De oorlog in Oekraïne liet in 2022 zien hoe kwetsbaar de wereldwijde voedselvoorziening is. Oekraïne is een belangrijke exporteur van graan en het conflict zorgde direct voor onrust op de internationale landbouwmarkten. Dankzij uitzonderlijk goede oogsten wereldwijd bleven de prijzen van landbouwgrondstoffen in 2025 relatief stabiel, ondanks de spanningen in het Midden-Oosten. Deze situatie kan echter snel veranderen. Dat stellen portefeuillebeheerder Benoît Harger en beleggingsspecialist Jingchao Zhu van de private bank J. Safra Sarasin.
De huidige landbouwsector is sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. Boeren gebruiken brandstof voor landbouwmachines, transport, koeling en de productie van kunstmest. Daardoor hebben stijgende energieprijzen vrijwel direct invloed op de kosten van voedselproductie.
Voor hoge landbouwopbrengsten is kunstmest onmisbaar. De productie van stikstofmeststoffen vereist grote hoeveelheden aardgas. Ook de winning van fosfaat en kalium is afhankelijk van energie en mijnbouw. Hierdoor kunnen verstoringen op de energiemarkt of in internationale handelsroutes leiden tot hogere kunstmestprijzen en uiteindelijk tot hogere voedselprijzen.
Een extra risico is dat ongeveer een derde van de wereldhandel in kunstmest via de Straat van Hormuz verloopt. Eventuele verstoringen in deze belangrijke scheepvaartroute kunnen de beschikbaarheid van kunstmest wereldwijd onder druk zetten.
Productieproblemen en exportbeperkingen
In landen als India en Bangladesh hebben sommige kunstmestfabrieken hun productie al moeten verminderen vanwege aardgastekorten. Tegelijkertijd heeft China de export van kunstmest beperkt om voldoende voorraad voor de eigen landbouwsector veilig te stellen. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot lagere landbouwopbrengsten en een kleiner wereldwijd aanbod van voedselgewassen.
Wanneer graanprijzen stijgen, worden ook de kosten voor veehouders hoger. Voer vormt vaak meer dan 60% van hun totale kosten. Hogere voerprijzen leiden uiteindelijk tot hogere prijzen voor vleesproducten.
Ook de markt voor biobrandstoffen speelt een rol. Door hogere olieprijzen stijgt de vraag naar alternatieven zoals biodiesel, waarvoor onder andere sojaolie wordt gebruikt. Hierdoor zijn de prijzen van sommige landbouwproducten al aanzienlijk gestegen.
Klimaatverandering vergroot de onzekerheid
Naast geopolitieke spanningen vormt het klimaat een belangrijk risico. Weersdeskundigen verwachten dat het klimaatfenomeen El Niño vanaf september 2026 terugkeert. Dit kan wereldwijd zorgen voor droogte, hittegolven en tegenvallende oogsten.
Een recent voorbeeld is cacao. Door ongunstige weersomstandigheden steeg de cacaoprijs in korte tijd van ongeveer $2.500 naar $12.000 per ton. Ook droogte in de Verenigde Staten en hittegolven in Europa kunnen de opbrengsten van landbouwgewassen onder druk zetten.
Wat betekent dit voor beleggers?
Financiële markten lijken er momenteel vanuit te gaan dat de landbouwsector snel terugkeert naar normale omstandigheden. Daarbij wordt mogelijk onderschat hoe groot de invloed kan zijn van energieproblemen, kunstmesttekorten, geopolitieke spanningen en klimaatverandering.
Omdat deze factoren de komende jaren waarschijnlijk een rol blijven spelen, kunnen landbouwgrondstoffen interessant zijn als aanvullende belegging binnen een goed gespreide portefeuille. Ze kunnen bescherming bieden tegen onverwachte stijgingen van voedselprijzen en zorgen voor extra diversificatie naast aandelen en obligaties.
