Op basis van een studie van Bruno et al (2021) wordt geconcludeerd dat duurzaamheid geen losstaand financieel materieel onderwerp is, maar onderdeel van de kwaliteitsfactor die veel investeerders al meenemen in hun beleggingsstrategie. En naar aanleiding van een studie van Lioui en Tarelli (2021) stellen ze dat eventuele hogere opbrengsten van duurzaam investeren afnemen en binnenkort zullen verdwijnen (zie figuur 1). Is dit het begin van het einde van duurzaam beleggen?

Naar onze mening ondergraven deze studies het belang van duurzaam beleggen allerminst, maar laten ze wel zien dat het begrip financiële materialiteit - en duurzaam beleggen in het algemeen - nog in ontwikkeling zijn.

Deze studies laten in onze ogen juist zien dat het steeds belangrijker wordt dat investeerders een duidelijke visie hebben over de financiële materialiteit van duurzaamheid. Sterker nog: het wordt voor investeerders steeds belangrijker om in te kunnen schatten welke duurzaamheidsonderwerpen momenteel materieel zijn en in de toekomst materieel worden.

Figuur 1: outperformance door ESG-factoren

Bron: Catholic University of Milan

Financiële materialiteit van duurzaamheid

Duurzaamheidsthema’s zijn financieel materieel als deze de waarde van een bedrijf beïnvloeden, bijvoorbeeld doordat zij invloed hebben op de omzet, marges, kapitaalkosten, kasstromen of risico’s van een bedrijf. Een klassiek voorbeeld hiervan is de impact van de Deepwater Horizon ramp op BP. Ook de extra afschrijvingen en koersdaling van Constellation Brands, nadat zij in 2020 door een referendum over watergebruik plannen voor een nieuwe brouwerij in Mexico moesten afblazen, laten zien dat (potentiële) milieu-impact financiële repercussies kan hebben.

Vanuit het idee dat niet-duurzaam gedrag van bedrijven invloed heeft op hun financiële situatie en dus koersen, is het belangrijk dat investeerders duurzaamheid een onderdeel laten uitmaken van hun afwegingen.

Een groeiend aantal studies wijst op de financiële materialiteit van duurzaamheid. Onderzoek van Khan et al.[1] laat zien dat bedrijven die goed scoren op financieel materiële duurzaamheidsthema’s hogere rendementen behalen dan bedrijven die slecht scoren op deze thema’s. Zij laten ook zien dat bedrijven met goede scores op niet-materiële duurzaamheidsthema’s het niet beter doen dan bedrijven met slechte scores op deze thema’s. Een meta-analyse van Whelan et al. (2021) onderschrijft dit en concludeert dat het merendeel van de studies naar financiële materialiteit van duurzaamheid outperformance van duurzame beleggingsportefeuilles laten zien.[2]

Bovengenoemde studie van Bruno et al. (2021), waarin wordt gesteld dat deze outperformance wordt verklaard door de kwaliteitsfactor en dat duurzaamheid en de kwaliteitsfactor gecorreleerd zijn, doen aan deze resultaten niets af. Chen en Deleon (2020) hebben immers al laten zien dat beleggingsportefeuilles die kwaliteit en duurzaamheid combineren, een hogere outperformance laten zien dan portefeuilles die op basis van één van deze twee zijn samengesteld.[3] Een visie op de financiële materialiteit van duurzaamheid helpt dus om kwalitatief goede bedrijven te vinden.

De financiële materialiteit van duurzaamheid wordt bevestigd door eigen onderzoek van ACTIAM.[4] Drie resultaten springen in het oog.

• Portefeuilles met bedrijven die ACTIAM als duurzaam aanmerkt leiden over het algemeen tot een significant hogere alpha dan portefeuilles met bedrijven die ACTIAM als onacceptabel gedrag, niet-adaptief of als risicovol aanmerkt.[5] Dit laat zien dat adaptieve bedrijven en bedrijven die positieve impact realiseren minder risico creëren voor de fondsen dan de overige categorieën bedrijven en dat de duurzaamheidsthema’s die ACTIAM per sector als meest materieel classificeert de koersen beïnvloeden (zie ook figuur 2).

Figuur 2: cumulatieve portefeuille-opbrengsten voor verschillende categorieën bedrijven[6]

Bron: ACTIAM

• Financiële materialiteit van duurzaamheidsthema’s verschilt per sector. Een portefeuillestrategie op basis van een ESG-scoreclassificering die rekening houdt met de impact van sectoren op milieu en maatschappij leidt tot een hogere alpha dan een strategie waarbij ESG-scores alleen afhangen van een vergelijking met bedrijven in dezelfde sector (‘best-in-class’). Dit laat zien dat duurzaamheid voor sommige sectoren, met name voor de sectoren met een duidelijke negatieve milieu-impact zoals olie- en gas of materialen, al meer materieel is dan voor andere sectoren. Dit is in lijn met eerdergenoemde resultaten van Khan et al. (2016) en pleit voor een ESG-scoremethodiek die rekening houdt met verschillen in materialiteit van duurzaamheidsthema’s tussen sectoren.
• Portefeuilles met bedrijven die stappen zetten naar verduurzaming, leiden tot meer outperformance dan portefeuilles met bedrijven met de hoogste ESG-scores. Hoewel deze resultaten minder eenduidig zijn en nog nader onderzoek vragen, is dit in overeenstemming met eerdere observaties dat de lagere risico’s en betere resultaten van de ‘best-in-class’-bedrijven al (deels) zijn ingeprijsd, maar dat dat nog in mindere mate geldt voor bedrijven die juist stappen maken op weg naar verduurzaming.

