De snelle energietransitie in Europa stuit op de grenzen van het huidige elektriciteitsnet. Gerichte investeringen in de infrastructuur – o.a. interconnectoren, netverzwaring en batterijopslag – zijn essentieel om die transitie te laten slagen.
De energietransitie versnelt in hoog tempo. Dit geldt met name voor Europa, waar netto-nuldoelstellingen en zorgen over energiezekerheid, betaalbaarheid en capaciteit, met name tegen de achtergrond van een hausse in AI en datacenters, een enorme uitbreiding van hernieuwbare energie noodzakelijk maken. Uit analyse van de sectorprognoses door Schroders blijkt dat de energievraag tegen 2033 met 40% zal stijgen en dat hernieuwbare energie tegen 2050 naar verwachting 85% van de elektriciteitsproductie in Europa zal uitmaken, wat neerkomt op een netto-investering van 4 biljoen euro.
Uitdagingen energievoorziening
Er liggen echter nog belangrijke uitdagingen in het verschiet met betrekking tot de stabiliteit en flexibiliteit van het elektriciteitsnet. Het groeiende aandeel van hernieuwbare energiebronnen, zoals zon en wind, betekent een enorme vooruitgang in de richting van het behalen van de decarbonisatiedoelstellingen, maar naarmate meer van deze hernieuwbare energiebronnen in het elektriciteitsnet worden geïntegreerd, wordt het moeilijker om een constante elektriciteitsvoorziening te garanderen om aan de groeiende en variabele vraag te voldoen.
Ten eerste is er het inherent intermitterende en variabele karakter van zonne- en windenergie. Simpel gezegd: de zon schijnt niet altijd en de wind waait niet altijd. Dit zorgt voor een zekere mate van onvoorspelbaarheid en schommelingen in de stroomvoorziening gedurende de dag, waarbij plotselinge dalingen leiden tot stroomtekorten die door andere bronnen moeten worden gecompenseerd, terwijl pieken in de productie kunnen leiden tot overaanbod, waardoor het systeem onder druk komt te staan.
Daarnaast is er het daarmee samenhangende probleem van de afnemende inertie van het elektriciteitsnet, dat verwijst naar de weerstand van grote draaiende generatoren tegen plotselinge veranderingen in frequentie. Hernieuwbare energiebronnen, zoals wind en zon, bieden veel minder inertie omdat ze geen zware draaiende onderdelen hebben. Het daarmee gepaard gaande verlies aan stabiliteit betekent dat de netfrequentie moeilijker te regelen is, waardoor het risico op stroomuitval en mogelijk kostbare stabiliteitsmaatregelen toeneemt.
Essentieel is dat deze dynamiek ook leidt tot grotere prijsvolatiliteit, aangezien een toenemende penetratie van hernieuwbare energiebronnen leidt tot grotere verschillen in de energievoorziening op verschillende momenten van de dag.
De toenemende vraag naar elektriciteit heeft ook invloed op het verloop van de wereldwijde energietransitie. Hoewel dit gevolgen heeft voor een aantal bedrijfssectoren, richten de krantenkoppen zich vooral op de mogelijke negatieve gevolgen van de groei van kunstmatige intelligentie en de daarmee samenhangende boom in datacenters, gezien het toenemende belang van deze sector voor de wereldeconomie en de markten. Volgens BloombergNEF zullen datacenters in 2035 naar verwachting 7% van de Europese elektriciteitsvraag verbruiken.
Volgens gegevens van Gartner zullen stroomtekorten tegen 2027 40% van de nieuwe AI-gerichte datacenters beperken. Dit weerspiegelt een fundamentele onbalans waarbij de vraag naar elektriciteit snel groter wordt dan het vermogen van nutsbedrijven om hun productie- en transmissiecapaciteit in het vereiste tempo uit te breiden.
Lukt het Europa om de klimaatdoelstellingen te halen?
Als gevolg hiervan vormt deze druk op de netwerkinfrastructuur een ernstige bedreiging voor het behalen van de klimaatdoelstellingen van de EU. Om de stabiliteit van de energievoorziening te waarborgen, kunnen energieautoriteiten zich genoodzaakt zien om de levensduur van bestaande kolencentrales te verlengen, de bouw van nieuwe gasgestookte centrales te versnellen of extra middelen en diensten aan te schaffen om de stabiliteit van het elektriciteitsnet te waarborgen.
Maar elke uitdaging biedt ook een investeringskans. In dit verband gaat het om investeringen in netwerkinfrastructuur om een stabieler elektriciteitsnet mogelijk te maken. Voor privaat kapitaal en institutionele beleggers vertoont netwerkinfrastructuur krachtige defensieve en groeigerichte kenmerken:
- Gereguleerd en voorspelbaar rendement: een aanzienlijk deel van de transmissie- en distributieactiva functioneert binnen gereguleerde kaders en levert zeer stabiele en voorspelbare inkomstenstromen over langere termijnen, vaak ondersteund door door de overheid goedgekeurde tarieven.
- Inflatieresistentie: infrastructuur wordt algemeen beschouwd als een robuuste inflatiehedge, aangezien het rendement vaak expliciet is geïndexeerd aan of gecorreleerd met inflatiecijfers, waardoor de reële waarde van activa wordt beschermd tegen macro-economische volatiliteit.
- Afstemming op duurzaamheid: investeringen in de fundamentele ‘backbone’ van het schone energiesysteem vormen een kans om te voldoen aan duurzaamheidsdoelstellingen en trekken kapitaal aan dat is bestemd voor duurzaamheidsgedreven financiering.
De uitdagingen van inertieverlies, volatiliteit op de groothandelsmarkt en knelpunten in de infrastructuur, verergerd door de snelle opkomst van hernieuwbare energiebronnen en de stijgende vraag naar AI, hebben enorme en onmiddellijke investeringsmogelijkheden gecreëerd, die bepalend zijn voor een succesvolle energietransitie
De benodigde investeringen zijn aanzienlijk, met een sleutelrol voor privaat kapitaal. Door strategisch te investeren in netwerkinfrastructuur kunnen investeerders voorspelbare, aan inflatie gekoppelde rendementen veiligstellen en tegelijkertijd fungeren als de centrale katalysator voor de volgende fase van de transitie, waardoor een technische crisis effectief wordt omgezet in een stevige en veilige investeringsmogelijkheid.
