Hoewel de groei van het bruto binnenlands product (bbp) in een aantal opkomende markten aantrekt, is het volgens ons waarschijnlijk dat een aantal omvangrijke economieën zoals Rusland en Brazilië de komende jaren relatief gezien verdere vooruitgang boeken. Beide landen kampen nog steeds met een krimpende economie, die weliswaar aan de beterhand is en in geval van blijvende vooruitgang een aanzienlijke invloed zou kunnen hebben op de groei van de hele groep. De groei in China, voor tal van waarnemers een belangrijke bron van zorg, vertoont tekenen van stabiliteit en bevindt zich nog steeds op een sterk niveau in vergelijking met de meeste andere grote economieën. In het derde kwartaal van 2016 groeide het bbp van het land op jaarbasis met 6,7%, in lijn met het tempo dat in de vorige twee kwartalen was gerapporteerd.

In het algemeen verwachten we een solide en zelfs iets hogere bbp-groei voor de opkomende markten in 2017, duidelijk boven de groei die voor ontwikkelde markten wordt verwacht. Volgens het totale bbp per hoofd van de bevolking hebben opkomende markten nog steeds een flinke achterstand op hun ontwikkelde tegenhangers, en wij verwachten dan ook nog steeds solide groeivooruitzichten op lange termijn.

Overschot op lopende rekening

Ook additionele economische factoren zijn volgens ons belangrijk voor onze verwachtingen dat de opkomende markten wellicht sterk blijven presteren. Allereerst hebben producerende economieën als groep doorgaans weer een overschot op de lopende rekening, terwijl ook grondstoffenexporterende landen vooruitgang hebben geboekt in de terugdringing van hun tekorten. Ten tweede hebben opkomende markten doorgaans een lagere schuldquote dan ontwikkelde markten, hetgeen een stabielere en, naar ons oordeel, duurzamere economische fundering verschaft. Tot slot zijn er tussen beide groepen brede renteverschillen, waardoor centrale banken van opkomende markten in de toekomst over meer bewegingsruimte beschikken, mocht dat nodig zijn.

De ‘jacht op rendement’ is een begrip dat we de afgelopen jaren vaak hebben gehoord, maar voor veel marktdeelnemers is het nog steeds erg belangrijk. De rente op tal van wereldwijde staatsobligaties is laag of negatief, en gezien de inkomensverwachtingen lijkt het ons nog steeds aannemelijk dat beleggers voor aandelen uit opkomende markten zullen kiezen. Per 31 oktober 2016 bedroeg het dividendrendement van de MSCI Emerging Markets Index bijvoorbeeld een treffende 2,5%. Sinds het begin van het jaar zijn de kapitaalstromen naar opkomende markten positief, deels omdat de verwachte inkomsten aantrekkelijk zijn. Maar daar zijn drie jaar van kapitaaluitstromen aan voorafgegaan, en als er geld naar opkomende markten blijft stromen, zou dat een van de andere nieuwe trends van 2017 kunnen zijn.

Wat waarderingen betreft, werd de MSCI Emerging Markets Index op basis van koers-winstverhouding bijvoorbeeld verhandeld met een aanzienlijke korting ten opzichte van de MSCI World Index. Trends op het gebied van winstgroei zijn in de loop van 2016 opmerkelijk verbeterd, een ommekeer die volgens ons aanhoudt, met stabiliserende economieën en bedrijfsfundamentals voor de hele beleggingscategorie.

Sectorale opportuniteiten en uitdagingen

Bedrijven actief in consumptiegerelateerde sectoren en informatietechnologie (IT) zijn in het huidige klimaat voor ons vooral interessant. Een select aantal aandelen uit de consumptiesectoren kan een doeltreffend middel zijn om een blootstelling te verkrijgen aan de economische expansie van opkomende markten, en in het bijzonder om te profiteren van de hogere consumptie-uitgaven naarmate er door de toenemende welvaart in de regio een bloeiende consumentenklasse ontstaat. Vooral IT speelt in opkomende markten een steeds integralere rol en wordt er steeds concurrerender. En hoewel wij voorzichtig zijn over de recente snelle stijgingen in de aandelenkoersen van in China gevestigde internetaandelen, heeft de sector voor ons wel nog waarde te bieden in de opkomende markten als geheel. Elders is een select aantal grondstoffenaandelen volgens ons nog steeds aantrekkelijk gewaardeerd, ook al bevinden bijvoorbeeld de olieprijzen zich momenteel aanzienlijk boven hun niveaus van 2016.

