanzienlijk kunnen blijken te zijn.

Domino-effect

Vanuit economisch oogpunt is het Verenigd Koninkrijk een belangrijke handelspartner. Tussen 2008 en 2012 was het land zowel de grootse exportbestemming van de EU als de belangrijkste bron van import, hoewel dit deels te danken is aan de rol van Rotterdam als doorvoerhaven voor de wereldwijde handel.

Bijgevolg zou een Brits besluit tot uittreden leiden tot grootschalige heronderhandelingen van de bilaterale handelsovereenkomsten, wat voor zowel het Verenigd Koninkrijk als het blok van de 27 overblijvende landen een negatieve impact zou hebben. De politieke gevolgen zouden nog veel schadelijker kunnen zijn.

Door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU staat de deur open voor sommige andere landen. De veruit belangrijkste drijfveer van het anti-EU sentiment in het Verenigd Koninkrijk is de immigratie, maar dat is ook een groot probleem voor veel andere Europese landen. Een Brits uittreden als weerspiegeling van de anti-immigrantengevoelens in de publieke opinie zou de weg vrijmaken voor vergelijkbare referendums in andere EU-landen.

Daardoor zou er een domino-effect kunnen ontstaan. Denemarken en de zogenaamde Visegrad Four-landen (de Tsjechische Republiek, Hongarije, Polen en Slowakije) lopen de grootste kans te maken te krijgen met een druk vanuit de publieke opinie om uit te treden.

Machtsevenwicht

Verder zou het vertrek van de Britten uit de EU het broze machtsevenwicht in het hart van Europa verstoren. De drie belangrijkste politieke machten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland, dragen ieder op hun eigen manier bij aan deze complexe dynamiek. Het verdwijnen van de ‘gemeenschappelijke vijand’ van de politieke integratie, zou tot meer politieke eensgezindheid kunnen leiden in de EU.

Maar het is ook mogelijk dat sommige lidstaten zich nog meer ongerust gaan maken over de invloed van Duitsland en Frankrijk, en hun politieke energie gaan inzetten in de strijd naar macht en invloed. Het is namelijk mogelijk dat de EU ná een Brexit niet méér, maar minder politiek eensgezind blijkt te zijn. Hoe dan ook zal deze gebeurtenis, in een periode van onzekerheid, ten minste een voorbode zijn van hoe de nieuwe politieke dynamiek er uit zal zien in het hart van Europa.

Tegenover een kwetsbare pond sterling, lijkt er aanzienlijk opwaarts potentieel te zijn voor de euro en wij blijven dan ook fundamenteel positief over de vooruitzichten van de gemeenschappelijke munt. We moeten echter toegeven dat het referendum in het Verenigd Koninkrijk ook aanzienlijke neerwaartse risico’s inhoudt en de EU zowel vanuit economisch als politiek oogpunt dreigt te ontregelen, ongeacht het besluit op 23 juni.

Het bericht Het inschatten van de Brexit-dreiging verscheen eerst op The Asset.