De manier waarop economen en beleggers naar de toekomst kijken, schiet tekort. Dat betoogt Philippe Waechter, hoofdeconoom bij Ostrum Asset Management, onderdeel van Natixis IM. Hij stelt dat klassieke projectiemodellen te veel uitgaan van stabiliteit, terwijl de wereldeconomie sinds 2000 juist is gevormd door onverwachte en niet-lineaire omslagen. Volgens hem kun je beter met meerdere scenario’s werken voor de periode 2040 – 2050, in plaats van met één voorspelbaar pad.
Traditionele prognoses voor de komende vijf tot tien jaar verfijnen doorgaans slechts de korte termijn, en veronderstellen daarna dat de omstandigheden stabiliseren. Volgens Waechter is dat intellectueel defensief en historisch onjuist. De opkomst van China, de groeiende kloof tussen Europa en de VS, de financiële crisis van 2008-2009 en de Europese schuldencrisis zijn voorbeelden van verschuivingen die destijds niet in de dominante modellen zaten.
Dergelijke schokken ontstaan vaak niet via rationeel voorspelbare mechanismen, maar door opgebouwde spanningen, geopolitieke schokken, politieke keuzes of baanbrekende innovaties. Daardoor passen ze slecht in de klassieke economische gereedschapskist.
Van 2050 naar 2026: scenario’s in plaats van voorspellingen
Waechter stelt voor om het perspectief radicaal om te draaien: niet starten bij het heden, maar beginnen bij een mogelijk wereldbeeld in 2050 en van daaruit terug redeneren. De vraag wordt dan niet ‘wat gebeurt er volgend jaar?’, maar: ‘welke machtsstructuren, afhankelijkheden en regels bepalen de wereld in 2050 – en welke paden kunnen daarheen leiden?’
Dit leidt tot vijf plausibele scenario’s die elk een ander geopolitiek en economisch evenwicht schetsen:
Twee grootmachten: VS en China
In dit vaak genoemde scenario speelt Europa een secundaire rol. De Europese Unie verliest een deel van haar technologische en monetaire autonomie en ze moet eerder volgen dan dat ze kan leiden. Het gewicht van de euro verkleint, ondanks inspanningen van de Europese Centrale Bank.
Europa keert terug als wereldleider
Met een krachtige industriepolitiek, diepere integratie van de interne markt en hervormingen op basis van onder meer het Draghirapport, kan Europa opnieuw een leidende rol opeisen. In dit scenario is verdere integratie van de interne markt een essentiële voorwaarde.
VS heerst alleen
In dit scenario verliest China aan kracht door de interne demografische en politieke moeilijkheden, de beperktere toegang tot energie en een Amerikaanse strategie die gericht is op het afzwakken van de Chinese technologische macht. De Europese Unie komt volledig in de Amerikaanse invloedssfeer terecht.
China aan de top, VS verzwakt
Als Amerika verzwakt door interne polarisatie, institutionele erosie, hoge schulden of verlies van technologische voorsprong, kan dat tot een wereldorde leiden met China als dominante macht. De Europese Unie zou in dit scenario juist profiteren van de geopolitieke herconfiguratie.
Een wereld zonder leider
In dit vaak onderschatte scenario slaagt geen enkele grootmacht erin om een leidende rol op zich te nemen door toenemende instabiliteit en conflicten. Kritieke infrastructuur, waaronder datacenters, kan worden vernietigd of gesaboteerd. Macht draait dan minder om de omvang van de economie en meer om veerkracht, veiligheid en het vermogen schokken op te vangen.
Toekomstdenken vraagt om ongemak
Volgens Waechter tonen de mislukte verwachtingen rond de Lissabonstrategie (die Europa in 2010 tot de meest competitieve kenniseconomie ter wereld moest maken) aan hoe optimistische, lineaire toekomstbeelden de blik vernauwen. Het echte werk begint bij het accepteren van onzekerheid: meerdere eindpunten formuleren, plausibele trajecten construeren en letten op zwakke signalen die op een komende omslag wijzen.