Wij zijn nog steeds voorzichtig ten aanzien van Chinese banken aangezien balansen met dubieuze leningen een domper zetten op onze vooruitzichten voor de financiële instellingen van het land. Net als het bankwezen heeft ook de Chinese vastgoedsector na een langdurige crisis een opvallende bocht gemaakt. Wij hebben ons echter afzijdig gehouden, deels vanwege de risico’s van buitensporige hefboomwerking en regulering.

Small camps: klein maar aantrekkelijk

We zijn nog steeds positief over Aziatische smallcaps, aangezien die vooral zijn blootgesteld aan het solide groeipotentieel dat wij op lange termijn van deze regio verwachten. Dit komt mede omdat bedrijven met een kleinere kapitalisatie doorgaans meer op het binnenland zijn gericht dan hun grotere tegenhangers, waardoor ze minder sterk afhankelijk zijn van moeilijke macro-economische factoren op wereldwijd niveau. Hun waarderingen weerspiegelen doorgaans de sterkere groei die van kleinere aandelen wordt verwacht, maar aangezien Azië duizenden smallcaps telt, zijn er vaak ontelbare kansen om verkeerd geprijsde effecten te ontdekken. Dergelijke waarderingsanomalieën ontstaan gewoonlijk als gevolg van marktinefficiënties, aangezien er naar veel van deze bedrijven ter plaatse maar weinig onderzoek wordt gedaan.

Het monetaire beleid van de Amerikaanse Federal Reserve bezorgt tal van deelnemers in opkomende markten nog steeds kopzorgen. Wij verwachten dat eventuele renteverhogingen geleidelijk zullen verlopen, maar als ze qua omvang of tempo de verwachtingen overtreffen, dan zou het sentiment wel eens kunnen bekoelen en zou er volatiliteit kunnen ontstaan.

Andere beproevingen voor de wereldeconomie zijn geopolitieke problemen, valutaschommelingen, de geboekte vooruitgang in het brexitproces en schommelingen van de grondstoffenprijzen. De recente politieke gebeurtenissen in de Verenigde Staten kunnen de markten inmiddels ook op de proef stellen. De kans is groot dat de verkiezingsoverwinning van Donald Trump tal van gevolgen heeft voor markten in de hele wereld, ook opkomende markten, en de volatiliteit op de aandelenmarkten nog zal opvoeren. Dat is iets dat we goed in de gaten zullen houden. Wij vinden het echter belangrijk dat beleggers zich laten leiden door een langetermijnstandpunt. Ze mogen zich niet van hun stuk laten brengen door schommelingen op korte termijn die de financiële markten mogelijk blijven teisteren.

Actief beheer: klaar voor verandering

Hoewel we ons bewust zijn van mogelijke volatiliteit en de risico’s goed in de gaten houden, denken wij per saldo dat het sentiment ten aanzien van opkomende markten steeds positiever zou kunnen worden. Naar onze mening zouden de zoektocht naar hogere rendementen en de betere risicoperceptie ten aanzien van opkomende markten, mede dankzij een aantal solide economische meevallers, ervoor kunnen zorgen dat aandelen uit opkomende markten sterke prestaties blijven leveren.

Maar markten zijn dynamisch en ontwikkelen zich in snel tempo. Dus ongeacht het klimaat in 2017 zijn we ervan overtuigd dat we met een actief aandelenbeheer, gesteund door onze ervaren teamleden overal ter wereld, behendig kunnen manoeuvreren in onze speurtocht naar de allerbeste beleggingskansen.

Het bericht EM in de lift verscheen eerst op The Asset.