Materialiteit identificeren

Er mag dan steeds meer consensus zijn dat duurzaamheid financieel materieel is, consensus over welke duurzaamheidsthema’s het meest materieel zijn ontbreekt grotendeels. Whelan et al (2021) geven ook aan dat een meta-analyse naar materialiteit bemoeilijkt wordt door verschillen van inzicht over wat duurzaam is. Het SASB-raamwerk en ESG-analyses van dataproviders en brokers helpen investeerders om te bepalen welke factoren wel of niet materieel zijn, maar ook zij verschillen vaak van mening over de mate van materialiteit. Het is voor investeerders dus belangrijk om zelf goed na te blijven denken.

Op basis van ervaring met financiële materialiteit, ondersteund door de resultaten van bovenstaande analyse en tal van andere recente studies, is het mogelijk een drietal lessen te trekken over de financiële materialiteit van duurzaamheid.

Les 1: onderscheid kortetermijnmarktfluctuaties van langetermijnontwikkelingen
Een eerste les is dat kortetermijnmarktfluctuaties het zicht op de financiële materialiteit op langetermijn soms vertroebelen. Begin 2021 zijn olie-en gasaandelen en veel grondstoffen snel in waarde gestegen. Dit doet de vraag rijzen of de energietransitie wel op tijd zal slagen als olie en gas zo populair blijven, maar ook of grondstoffenschaarste en de schaarste aan chips de energietransitie niet te duur maken.

Het is hierbij van belang om kortetermijnmarktfluctuaties niet te verwarren met langetermijnontwikkelingen in financiële materialiteit. Het merendeel van de toekomstscenario’s laat nog steeds zien dat de olievraag binnenkort haar piek bereikt (zie figuur 3). Daarnaast is de schaarste aan grondstoffen en chips voor een belangrijk deel terug te voeren op Covid-19, wat heeft geleid tot vraag- en aanbodschokken en uitgestelde investeringen. Door toenemende druk vanuit de politiek, bedrijfsleven en financiële instellingen en door de steeds duidelijkere impact van klimaatverandering zal de energietransitie de komende jaren alleen maar hoger op de agenda komen en meer sectoren beïnvloeden. Het blijft echter nog enige tijd onzeker hoe snel de energietransitie zal gaan, welke technologieën als eerste doorbreken en wat dat betekent voor de vraag naar grondstoffen en halffabricaten. Daardoor zullen energie- en grondstoffengerelateerde aandelen naar verwachting nog enige tijd volatiel blijven en lopen bedrijven en investeerders het risico om in te zetten op innovaties die uiteindelijk toch niet doorbreken.

Figuur 3: net-zero transitiepaden voor olievraag[7]

Bron: IEA, OPEC, S&P Global Platts Analytics

Les 2: wat nu niet materieel is, kan het morgen wel zijn
Materialiteit is dynamisch en kan van locatie tot locatie en van moment tot moment verschillen. De energietransitie kreeg de afgelopen jaren in Europa al meer aandacht dan in de Verenigde Staten. Tegelijkertijd krijgt diversiteit en ongelijkheid in de VS meer aandacht dan in Europa. Door de coronapandemie zijn sociale thema’s als leefbaar loon en arbeidsomstandigheden versneld materieel geworden, met name voor sectoren die afhankelijk zijn van productiewerk. Tijdens de pandemie liepen onder andere auto-, voedselverwerkende en kledingbedrijven het risico de productie stil te moeten leggen als zij hun personeel niet goed beschermden en nu, nu de Europese en de Amerikaanse bevolking grotendeels zijn gevaccineerd en economieën weer opengaan, kunnen verscheidene sectoren onvoldoende personeel vinden, omdat ze elders beter betaald werk hebben gevonden. Daarnaast is het de verwachting dat de EU Green Deal meerdere onderwerpen versneld materieel maakt. De EU Green Deal heeft het begrip ‘dubbele materialiteit’ geïntroduceerd. Daarbij kijken zij niet alleen naar financiële materialiteit, maar ook naar de impact van niet-financieel materiële factoren op de samenleving.

Investeerders die een Europees duurzaamheidsstempel willen, moeten ook deze niet-financieel materiële onderwerpen meenemen in hun beslissingen. Zo moeten zij bijvoorbeeld rapporteren over de ongunstige effecten van hun beleggingen op broeikasgasemissies, watergebruik of (gender)diversiteit, zelfs als dit niet financieel materieel wordt bevonden. Dit lijkt in tegenspraak te zijn met de resultaten van Khan et al. Echter, als een groeiende groep investeerders goed wil scoren op de EU SFDR, zullen zij deze onderwerpen automatisch materiëler maken. Zij zullen deze onderwerpen meenemen in hun financiële overwegingen, wat vervolgens doorwerkt in de koersen en de kapitaalkosten van de bedrijven die goed scoren op deze onderwerpen. Dus zelfs als een onderwerp nu niet financieel materieel is, kan het dat binnenkort wel zijn.

