Polen wordt al enige tijd gezien als een land met een solide, recessiebestendige en goed ontwikkelde economie. Toch is het land uitermate kwetsbaar voor hogere kapitaalkosten, in het bijzonder voor zover het de energiesector betreft. Waarschijnlijk zal de Poolse groei in 2016 dan ook een klap krijgen.
De relatief sterke integratie met de Europese Unie (EU) is nog steeds de belangrijkste steun voor Polen en zijn munteenheid. Lange tijd leek Polen door die integratie steeds dichter richting de euro en de eurozone te bewegen, maar de meest recente politieke ontwikkelingen vormen echter een gevaar voor zowel die convergentie als de positie van Polen binnen de EU.
Polen heeft een bloeiende economie die tijdens de wereldwijde financiële crisis recessiebestendig bleek. Het land wordt dikwijls aangehaald als het beste voorbeeld van een succesvolle overgang van communisme naar kapitalisme. In de afgelopen twintig jaar heeft Polen zich ontwikkeld tot een modern land met een hoogwaardige infrastructuur en tot een economisch knooppunt voor veel buitenlandse fabrikanten. De economische ontwikkeling van Polen is echter brozer dan de meeste analisten denken.
Verkiezingsbelofte
Mijn verwachting voor 2016? Hogere kapitaalkosten zullen de economische groei van het land negatief beïnvloeden, de bereidheid van de overheid ondermijnen om op lange termijn door te groeien naar het hogere marktsegment en de mogelijkheden beperken om de afhankelijkheid van steenkool te verminderen.
Het einde van het nulrentebeleid in de Verenigde Staten en de onzekerheid over de snelheid en mate van verdere renteverhogingen door de Federal Reserve in 2016 leiden naar verwachting wereldwijd tot gemiddeld hogere kapitaalkosten, die vooral opkomende economieën en landen in een overgangsproces zullen treffen. De impact zou in Polen groter kunnen zijn dan in andere landen vanwege de verslechtering van het binnenlandse bedrijfsklimaat.
Tijdens de verkiezingscampagne kwam de Poolse regering met een voorstel om een speciale belasting in het leven te roepen voor bepaalde sectoren van de economie, voornamelijk financiële instellingen en detailhandelsnetwerken. Als deze verkiezingsbelofte gestand wordt gedaan, zou dit voor investeerders het verkeerde signaal op het verkeerde tijdstip zijn.
Daarnaast maak ik mij zorgen over de onafhankelijkheid van de centrale bank van het land. De rol en het monetaire beleid van de bank zullen zeker veranderen, aangezien de nieuwe regering een meer ‘actieve’ centrale bank wil. De acties en de onafhankelijkheid van de Poolse centrale bank tijdens de crisis werden alom geprezen, maar het is niet duidelijk of de politisering van de centrale bank dezelfde goede resultaten zal opleveren. Het zou wel tot een hogere risicopremie voor Polen kunnen leiden.
Innoverend vermogen
Risicopremie is een belangrijke component van de kosten van kapitaal, die op hun beurt een ijkpunt zijn voor de financiële besluitvorming. Oplopende kapitaalkosten zouden nadelig kunnen uitpakken voor de economische ontwikkeling van Polen. Veel bedrijven zullen er dan voor kiezen om investeringen uit te stellen of te annuleren en bovenal terugdeinzen voor de risicovolle projecten die nodig zijn voor opwaardering van de markt.
De concurrentiekracht van Polen is gebaseerd op vakbekwame arbeidskrachten die een laag loon verdienen, niet bepaald een houdbaar economisch model. De Poolse economie heeft dringend behoefte aan kapitaalintensieve investeringen om de overgang van imitatie naar innovatie mogelijk te maken, en dit is een behoorlijk lang proces.
In de Global Innovation Index 2015 nam het land de 46e positie in en staat daarmee lager dan de meeste andere landen uit Midden- en Oost-Europa. Deze teleurstellende positie is met name het gevolg van de erg lage innovatie-efficiencyratio van de economie. In veel sectoren hebben Poolse bedrijven al niet de middelen om riskante investeringen te financieren. Hogere kapitaalkosten zullen de innovatie schaden en maken mogelijk een eind aan de droom van Polen om in te lopen op het Westen.
Vitale sector
De energiesector van Polen is van vitaal belang voor het verhogen van de productiviteit, het verbeteren van de concurrentiepositie en het bevorderen van groei. Innovatie in deze sector heeft doorgaans positieve gevolgen voor de economie als geheel. In Polen wordt meer dan 90% van de elektriciteit opgewekt met steenkool. In de komende jaren zal de Poolse overheid deze sector niet langer kunnen subsidiëren vanwege de druk van mededingingsautoriteiten in Europa.
En een niet-concurrerende energiesector zal kostbaar uitpakken voor de economie, omdat het land energie zal moeten importeren. De kosten van kapitaal bepalen in hoge mate in hoeverre Polen de afhankelijkheid van steenkool kan verminderen. Momenteel zijn binnenlandse bedrijven niet winstgevend genoeg om kapitaalintensieve investeringen te doen in de energiemarkt. De nettoschuld/ondernemingswaarde-ratio is negatief voor twee marktleiders in de sector (PGE en Enea) en circa 34% voor Tauron, wat erg laag is in vergelijking met andere Europese energiebedrijven.
Voor het Italiaanse Enel of het Spaanse Iberdrola is deze verhouding ruim 50%. Dit betekent dat het potentieel voor investeringen en ontwikkeling van nieuwe energiebronnen voor buitenlandse investeerders vele malen groter is dan dat voor binnenlandse investeerders. Buitenlandse investeerders zijn echter waarschijnlijk niet bereid om de kosten van innovatie te dragen bij oplopende kapitaalkosten als het bedrijfsklimaat niet gunstig is.
Buitenlandse energiebedrijven zijn nog niet vergeten dat de vorige regering een extra belasting op de winning van schaliegas wilde instellen. Polen moet niet de denkfout maken te veronderstellen dat groei een onveranderlijk gegeven is. Hoger dan verwachte kapitaalkosten en een oplopende landrisicopremie kunnen het verloop van de groeicurve snel doen omslaan.