Tal van Amerikaanse kiezers waren aangedaan toen duidelijk werd dat Trump zou winnen, en die stemming was ook merkbaar op de aandelenmarkten. Vooral de opkomende markten waren volatiel. De relaties tussen de Verenigde Staten en Mexico - de op een na grootste economie van Latijns-Amerika – waren een speerpunt in Trumps campagne. Hij beloofde om aan de grens een grote muur te bouwen om immigratie terug te dringen en het Noord-Amerikaanse vrijhandelsakkoord (NAFTA), waartoe ook Canada behoort, nietig te verklaren.

Door de overwinning van Trump bereikte de Mexicaanse peso de dag na de verkiezingen een historisch dieptepunt ten opzichte van de US-dollar, en ook de Mexicaanse aandelenmarkt daalde, net als de meeste andere Latijns-Amerikaanse markten.

Volatiel

Gezien de onzekerheid over het mogelijke Amerikaanse beleid onder Trump zullen de wereldwijde markten wellicht nog enige tijd volatiel blijven. Toch ben ik van mening dat we even moeten bezinnen en beseffen dat veel van de campagneretoriek wellicht niet wordt omgezet in concrete initiatieven. Veel mensen nemen zijn uitspraken tijdens de campagne letterlijk en verwachten op bepaalde vlakken extreme beleidslijnen.

Volgens mij is het pessimisme en de vrees van bepaalde mensen echter buitensporig, en mogelijk niet gerechtvaardigd gezien de aard van de Amerikaanse economie en het politieke systeem van checks and balances dat nog steeds geldt. Als Trump erin zou slagen om de voor zijn land beloofde robuuste economische groei te bewerkstelligen, dan is dat volgens ons wellicht ook gunstig voor andere landen – zoals Mexico een andere opkomende markten.

Gevestigde orde

Zelf was ik niet helemaal ondersteboven van Trumps overwinning. Ook in Europa en elders ter wereld konden we vaststellen dat tal van kiezers zich niet met de gevestigde orde vereenzelvigen, en hetzelfde fenomeen blijkt nu in de Verenigde Staten. Vooral de ontevredenheid van Amerikanen in economisch achtergestelde landelijke gebieden werd in de peilingen voor de verkiezingen niet helemaal duidelijk.

Ik verwacht dat Trump als zakenman en zelfverklaarde deal-maker positieve oplossingen kan bereiken, ook handelsakkoorden die mogelijk niet multilateraal maar bilateraal kunnen zijn (bijv. NAFTA). Voor Trump als zakenman is onderhandelingen voeren met andere landen waarschijnlijk een tweede natuur, en volgens mij zou hij in staat moeten zijn om enkele handels- en investeringsakkoorden te sluiten die voor beide partijen bevredigend zijn.

Zo bestaat de mogelijkheid van een nieuwe relatie en een nieuw handelsakkoord met Rusland, voor de verkiezingen eveneens een speerpunt voor Trump. Er zouden positieve gevolgen kunnen zijn voor een aantal andere opkomende markten die niet tevreden waren over de rigide standaardregels van multilaterale akkoorden. Bovendien zou de mogelijkheid van lagere belastingen en een ondernemingsvriendelijker klimaat in de Verenigde Staten ertoe kunnen leiden dat Amerikaanse bedrijven actievere inspanningen leveren om hun activiteiten niet alleen in het binnenland uit te breiden, maar ook internationaal, vooral in opkomende markten die gekenmerkt worden door een hoge groei.

Boodschap

Mijn boodschap aan de nieuwe Amerikaanse president zou zijn om sneller vrijhandels- en investeringsakkoorden te sluiten met landen over de hele wereld.

Bij elke verkiezing zijn er winnaars en verliezers. Als beleggingsbeheerders is het onze taak om deze onrustige periodes te analyseren en vast te stellen welke landen en bedrijven sterker uit de strijd zouden kunnen komen. Wel moeten we natuurlijk selectief zijn. In het algemeen zijn er volgens ons nog tal van overtuigende redenen om te beleggen in opkomende markten in het algemeen, waaronder een hoge groei, een solide begrotingsbeleid en positieve demografische trends.