Het eerdergenoemde artikel in de Financial Times, dat wijst op de afname van het financiële voordeel voor bedrijven met een hogere ESG-beoordeling, lijkt geen rekening te houden met dit dynamische karakter van materialiteit. Het is inderdaad de verwachting dat het ‘first-mover’-voordeel verdwijnt en de koersen een onderwerp inprijzen als meer investeerders zien dat bijvoorbeeld klimaatverandering of dataprivacy materieel zijn. Maar ook voor materialiteit geldt dat resultaten uit het verleden geen garantie zijn voor de toekomst en dat de opkomst van nieuwe duurzaamheids-thema’s in de maatschappij koersen gaat beïnvloeden. Zeker nu passief beleggen zo’n vlucht neemt, kun je je afvragen of markten nieuwe thema’s snel oppikken en inprijzen.

Dit benadrukt dat het belangrijk is dat investeerders blijven volgen welke duurzaamheidsonderwerpen meer materieel worden in de loop van de tijd. Juist nu maatschappelijke en technologische ontwikkelingen zich in steeds sneller tempo opvolgen, wordt het steeds belangrijker dat investeerders een visie hebben op de materiële duurzaamheidsonderwerpen van morgen.

Les 3: bedrijven en investeerders hebben niet altijd dezelfde mening over financiële materialiteit
Eén van de resultaten van de eerdergenoemde studie van ACTIAM is dat bedrijven die achterlopen qua transitie – zoals bedrijven die ACTIAM uitsluit, omdat zij nog steeds grootschalig inzetten op kolen – rendementen nadelig beïnvloeden. Ook zijn er aanwijzingen dat bedrijven die stappen zetten in hun transitie – zoals autoproducenten die werk maken van elektrificatie of bedrijven die personeel behouden door goed personeelsbeheer – de rendementen juist positief beïnvloeden. Het is dus belangrijk dat investeerders leren te identificeren welke bedrijven de adaptieve capaciteit hebben om mee te bewegen met maatschappelijke transities.

Bedrijven hebben echter niet altijd dezelfde mening als investeerders over de snelheid waarmee onderwerpen financieel materieel worden. Eerder dit jaar hebben aandeelhouders, bij de aandeelhoudersvergaderingen van bijvoorbeeld Chevron, Exxon en DuPont, laten zien dat zij een andere mening hebben dan de directies over de snelheid waarmee de energietransitie zal plaatsvinden. Aandeelhouders vinden het steeds risicovoller als het duurzaamheidsbeleid van bedrijven achterblijft.

Daarnaast laat onderzoek zien dat stemmen en engagement effectieve manieren zijn om impact in de reële economie te realiseren en bedrijven een stapje extra te laten zetten.[8]

Zo hebben bedrijven met klimaatdoelen hun emissies al meer gereduceerd dan bedrijven zonder doelen,[9] wat het belang onderstreept om via engagement bedrijven ertoe aan te zetten om duurzaamheidsdoelen te formuleren en transitieplannen uit te werken. Voor de klimaattransitie zijn al gedetailleerde transitiepaden opgesteld die de snelheid van transitie inschatten, waar investeerders gebruik van kunnen maken. Voor thema’s zoals leefbaar loon, biodiversiteit en plastic vervuiling bestaan dergelijke transitiepaden nog niet, maar engagementprojecten van ACTIAM over deze thema’s tonen wel dat met wat extra informatie, bedrijven zien dat verandering onafwendbaar is en dat er nu een momentum is om deze onderwerpen te verankeren in hun beleid. De filosofie is hierbij dat verduurzamen leidt tot minder fluctuaties of hogere koersstijgingen en dat achterblijvers achteraf hogere kosten moeten maken.

Conclusie

Dit artikel illustreert hoe inzichten in de financiële materialiteit van duurzaamheid het werk van investeerders blijvend heeft veranderd. De kritiek waar in het begin van het artikel op werd gewezen, is niet zozeer een teken dat duurzaamheid niet financieel materieel is. Het is vooral een teken dat financiële materialiteit van duurzaamheid een begrip is dat dynamisch is en mee verandert met ontwikkelingen in de maatschappij.

Sommigen ontkennen nog steeds dat kennis over duurzaamheid nodig is voor investeerders.[10] Steeds meer onderzoek laat echter zien dat het van belang is dat investeerders zicht hebben op de duurzaamheidsfactoren die materieel zijn en dit integreren in hun financiële analyses. Alleen met deze kennis kunnen investeerders langetermijnontwikkelingen onderscheiden van kortetermijnmarktfluctuaties. Alleen dan kunnen investeerders de materiële duurzaamheidsfactoren van morgen herkennen. Zeker nu de duurzaamheidstransitie in een stroomversnelling komt en nieuwe onderwerpen snel financieel materieel worden, is deze kennis onontbeerlijk.

