De waarde van een product ligt in zijn producteigenschappen, prijs en kwaliteit. Als al deze aspecten goed zijn, doet het er eigenlijk niet toe welk deel van het product met de hand en welk deel door een robot gemaakt word. Maar is het tijd om de adviseur te vervangen door een robot? Ik wil een aantal mythes ontzenuwen.
Het grensverleggende schaaktoernooi tussen Garry Kasparov en de supercomputer Deep Blue werd bijna twintig jaar geleden verloren door een mens. De reden voor de nederlaag was eigenlijk ironisch. Kasparov ging er namelijk vanuit dat het de strategie van de computer was om op ieder moment een gunstiger positie in het veld te nemen.
Op een gegeven moment nam de supercomputer echter geen gunstige stap, maar verzette slechts de toren. Dat bracht de grootmeester in verwarring. De willekeurige bluf slaagde en Kasparov probeerde “een zwarte kat in een donkere kamer te vangen”, in de veronderstelling dat de computer van strategie veranderd was. Bijgevolg leed de grootmeester een nederlaag. De machine die een irrationele menselijke zet had gedaan, versloeg een mens die zocht naar puur mechanische algoritmes.
Geen perfect wezen
Een met processoren van Google aangedreven auto kan in normale omstandigheden veel beter rijden dan een auto die bestuurd wordt door een mens. Als alleen auto’s van dat type op de weg rijden (in een gesloten verkeerssysteem) zullen in theorie geen ongevallen en doden in het verkeer meer plaatsvinden. De waarschijnlijkheid van een ongeluk zal echter aanzienlijk hoger zijn als iemand die net zijn rijbewijs gehaald heeft een stad vol zogenaamde kunstmatige chauffeurs binnenrijdt.
In de laatste twintig jaar zijn veel studies over de psychologie van het besluitvormingsproces gepubliceerd. Deze research ‘opende’ de ogen van het publiek voor het feit dat de mens geen perfect wezen is. Een groeiende vraag naar geautomatiseerde systematische oplossingen voor zowel het uitvoeren van trades als voor het ontwikkelen en implementeren van beleggingsstrategieën lijkt vrij logisch.
De beleggingsmarkten kregen hun eigen robots, de zogenaamde robo-adviseurs die in 2008 werden gecreëerd en die van jaar tot jaar aan populariteit winnen. Sommige van deze robots beheren al miljarden dollars. Zoals zo vaak overtuigden in het geval van technologische innovaties vele technologie fans ervan dat robots de traditionele adviseurs volledig zouden vervangen. De argumenten zien er voor de consumenten op het eerste oog overtuigend uit.
Tand des tijds
Robo- adviseurs moeten, net als elke innovatie, de tand des tijds nog doorstaan. In elk geval zullen beleggers moeten kiezen voor die diensten die voldoen aan hun vereisten. In de volgende paar jaar zullen, misschien niet alle, maar toch vele professionele beheerders robots gebruiken voor marketingdoeleinden en automatisering van hun eigen processen.
In de financiële markten lijkt van hetzelfde revolutionaire fenomeen sprake zoals sociale media laten zien in ons leven van elke dag. Het is te vroeg om te claimen dat een robot in elke situatie een goed resultaat kan leveren voor een belegger en veel efficiënter zal zijn dan beheerders van vlees en bloed. Ik zet de fundamentele wijdverspreide argumenten die in het voordeel van robots wijzen op een rijtje.
Volgens mij zijn er vijf mythes die gelden voor de productiezijde van beleggingsbeheer, maar de realiteit wijst anders uit:
Mythe Nummer 1: Voorspellingen van robots zijn juister vanwege het gebrek aan een menselijke factor
Een computer is objectief bij het observeren van informatie. Hij wordt niet moe en probeert niet een transactie in zijn eigen belang uit te voeren, terwijl hij het belang van de klant negeert, zoals soms gebeurt bij menselijke adviseurs. Automatisch beleggen kan efficiënt, transparant en objectief werken. Het is gericht op de beste resultaten en het belang van de klant.
Realiteit: Een robot kan niet handelen in omstandigheden die niet zijn opgenomen in het originele algoritme
Vanuit het perspectief van handelsoperaties met liquide instrumenten zoals Exchange Traded Funds (ETF’s) is een robot echt veel beter. Een veel snellere berekening van bestaande combinaties en de potentiële winstgevendheid maakt een mens kansloos. Een computer is in staat de bestaande situatie te analyseren op basis van de voorgaande ervaringen die zijn toegevoegd aan zijn systeem, maar iedere belegger weet dat één van de basisregels in de markt is dat voorgaande prestaties geen garantie zijn voor toekomstige resultaten. In onverwachte en moeilijk te voorspellen situaties zal de machine falen, omdat hij gewoonweg geen onafhankelijke beslissingen kan nemen.
Als een belegger daarbij besluit te investeren met de hulp van een robo-adviseur gaat hij er eigenlijk mee akkoord dat het algoritme in iedere situatie correct is. Overigens kan een persoon zonder specifieke vaardigheden simpelweg de kwaliteit van dit algoritme niet beoordelen. Een duidelijk voorbeeld hiervan is het bankroet van Knight Capital in december 2012, één van de grootste financiële dienstverleners in de Verenigde Staten, die 460 miljoen dollar verloor als resultaat van een simpele fout van een trading algoritme. Men kan eindeloos spreken over de continue verbetering van algoritmes, maar het risico van falen van deze algoritmes is onvoorspelbaar en kan ook niet worden verwijderd.
