President Trump heeft opnieuw benadrukt dat het verwerven van Groenland een nationale veiligheidsprioriteit is voor de Verenigde Staten. Het Witte Huis onderzoekt opties en sluit militair ingrijpen niet uit. Dit volgt kort na de gevangenneming van de Venezolaanse president Maduro, wat wordt gezien als een signaal dat de VS bereid zijn militair geweld te gebruiken, ook buiten het internationaal recht. Groenland is een autonoom deel van Denemarken, lid van zowel de EU als de NAVO. De huidige stand van zaken, mogelijke scenario’s en de implicaties voor de Europese economie worden uiteengezet door economen van ABN Amro.
De VS beschouwen Groenland als strategisch essentieel vanwege de ligging in het Noordpoolgebied tussen de VS en Europa. Het eiland is cruciaal voor vroegtijdige waarschuwingssystemen, ruimte- en raketmonitoring en het volgen van Russische en Chinese activiteiten. De VS hebben er sinds de jaren vijftig een militaire aanwezigheid. Daarnaast beschikt Groenland over belangrijke natuurlijke hulpbronnen, waaronder kritieke mineralen die door klimaatverandering beter toegankelijk worden. Projecten als Tanbreez kunnen de Chinese dominantie op deze markten verminderen.
Deze ambities passen binnen de heropleving van de Monroe-doctrine (‘Donroe-doctrine’), waarbij de VS buitenlandse invloed in strategische regio’s willen uitsluiten. Voor Groenland betekent dit: geen Chinese of Russische infrastructuur en geen economische afhankelijkheid, met name van China.
Europese reactie
Europa waarschuwde snel tegen Amerikaanse interventie. De Deense premier Frederiksen stelde dat een militaire aanval op een NAVO-bondgenoot de alliantie fundamenteel zou ondermijnen. Duitsland, Frankrijk en het VK benadrukten gezamenlijk dat alleen Denemarken en Groenland over de toekomst van het eiland kunnen beslissen.
Tegelijk bestaat binnen de EU verdeeldheid, mede door de afhankelijkheid van Amerikaanse steun aan Oekraïne en de bredere veiligheidsparaplu.
Mogelijke scenario’s
- Canada-scenario: Trump laat het plan varen.
- Overeengekomen regeling: Meer Amerikaanse invloed zonder militaire actie, eventueel via een akkoord of referendum.
- Militaire actie, beperkte EU-reactie: NAVO verzwakt, geopolitieke onzekerheid neemt toe.
- Militaire actie met economische escalatie: Sancties en tegenmaatregelen leiden tot aanzienlijke economische schade (staartrisico).
Gevolgen voor de Europese economie
De directe impact is beperkt, maar indirect kan toegenomen geopolitieke onzekerheid het vertrouwen van consumenten en bedrijven schaden. Dit is riskant, omdat Europa juist herstel verwacht in consumptie en investeringen. In een escalatiescenario kunnen sancties en verstoorde handelsrelaties (EU-export naar VS: 4,5% bbp) de groei verder drukken, versterkt door verslechterende financiële voorwaarden.
Op langere termijn kan een Amerikaanse stap richting Groenland juist leiden tot hogere Europese defensie-uitgaven en meer strategische autonomie, wat gunstig kan zijn voor de Europese industrie.
Strategisch perspectief
Groenland speelt een sleutelrol in de concurrentie met Rusland en China in het Noordpoolgebied, zowel militair als economisch. Controle over Groenland biedt toegang tot toekomstige noordelijke zeeroutes, die handel aanzienlijk kunnen verkorten en de Russische dominantie verzwakken. Voor de EU betekent Groenland ook invloed in Arctische besluitvorming en toegang tot kritieke mineralen. Een Amerikaanse overname zou deze Europese belangen onder druk zetten.