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels: Materiality matters

Voetnoten

[1] Khan, M., Serafeim, G. en A. Yoon. 2016. Corporate sustainability: first evidence on materiality. The Accounting Review, 91 (6), pp. 1697-1724.
[2] Whelan, T., Atz, U. Van Holt, T. en C. Clark, 2021. ESG and financial performance: Uncovering the relationship by aggregating evidence from 1000 plus studies published between 2015-2020. NYU Stern Center for Sustainable Business, Rockefeller Asset Management.
[3] Chen, Y. and A. Deleon. 2020. Financial quality metrics and ESG factor interactions in equity markets. Journal of Impact and ESG Investing, Winter 2020.
[4] Deze analyse is gedaan op basis van het MSCI Europa universum voor de periode 2012-2020 op basis van het Fama-French 5-factor model
[5] Zie: Duurzaamheidsraamwerk | Voor de transitie naar een duurzame samenleving - ACTIAM. Het ACTIAM Duurzaamheidsraamwerk beschrijft hoe ACTIAM bedrijven onderverdeelt in de categorieën ‘onacceptabel gedrag’, ‘niet-adaptief’, ‘risicovol’, ‘adaptief’ en ‘impact’, rekeninghoudend met hun adaptieve capaciteit om zich aan te passen aan de lopende duurzaamheidstransities.
[6] J. van Walsum. 2021. A comparison between publicly accessible and private ESG-ratings on European Stocks. Universiteit van Amsterdam, Amsterdam Business School. MSc thesis.
[7] Fuel for Thought: IEA’s path to net-zero keeps Big Oil guessing over pace of green pivot | S&P Global Platts (spglobal.com)
[8] Kölbel, J.F., Heeb, F., Paetzold, F. and T. Busch. 2020. Can sustainable investing save the world? Reviewing the mechanisms of investor impact. Organization & Environment 33(4), pp.554-574.
[9] 330+ target-setting firms reduce emissions by a quarter in five years since Paris Agreement - Science Based Targets
[10] Zie bijvoorbeeld het commentaar op de twee eerder genoemde artikelen uit de Financial Times.

Het bericht De meerwaarde van materialiteit verscheen eerst op The Asset.

Het duurzaamheidsbeleid van financiële instellingen evolueert. In de beginjaren lag de focus nog vooral op ethische principes en verantwoord beleggen. Bovendien was de afgelopen jaren klimaat het belangrijkste thema. Vandaag de dag zie je een verbreding naar andere thema’s zoals biodiversiteit, water, plastic, cybersecurity en moderne slavernij. Ook is er een verschuiving zichtbaar van beleid waarbij niet-duurzame bedrijven worden uitgesloten en naar meer geïntegreerde beleggingsoplossingen. Er is daarbij een groeiende vraag naar beleggingsstrategieën die rekening houden met de verwachte transities naar een meer duurzame maatschappij.

Waarom zijn duurzaamheidstransities relevant voor beleggers?

Beleggers spelen een belangrijke rol bij de transitie naar een duurzame samenleving. Dit doen zij niet alleen vanuit ethische overwegingen. Ook vanuit financieel oogpunt (lange termijn) is het verstandig rekening te houden met duurzaamheid. Begin 2019 wees De Nederlandsche Bank er al op dat naast klimaatverandering, ook andere ecologische en maatschappelijke veranderingen leiden tot financiële risico’s. Schaarste aan natuurlijke hulpbronnen, vervuiling, inkomens-ongelijkheid en zorgen om onveiligheid en privacy veroorzaken financiële risico’s.
Een transitie naar een meer duurzame samenleving is dan ook noodzakelijk en slechts een kwestie van tijd voordat bedrijven hier op worden aangesproken. Deze duurzaamheidstransities gaan verder dan klimaat, biodiversiteit en water. Ook thema’s rondom sociaal en menselijk kapitaal winnen aan belang, onder andere door de aandacht voor de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Dat deze transities gaande zijn, is bijvoorbeeld duidelijk zichtbaar bij de energiesector.

De CEO van Enel, één van Europa’s grootste energiemaatschappijen, verkondigde onlangs dat kolen binnen tien jaar uit Europa zullen verdwijnen, verdrongen door goedkopere wind- en zonne-energie. Figuur 1 laat zien dat dit al voorzichtig in de beurskoersen terugkomt. Duurzame energiebedrijven zoals Orsted en Verbund laten over de afgelopen 3 jaar een beter koersverloop zien dan energiebedrijven RWE en Engie, die nog veel afhankelijk zijn van kolen en fossiele brandstoffen.

Ook voor de andere mondiale uitdagingen leiden veranderingen in overheidsbeleid, markten en consumentenvraag tot transities.

Figuur 1: Koersverloop Europese energiebedrijven

Bron: ACTIAM, Bloomberg

Bedrijven worden tegenwoordig hard afgestraft als ze hun corporate-governancebeleid veronachtzamen. Zo heeft Bayer zich bij de overname van Monsanto duidelijk verkeken op de financiële impact van de negatieve berichtgeving rondom onkruidverdelger Roundup. Ook had Facebook niet verwacht dat de controverses rondom hun dataprivacybeleid zouden leiden tot zoveel negatieve berichtgeving en verlies van klanten.

Aan de andere kant doen bedrijven die bewust met duurzaamheid omgaan of oplossingen aanbieden voor de duurzaamheidsuitdagingen, zoals watertechnologiebedrijf Xylem, het juist goed. Naar verwachting wordt dit de komende jaren nog duidelijker zichtbaar in de resultaten van bedrijven. Duurzame processen zullen daarbij de oude, niet-duurzame activiteiten vervangen. Bedrijven die goed scoren op sociaal en menselijk kapitaal zullen eenvoudiger goede werknemers kunnen aantrekken dan de achterblijvers. Bedrijven die hier in meegaan kunnen floreren. Bedrijven die hier niet in meegaan, lopen risico. Beleggers zullen dit uiteindelijk ook terug zien in hun rendementen.

Hoe beoordeel je of een bedrijf zich voorbereidt op de duurzaamheidstransities?

