Onlangs schaarde de Bank of Japan (BoJ) zich onder de centrale banken die een negatieve rentestand hanteren. Is de huidige zwakte van financiële aandelen een van de onbedoelde consequenties daarvan? Dat vraagt Marcus Jennings, econoom bij Schroders, zich af.
“De negatieve rente is een nieuw economisch experiment, dat voor spanning zorgt in de financiële sector”, stelt hij. Een beleidsrente lager dan nul geeft overheden het voordeel dat zij tegen lage kosten kunnen lenen. Maar het bankensysteem lijdt er wel onder, vindt Jennings.
De negatieve rente is bedoeld om banken te dwingen krediet te verlenen aan risicovollere kredietafnemers en te beleggen in assets met een hoger risico om het verlies aan rentemarge te compenseren. Veel banken kiezen er echter voor om de kosten van een negatieve rente niet aan klanten door te berekenen, maar zelf op zich te nemen. “De zorgen over de winstgevendheid van banken die hierdoor ontstaan is een van de onderliggende oorzaken voor de recente verkoopgolf van financiële aandelen”, betoogt Jennings.
Een langdurige periode van negatieve rente heeft bredere implicaties voor de financiële sector, volgens Jennings. Belangrijke intermediairs, zoals geldmarktfondsen, zullen in zijn optiek dan ook een neerwaartse druk op de winstgevendheid voelen, omdat beleggers hun kapitaal naar andere segmenten in de markt verschuiven. Pensioenfondsen en verzekeraars voelen ook de gevolgen van een negatieve rente, omdat het de mogelijkheid vergroot dat zij niet kunnen voldoen aan hun langetermijnverplichtingen. “Dat geldt vooral als zij verplicht zijn overheidsobligaties aan te houden”, aldus Jennings. Hij waarschuwt ook op het gevaar dat beleggers op zoek naar rendement, risicovolle posities innemen en daarmee een klimaat scheppen waarin excessieve risico’s worden genomen.
“Aan de andere kan, beleggers kunnen een negatieve rente ook opvatten als een signaal van chronische economische zwakte”, benadrukt Jennings. Volgens JPMorgan wordt 6 biljoen dollar van de in totaal 23 biljoen dollar aan overheidsschuld van de ontwikkelde landen verhandeld tegen een negatieve rente. Dit kan opgevat worden als een teken dat de economische groei zwak blijft en dat veel economieën er niet in slagen inflatie te genereren. In dergelijke omstandigheden vloeit kapitaal doorgaans naar safe havens, wat de rentes ook weer verder onder druk zet.
En dat is precies wat Jennings op dit moment in de markten ziet gebeuren. Defensieve aandelen zoals pharmaceuticals presteren aanzienlijk beter dan financials. De BoJ heeft nog geen zwakkere yen weten te bewerkstelligen met de renteverlaging. “De mogelijkheid bestaat dat de rente nog verder wordt verlaagd. Als dat het geval is, zouden andere banken zich genoodzaakt kunnen voelen hetzelfde pad te volgen en de rente naar onbekend terrein te leiden, waarvan de gevolgen voor de financiële sector nog niet helemaal op waarde geschat kunnen worden.”