Een beleggingsprofessional van vlees en bloed selecteren is een moeilijke keuze, maar in dit geval kan men redelijk accuraat zijn expertise inschatten door indirecte signalen. Een zielloze machine kan geen vragen beantwoorden. Het is niet duidelijk hoe men de beweegredenen achter zijn beoordeling kan blootleggen. Een marketingthesis van de robotfabrikant zou er zo uit kunnen zien: “Vertrouwt u de black boxes in het hoofd van mensen niet? Prachtig. Wij hebben black boxes in robots voor u, en wij beloven dat ze efficiënter zullen zijn dan een mens.” Cynisch? Dat is de realiteit.
Mythe Nummer 2: Robots zijn objectief
Door de geprogrammeerde instellingen kan een robo-adviseur een automatische analyse maken zonder menselijke hulp. Hierdoor kan de robot de beleggingsobjectieven van een particuliere klant gemakkelijker en effectiever uitvoeren.
Realiteit: Algoritmes van robots zijn gelijkaardig, wat een ernstig risico op liquiditeitsontwrichting met zich meebrengt
Nu al komen een aantal vragen naar voren betreffende aangegeven objectiviteit van robots in vergelijking met mensen. Het roboadviseursinstituut is opgericht als een project dat onafhankelijk is van de grootste marktparticipanten, en is nodig voor een statistische benadering van de asset allocatie. Maar elk potentieel relevant initiatief zal uiteindelijk niet onopgemerkt blijven. Dan zullen de belangrijkste marktparticipanten het overnemen.
Grote autofabrikanten begonnen elektrische auto’s te maken samen met de verbrandingsmotor. Diegenen van wie men zou denken dat zij er het meest tegenstander van zouden moeten zijn, namen daarentegen de leiding van het initiatief om brandstofverbruik tegen te gaan. De automatische adviseurs ondergingen hetzelfde lot, waarbij sommige bedrijven gewoon internetplatforms ontwikkelden en deze integreerden in een simpel algoritme dat het ultieme succes belooft.
Mythe Nummer 3: Robots zullen de strategie kiezen die optimaal is voor u
Een robot stelt automatisch een portefeuille samen en ondersteunt een uitgebalanceerde combinatie van allocaties in de portefeuille en voert het herschikken van de portefeuille uit.
Realiteit: Zelfs als u tegen de ‘optimale’ algoritmes van de robot handelt kunt u geld verdienen
De algoritmes van een robot zijn gebaseerd op kwantitatieve analyse, maar de redenen voor statistische veranderingen zijn op basis van kwaliteit. Dus zijn ze fundamenteel. Daarom is het onmogelijk om een robot te creëren die volledig rekening houdt met de onvoorspelbare marktfactoren. Reeds tachtig jaar geleden bewees de Oostenrijkse logicus Kurt Gödel, een vriend van Albert Einstein, zijn Onvolledigheidsstellingen.
Volgens deze stellingen is er, als de bestaande formele regels niet in tegenspraak met elkaar zijn, een oneindig aantal feiten en gebeurtenissen mogelijk in dit systeem. Omdat de robot alleen de reeds bestaande algoritmes gebruikt, zal de robot geen effectieve beslissing kunnen maken als er een nieuwe gebeurtenis plaatsvindt die niet correleert met de voorgaande. Dit in tegenstelling tot de mens.
Met andere woorden, als men slechts rekenkundige regels in de binaire code van een mechanisme stopt, zal geen enkele robot in staat zijn het integraal te beoordelen. En mensen bleken altijd in staat dit te doen met gezamenlijke inspanning, in tegenstelling tot robots die in dezelfde omstandigheden gefaald zouden hebben.
Een ander nogal ernstig risico in de beleggingsmarkt is dat robots vaak gelijksoortige strategieën gebruiken. Het is echter de diversiteit van de opinies die de markt een markt maken. Als men zich voorstelt dat het grootste deel van een markt begint met het gebruiken van gelijksoortige algoritmes, dan zal het risico van convergerende opinies en als gevolg daarvan het verlies van liquiditeit in de markt aanmerkelijk toenemen. In dergelijke omstandigheden zullen mensen die de fouten van het robotsysteem kunnen voorspellen, die tegen de robots kunnen uitspelen en het voordeel genieten.
Dergelijke trends zijn nu al zichtbaar op de Amerikaanse aandelenmarkt. Als er ETF’s massaal worden verkocht en deze fondsen met een substantiële discount worden verhandeld, dan is er een mogelijkheid voor arbitrage. Men hoeft men niets te doen dan te wachten tot deze onevenwichtigheid zichzelf corrigeert. Zo kan goed geld worden verdiend.
Mythe Nummer 4: Robots zijn goedkoper voor klanten
Een robot kan met een groot aantal klanten tegelijkertijd werken dankzij het geautomatiseerde verwerken van verzoeken en transacties. Dit maakt het mogelijk de prijs van de diensten voor elke klant aanzienlijk te verlagen.
Realiteit: Beleggers keren op termijn terug naar traditionele adviseurs met hun traditionele tarieven
Een belegger betaalt een lage commissie voor de diensten van een robot, maar gaandeweg ondervindt hij dat nog steeds de hulp van een persoonlijk adviseur gewenst is, omdat een robot niet in staat is met alle persoonlijke vereisten van de belegger en de aspecten van de belegging zelf rekening te houden. Zoals de praktijk van het beheren van individuele portefeuilles aantoont, is het nodig de informatie die door een bepaalde belegger gegeven wordt kritisch te benaderen. Dat geldt ook voor het beoordelen van zijn risicoperceptie.
Tot nu toe is het alleen mogelijk een dialoog aan te gaan met een professionele adviseur. Als men op het punt komt waarbij de exacte financiële instrumenten voor het beleggen gekozen moeten worden, wordt het vaak onverwacht duidelijk dat dergelijke instrumenten reeds aanwezig zijn in het productengamma van een bedrijf dat een robot voorstelt aan zijn klant.