Het volstaat tegenwoordig niet meer om duurzaamheid van bedrijven te beoordelen op basis van hun impact in het verleden. Om zich voor te bereiden op de mondiale maatschappelijke uitdagingen is het belangrijk dat vermogensbeheerders naast een toekomstgerichte blik op de verwachte marktontwikkelingen, ook een toekomstvisie hebben over de impact van de duurzaamheidstransities op bedrijven. Om te beoordelen of een bedrijf zich voldoende voorbereidt op de duurzaamheidstransities is het mogelijk om na te gaan welke stappen het bedrijf maakt naar een duurzaam bedrijfsmodel; een model waarbij zij opereren binnen de sociale en milieugrenzen (zie kader ‘safe and just zone’).

Het is mogelijk om aan de hand van een aantal fundamentele drijfveren (zogenaamde fundamental business drivers) te beoordelen welke stappen bedrijven zetten. Deze drivers geven aan hoe bedrijven hun gedrag aanpassen waarmee zij impact hebben op de sociale en milieugrenzen. Maken bedrijven bijvoorbeeld de overstap van fossiele naar hernieuwbare brandstoffen om klimaatverandering tegen te gaan? Kopen zij alleen palmolie of hout met een duurzaamheidscertificaat, zodat zij niet aansprakelijk worden gehouden voor biodiversiteitsverlies? Houden energiebedrijven met hun koelwaterinname en frisdrankbedrijven met hun watergebruik rekening met lokale waterschaarste? Krijgen veiligheid en eerlijk loon bij bijvoorbeeld textielproducenten en gendergelijkheid en data privacy bij bijvoorbeeld banken een structurele plek in hun bedrijfscultuur om maatschappelijke onrust en imagoschade te voorkomen? Hoe bedrijven hun business drivers organiseren, laat zien hoe zij de toekomst zien en of zij proberen om minder druk uit te oefenen op de sociale en milieugrenzen. Niet iedere business driver is even financieel-materieel voor een bedrijf. Maar zeker voor de drivers die voor hen materieel zijn, moeten zij voldoende aanpassingsvermogen hebben om voorbereid te zijn op de transitie naar een duurzaam bedrijfsmodel.

De ‘safe and just space’

De zogenaamde ‘safe and just space’ geeft de minimale sociale ondergrens die wij als maatschappij belangrijk vinden en de maximale ecologische impact die de aarde kan verwerken (zie figuur 2). Deze grenzen worden het best weergegeven door de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties en de zogenaamde planetaire grenzen . Bedrijven bereiken deze ‘safe and just space’ alleen als zij voldoende aanpassingsvermogen hebben om stappen te zetten ten aanzien van de duurzaamheids-uitdagingen die voor hen materieel zijn. In 2016 wezen Khan et al. er al op dat bedrijven die goed scoren op de materiele duurzaamheidsfactoren het beter doen dan bedrijven die dat niet doen . Deze bedrijven bereiden zich beter voor op de duurzaamheidsuitdagingen.

Figuur 2: De grenzen van de ‘safe and just space’

Bron: Raworth, 2018

Aanpassingsvermogen bepaalt de beleggingsstrategie

Op basis van het aanpassingsvermogen zijn bedrijven te categoriseren (zie figuur 3). Zij die de transitie maken, zitten in de ‘safe and just zone’ of dragen positief bij aan duurzaamheid. Deze bedrijven hebben hun duurzaamheidsrisico’s onder controle. Bijvoorbeeld omdat hun productieproces duurzaam is of omdat hun producten anderen helpen te verduurzamen (zie tekstkader “Positieve impact”).

Positieve impact

Cosmeticaproducent Natura Cosméticos versterkt haar reputatie als duurzaam en eerlijk merk door bij de productie van haar grondstoffen en producten biodiversiteitsbescherming te promoten, toeleverende bedrijven eerlijk te betalen en geen gebruik te maken van dierproeven. Daarnaast slagen zij er in om hun governancerisico’s en human-resourcesrisico’s te verkleinen door hun sterke anticorruptiebeleid, trainingsprogramma’s en ethische codes. Dit heeft er mede toe geleid dat haar omzet tussen 2014 en 2018 is gegroeid van $ 7,4 naar $ 13,5 miljard dollar.

Tapijtproducent Interface onderscheidt zich door tapijten klimaatneutraal en volledig recyclebaar te produceren en gebruik te maken van afgedankte visnetten uit ’s werelds armste gebieden. Deze nadruk op duurzaamheid en afvalvermijding leidt er al jaren toe dat een brutowinst van meer dan 30% wordt gerealiseerd.

Biotechbedrijf Novozymes maakt enzymen en micro-organismen, onder andere, om gewasopbrengsten te verhogen en biobrandstoffen te produceren. Hun focus op CO2-reductie, schoon water en duurzame productie en consumptie leidt tot een EBIT-marge van 28% en een continue groei van de nettowinst over de afgelopen vijf jaar.

Voor een specifieke groep van bedrijven is het de vraag of zij de overstap kunnen maken. Kunnen energiebedrijven die nu nog grootschalig investeren in kolencentrales in plaats van duurzame vormen van energie of staalbedrijven die onvoldoende innoveren in energie-efficiëntie op tijd de overstap maken naar een CO2-arme economie?

