Voorafgaand aan de gebeurtenissen van afgelopen weekend was olie historisch gezien relatief goedkoop: rond de $60 per vat (bbl). De voorraden waren hoog en marktpartijen rekenden niet op ontwikkelingen die de olieprijs zouden opdrijven. De consensus voor de rest van dit jaar was juist dat de olieprijs zou dalen, stelt Malcolm Melville, fondsbeheerder energie, bij Schroders.
Na het uitbreken van het conflict in Iran en het Midden-Oosten is de olieprijs opgelopen. De Iraanse reactie is breder en agressiever dan bij eerdere incidenten, zoals de ‘twaalfdaagse oorlog’ vorig jaar in juni, toen prijzen kort piekten tot $78 per vat om vervolgens snel terug te vallen.
Een belangrijk verschil met eerdere, kortdurende, periodes is dat de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste maritieme knelpunten ter wereld, nu vrijwel gesloten lijkt. In het gebied zijn schepen aangevallen, zo bevestigt UK Maritime Trade Operations. Dat maakt de dynamiek complexer en kwetsbaarder dan voorheen.
De Straat van Hormuz is een smalle, sterk blootgestelde zeestraat waar ongeveer 20% van de mondiale olieleveringen, 20% van het mondiale lng, grote volumes kunstmest (bijvoorbeeld circa 33% van ureum) en 7% van de mondiale aluminiumaanvoer doorheen vervoerd wordt. Een langdurige verstoring raakt dus meerdere grondstoffenmarkten, niet alleen ruwe olie. De kernvraag is hoe lang het huidige conflict aanhoudt. President Trump noemde een tijdpad van vier weken.
Alternatieve olielevering nauwelijks te organiseren
Als de scheepvaart via Hormuz langere tijd is belemmerd, wordt het extreem lastig om olieaanvoer elders te compenseren. OPEC kondigde een productieverhoging aan van 200.000 vaten per dag, maar dat is marginaal vergeleken met de mogelijke omvang van de verstoring.
Iran produceert 3,4 miljoen vaten per dag en exporteert 1,7 miljoen vaten per dag, grotendeels naar China en juist deze stroom loopt nu het meest direct risico. China kan proberen dit te vervangen met Russische olie, die elders onder sanctiedruk staat. Een extra aandachtspunt is of India weer meer Russische olie gaat kopen.
Verstoringen in Hormuz raken ook Saudi-Arabië. Het land exporteert 7 tot 7,4 miljoen vaten per dag en zou volumes in theorie kunnen omleiden via de Oost-West-pijplijn. Maar die pijplijn heeft nooit op volle capaciteit gedraaid en omleiding vergt ook aanpassing van scheepvaartroutes en dat kost tijd. Bovendien liggen de Saudische exportvolumes al dicht bij het maximum, waardoor de ruimte om snel op te schalen beperkt lijkt, zelfs als export via de pijplijn lukt.
Afbeelding: Saoedi-Arabische olie-export bijna op maximaal niveau
VS kan niet snel bijspringen
Ook de VS staan niet klaar om de uitval te vervangen. De groei van schalieolieproductie is afgevlakt en de beste gebieden raken uitgeput. Zelfs bij hogere prijzen volgt waarschijnlijk geen snelle productiesprong, gezien strikte kapitaalsdiscipline en hoge investeringsdrempels.
Kortom: als de verstoring in Hormuz aanhoudt, is er geen geloofwaardige bron van snelle vervangende aanvoer. Dat maakt de markt kwetsbaar voor een aanzienlijk tekort.
Olieprijs kan fors verder oplopen bij aanhoudend conflict
Houdt de verstoring weken aan, dan neemt het risico toe dat de olieprijs snel oploopt. Elke extra week van belemmerde doorvoer vergroot de vrees voor structureel aanbodverlies. Een langer durende ontregeling kan prijzen richting extreme historische niveaus duwen. Volgens schattingen kan een beperking van de toegang tot de Straat van Hormuz gedurende vier à vijf weken de olieprijs opstuwen naar circa $100-$120 per vat. Als het conflict maanden aanhoudt, zouden prijzen boven eerdere recordniveaus kunnen uitkomen, tot $150-$200 per vat.
Langdurig hoge olieprijs kan tweede inflatiegolf aanjagen
Schroders’ hoofdeconoom, David Rees, stelt dat een korte prijspiek weinig blijvend effect heeft op de inflatie. Energieprijzen moeten weken of maanden hoog blijven voordat dit de consumentenprijsinflatie (CPI) substantieel omhoog duwt. Maar langdurig hogere energie-inflatie knelt de koopkracht, drukt de groei en kan twijfel zaaien of centrale banken, zoals de Amerikaanse Federal Reserve, het monetaire beleid kunnen blijven verruimen.