De Nederlandsche Bank waarschuwde eerder al voor ‘stranded assets’ bij CO2-intensieve bedrijven. De sluiting van nog relatief nieuwe kolencentrales door het Nederlandse klimaatakkoord laat zien dat dit ook echt kan gebeuren. Maar ook voor andere duurzaamheidsthema’s zijn niet alle bedrijven voldoende voorbereid op nieuwe risico’s. Recente schandalen bij banken rondom corruptie en witwaspraktijken, bijvoorbeeld, laten zien dat zij hun organisaties niet altijd eenvoudig kunnen aanpassen. Deze bedrijven staan in het Duurzaamheidsraamwerk in figuur 3 in de ‘Niet-adaptieve’ categorie. Zij lopen grote risico’s en passen zich onvoldoende aan, waardoor het risicovol is om in deze bedrijven te beleggen.

Voor sommige bedrijven is het nog onvoldoende duidelijk is of zij zich op tijd kunnen aanpassen. Zij lopen risico, maar beleggers kunnen deze bedrijven door engagement en met hun stemgedrag bij aandeelhoudersvergaderingen stimuleren om vaart te maken met hun transitie. Neem als voorbeeld palmoliebedrijven. Door hun impact op ontbossing lopen deze bedrijven risico’s, bijvoorbeeld door toegenomen regelgeving en consumentendruk. Binnen de PRI probeert een groep investeerders (waaronder ACTIAM) palmoliebedrijven in Maleisië en Indonesië tot verduurzaming aan te zetten. Via dit engagement committeren deze bedrijven zich aan groei van hun aandeel RSPO-gecertificeerde palmolie en geven ze meer openheid over ontbossing in hun waardeketen en monitoring.

Figuur 3: Duurzaamheidsraamwerk

Nieuwe visie leidt tot toekomstgericht investeringskeuzes

Vermogensbeheerders hebben de fiduciaire plicht om hun klanten uit te leggen hoe zij hun geld op een verantwoorde wijze beleggen. Hiervoor is het belangrijk om te weten hoe toekomstbestendig bedrijven zijn op het gebied van de mondiale duurzaamheidstransities. Vermogensbeheerders moeten in hun duurzaamheidsbeleid zelf ook een transitie doormaken; van terugkijken met een focus op duurzaamheidsimpact naar vooruitdenken met een focus op financiële materialiteit van duurzaamheidstransities. Dit vraagt om een nieuwe manier van kijken en inzicht in de materialiteit van niet-duurzaam gedrag.

Alleen dan kunnen beleggers zich goed voorbereiden op de veranderingen die komen en verklaren dat financieel en maatschappelijk rendement samengaan.

Het bericht De financiële sector als aanjager van de transitie naar een duurzame samenleving verscheen eerst op The Asset.

De Nederlandsche Bank heeft onlangs het rapport 'Op waarde geschat?' uitgebracht, waarin wordt beschreven in welke mate financiële instellingen aan duurzaamheids-thema’s worden blootgesteld. Uit de resultaten blijkt dat er een betrekkelijk hoog risico bestaat ten aanzien van waterschaarste (blootstelling van 97 miljard euro), schaarse natuurlijke hulpbronnen (56 miljard euro) en verlies van biodiversiteit.

De blootstelling aan deze thema’s lijkt op het eerste gezicht met name het resultaat te zijn van de investeringen in de olie- of mijnbouwindustrie. Deze sectoren worden vaak gekoppeld aan financiële en ecologische risico’s, maar als we goed kijken, blijkt dat ons voedingspatroon een grote bijdrage levert aan de beschreven problemen. Omdat het al te gemakkelijk is om alle verantwoordelijkheid hiervoor bij de consument neer te leggen, moet ook de voedingsmiddelenindustrie zelf hier een rol gaan spelen (inclusief de partners in de toeleveringsketen). De voedingsindustrie staat dan ook mogelijk aan het begin van een transitie. Daarbij ontstaan voor bestaande èn nieuwe bedrijven zowel risico’s als kansen.

Consumptiepatroon knelpunt duurzaamheid

Door de huidige voedselproductiepraktijken overschrijden we nu al verschillende planetaire grenzen. Dat is in wezen de essentie van het hiervoor bedoelde rapport van DNB. Om in 2050 een wereldbevolking van 10 miljard mensen te kunnen voeden, moet de voedselproductie ten opzichte van 2010 met 56% stijgen . Eén van de drijvende krachten die een aanzienlijke bijdrage aan de wereldwijde milieuproblemen levert, is de consumptie van vlees. Deze consumptie is op de langere termijn onhoudbaar. De veehouderij draagt op dit moment voor circa 14,5 procent bij aan de wereldwijde jaarlijkse uitstoot van broeikasgassen . Naar verwachting zal de vraag naar dierlijke producten in 2050 met 70 procent zijn gestegen en zal weidegrond twee derde van de landbouwgrond in beslag nemen.

Creëren van een toekomst voor duurzaam voedsel in 2050

Bron: wri.org/sustfoodfuture

Daardoor zal de biodiversiteit enorm afnemen. Door de uitbreiding van weilanden en de voederproductie van bijvoorbeeld sojabonen zal ontbossing namelijk in een sneller tempo plaatsvinden . Bovenmatige consumptie van rood vlees heeft naast de milieuproblemen ook veel gevolgen voor de volksgezondheid. Het consumeren van rood vlees wordt in verband gebracht met een hoger risico op vroegtijdig overlijden, hart- en vaatziekten, darmkanker en diabetes type 2. Door de EAT-Lancet Commission (een wereldwijde non-profit startup die zich toelegt op het transformeren van ons wereldwijde voedselsysteem door degelijke wetenschap, disruptie en nieuwe partnerschappen) is onlangs ingeschat dat hierdoor momenteel circa 11 miljoen volwassenen per jaar vroegtijdig overlijden . Dit aantal zal naar verwachting stijgen wanneer de vleesconsumptie in opkomende markten tegelijk met het stijgende inkomensniveau toeneemt. Hierdoor neemt ook de druk op gezondheidszorgstelsels toe.

Wanneer ons voedingspatroon verschuift naar alternatief eiwitrijk voedsel, zal dit zowel het klimaat als de volksgezondheid ten goede komen. Aan het Akkoord van Parijs kan dan zelfs makkelijker worden voldaan. Ook kan hierdoor een positieve bijdrage worden geleverd aan de verschillende Duurzame Ontwikkelingsdoelen (de zogenaamde Sustainable Development Goals). Hoewel we op dit moment met name in de ontwikkelde markten al enige verandering zien, komt de groei van de wereldbevolking voornamelijk uit de opkomende markten. Daar kunnen veel mensen het zich niet veroorloven om een gevarieerd eetpatroon te kiezen. De verwachting is dan ook dat daar de economische groei naar verwachting juist eerst zal leiden tot een grotere vraag naar vlees.

Milieu-impact van dierlijke eiwitten (per kg eiwitten)

Nieuwe investeringskansen

Het is een wereldwijde uitdaging om de toekomstige bevolking te voeden zonder daarbij de planetaire grenzen in gevaar te brengen en zonder de menselijke basisbehoeften geweld aan te doen. We onderkennen drie signalen die aangeven dat deze uitdaging de bedrijfsvoering en de investeringskansen - en daarmee de keuzes van beleggers - begint te beïnvloeden.

Ten eerste neemt in de voedingssector het bewustzijn toe dat verantwoord milieubeheer financieel gezien van belang is. Uit de Materiality Map van de Sustainability Accounting Standards Board (SASB) blijkt dat klimaatproblemen, waterrisico’s en ecologische gevolgen voor de voedingsmiddelensector (met name voor de subsector vlees, gevogelte en zuivel) van essentieel belang zijn . Dit geldt ook voor bedrijven die zich lager in de toeleveringsketen bevinden. Een aantal van de grootste fastfoodbedrijven (bijvoorbeeld McDonalds en Chipotle) of grondstoffen-handelaren (zoals Bunge ltd) werkt op basis van duurzame uitgangspunten. Zij hebben tot doel minder afval te produceren, een einde te maken aan de ontbossing en de uitstoot in hun toeleveringsketen te verminderen.

Een ander belangrijk initiatief is de “Cool Food Pledge”, een platform waar kantines en restaurants binnen bedrijven en instellingen worden geholpen om aantrekkelijke en gezonde gerechten te serveren en tegelijkertijd de negatieve gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. De bedrijven die zich al bij dit initiatief hebben aangesloten (bijvoorbeeld Sodexo), serveren samen meer dan 60 miljoen maaltijden per jaar.

Ten tweede wordt door overheden in toenemende mate beleid geïntroduceerd om het consumptiepatroon van mensen zodanig te stimuleren dat een gezondere levensstijl en daarmee een milieuverbetering ontstaat. Een voorbeeld hiervan is de heffing op vet voedsel in Denemarken. Onder zware maatschappelijke druk heeft deze heffing slechts kort bestaan, maar toch is tijdens het korte bestaan ervan een verandering in het koopgedrag met betrekking tot levensmiddelen teweeggebracht . Andere landen (zoals het Verenigd Koninkrijk, Hongarije en Mexico) hebben een suikertaks ingevoerd om een ongezonde levensstijl te ontmoedigen. Dit heeft invloed op de hoeveelheid suiker in en op de verkoop van frisdranken. De maatregel is een succes in het Verenigd Koninkrijk, waar bedrijven nu minder suiker aan frisdrank toevoegen. Dergelijk beleid is voor sommige bedrijven positief, maar voor andere problematisch; zo wordt Associated British Foods (een Brits voedselverwerkend bedrijf) door de suikertaks hard getroffen.

We zien nog meer initiatieven op het gebied van belasting. Volgens het Farm Animal Investment Risk & Return Initiative (FAIRR) is het slechts een kwestie van tijd voordat overheden een vleestaks invoeren. Zweden heeft hiervoor de meest concrete plannen en wil belasting heffen op de CO2-effecten van etenswaren.

Ten derde ziet het bedrijfsleven een toenemende vraag naar schonere en gezondere voedingsproducten en innovatieve vleesvervangers. Het marktaandeel van vegetarische maaltijden en alternatieve eiwitrijke voedingsproducten stijgt snel en laat een opmerkelijke versnelling zien. Bij vleesvervangers is over de afgelopen vier jaar in de Europese markt een groeipercentage van 451% waargenomen. De vraag naar producten met peulvruchten is met 39% gestegen . Dit wordt ondersteund door boeiende innovaties op het gebied van vleesvervangers. Beyond Meat produceert bijvoorbeeld hamburgers en worstjes op basis van plantaardige eiwitten die eruitzien als vlees en net zo smaken en aanvoelen. Het bedrijf heeft afgelopen jaar een verdubbeling van de omzet gerealiseerd. Een ander voorbeeld is de productie van in het laboratorium geproduceerde vleesproducten. Startups zoals het Nederlandse Mosa Meat, het Israëlische SuperMeat of het in de Verenigde Staten gevestigde Memphis Meats en Just verwachten binnen vijf tot tien jaar op prijs te kunnen concurreren met dierlijk vlees . Onder de investeerders bevinden zich traditionele voedingsmiddelenbedrijven zoals Cargill, Tyson Foods, PHW en Bell Food Group, maar ook het farmaceutische bedrijf Merck, durfinvesteerders en enkele miljonairs.

Wat betekent dit voor beleggers?

Beleggers zien steeds meer de financiële risico’s die zijn verbonden aan de huidige eetpatronen en productie-systemen, maar ook de kansen die dit biedt voor innovatie. Vermogensbeheerders kunnen onder meer de financiële risico’s volgen die betrekking hebben op hun beleggingen in de voedingsindustrie. Zo wordt in de Coller FAIRR Protein Producer Index beoordeeld op welke manier de 60 grootste internationale bedrijven voor intensieve veehouderij en visteelt (die samen een marktkapitalisatie van $ 297 miljard hebben) omgaan met de kritieke risico’s waar de sector mee te maken heeft . Deze index bevat bedrijven die actief zijn in het fokken, kweken, verwerken, distribueren en verkopen van vlees-, zuivel- en/of aquacultuurproducten. Er wordt geconcludeerd dat in totaal 60% van de vlees- en visproducenten in de index, met een vermogen van $ 152 miljard, wordt gezien als een ‘hoog risico’ voor beleggers; dit zijn bedrijven die niet goed omgaan met financieel-materiële zaken rondom klimaatverandering, ontbossing, waterschaarste, antibiotica, dierenwelzijn, voedselveiligheid en duurzame eiwitten.

Maar liefst 80% van de bedrijven heeft geen beleid voor het uitbannen van ontbossing of voor waterverbruik en slechts 5 van de 60 bedrijven zijn verantwoordelijk voor de opkomst van alternatieve eiwitrijke voedingsproducten die geen vlees bevatten. Omdat alleen bedrijven aan het begin van de toeleveringsketen in de index worden opgenomen, is het potentiële marktrisico vele malen groter. In totaal heeft zo’n 6% van de ACWI World-benchmark betrekking op de voedselproductie of is daarvan afhankelijk en zal dan ook de gevolgen ondervinden van veranderingen in voedingspatronen en in werkwijzen in de voedselproductie.

Om deze risico’s te beperken, belegt ACTIAM niet in bedrijven die te weinig vooruitgang laten zien in de richting van duurzamere gezonde voedingsproducten of in het voorkomen van gevolgen voor kwetsbare ecosystemen.

Daarnaast kan door middel van actief aandeelhouderschap een gedragsverandering bij de kwetsbaarste bedrijven worden bereikt. Een voorbeeld hiervan is de oproep van ruim 80 beleggers aan het adres van de grootste fastfoodbedrijven om de uitstoot van broeikasgassen en het waterverbruik bij hun vlees- en zuivelleveranciers te verminderen. ACTIAM gaat met enkele tientallen bedrijven de dialoog aan en spoort hen aan meer verscheidenheid aan te brengen in de voedingsproducten door meer alternatief eiwitrijk voedsel op te nemen, beleid te ontwikkelen voor hun productiesystemen dat is gericht op ‘geen ontbossing, geen veengrond, geen exploitatie’ of beleid om het gebruik van antibiotica voor hun vee te verminderen.

Welke melk moet ik kiezen? Milieu-impact van één glas (200 ml) melk

Bron: Poore, J. and T. Nemecek (2018), Science. https://www.bbc.com/news/science-environment-46654042

Ook kan door impact investing ondersteuning worden geboden aan bedrijven die de risico’s willen beperken of die overgaan naar gezondere en duurzamere voedingsproducten. Onlangs is door de gespecialiseerde particuliere participatie-maatschappij New Crop Capital het New Protein Fund - een beleggingsfonds met een omvang van $ 100 miljoen - geïntroduceerd. Daarbij gaat de aandacht uit naar het toenemende aantal mensen dat veganistisch en schoon vlees koopt, omdat de huidige veehouderij als ‘ouderwets en inefficiënt’ wordt ervaren, met alle risico’s van dien voor beleggers . Ook ACTIAM biedt actieve ondersteuning aan ontwikkelingen in de agribusiness en werkt momenteel aan een nieuwe beleggingsstrategie voor impact investing waarbij aan middelgrote boeren, producenten, handelaars, distributeurs en toeleveranciers op verschillende niveaus in de waardeketen van de landbouw kortlopende leningen en leningen voor de middellange termijn worden verstrekt. Zo wordt een bijdrage geleverd aan de wereldwijde voedselzekerheid, maatschappelijke en economische ontwikkeling en duurzame ecosystemen.

Ten slotte wordt opgemerkt dat de traditionele vleessector en veehouderij niet van de ene op de andere dag zullen verdwijnen. Door een combinatie van beleid op het gebied van volksgezondheid en milieu, veranderende voedings-patronen en nieuwe voedselontwikkelingen zal echter wel druk op deze sectoren worden uitgeoefend en aan nieuwkomers een stimulans worden gegeven.
Voeding biedt handvatten voor risicomanagement door, maar zeker ook kansen voor beleggers. Aandacht voor dit thema draagt dan ook bij aan een gezonde en toekomstbestendige beleggingsportefeuille.

Het bericht Voeding: een gezond beleggingsthema verscheen eerst op The Asset.