Zoals wel uit de Amerikaanse verkiezingen is gebleken, zijn verrassingen overal mogelijk. In deze periode van uiterst volatiele markten zijn wij van Templeton Emerging Markets Group van oordeel dat het voor beleggers belangrijk is om een langetermijnstandpunt in te nemen en zich niet te laten beïnvloeden door de volatiliteit op korte termijn die wellicht kenmerkend blijft voor de opkomende markten.

Het bericht Geen paniek om opkomende markten en Trump verscheen eerst op The Asset.

In brede zin gingen de aandelenmarkten uit zowel opkomende als ontwikkelde landen erop vooruit. Aandelen uit opkomende markten gaven hun ontwikkelde gelijke daarbij over het algemeen het nakijken, aangezien de betere fundamentals en de hogere rendementen de kapitaalstromen naar de opkomende markten deden vloeien. De MSCI Emerging Markets Index behaalde een rendement van 9,2%, beter dan de 5% winst die de MCSI World Index liet optekenen, beide uitgedrukt in dollars.

De Fed heeft de rente tijdens zijn septembervergadering ongewijzigd gehouden, maar gaf aan dat er inmiddels steeds meer argumenten zijn voor een renteverhoging. Andere belangrijke ontwikkelingen waren onder meer de goedkeuring van het Shenzhen-Hongkong Stock Connect-programma, de goedkeuring van de belastinghervorming voor goederen en diensten door het Indiase parlement en de afzetting van de Braziliaanse president Dilma Rousseff. De prijzen voor ruwe olie veerden eind september op toen de organisatie van olie-exporterende landen (Opec) instemde met een productievermindering.

Still going strong

In Azië bleven de markten erop vooruitgaan, waardoor het van alle opkomende markten de sterkste performance voor het kwartaal op zijn conto mocht schrijven. De Chinese, Taiwanese, Hongkongse en Zuid-Koreaanse markten wisten allemaal tweecijferige rendementen in de wacht slepen. Ook Indonesië, Thailand en India boekten winst. De Filippijnen en Maleisië waren de zwakst presterende markten.

Zij sloten het kwartaal af met een daling. Hongkong profiteerde van de nettokapitaalstromen door zijn gekoppelde aandelenhandel met Shanghai en de sterk presterende kansspel- en vastgoedsector. De markten in China stegen dankzij de voortgezette trend van betere macro-economische cijfers. In Taiwan liet de centrale bank de rente in zijn vergadering aan het einde van de periode ongemoeid, terwijl de gegevens over de groei van het bbp van Zuid-Korea in het tweede kwartaal opwaarts werden bijgesteld.

Buiten Azië

In Latijns-Amerika viel Brazilië op door zijn sterke prestaties. Beleggers waren er verheugd over de afzetting van Rousseff en het aantreden van Michel Temer als de officiële president van het land. Door de zwakke peso en een strakker monetair beleid liet de Mexicaanse markt tijdens het kwartaal echter een daling optekenen. De onzekerheid over het vredesreferendum beperkte de winsten in Colombia. En in Chili kondigde de regering voor 2017 een restrictieve begroting aan wegens de lagere koperprijzen en de zwakke economie, wat een rem zette op het beleggersvertrouwen.

De Hongaarse markt profiteerde van een stijging van de bbp-groei in het tweede kwartaal en lage rentevoeten, terwijl een herleving van de olieprijzen in de laatste twee maanden van het kwartaal, een renteverlaging en meevallende gegevens over de economische groei in het tweede kwartaal gunstig waren voor Russische aandelen. Een mislukte couppoging, een noodtoestand van drie maanden en een zwakke lira betekenden dat Turkse aandelen de wereldwijde markten niet konden bijbenen.

Het bericht Mijn update van opkomende markten verscheen eerst op The Asset.

Op langere termijn zou de impact wel eens positief kunnen zijn, aangezien het zwaartepunt voor de activiteit op de kapitaalmarkten naar het oosten zou kunnen verhuizen, weg van Londen, naar markten in het Verre Oosten zoals Shanghai. Bovendien zijn de handel en investeringen van opkomende markten in ruime mate gediversifieerd, en voor de meeste opkomende markten is de handel met het Verenigd Koninkrijk relatief beperkt.

Er zijn echter wel enkele specifieke opkomende markten die sterkere banden hebben met het Verenigd Koninkrijk, en waar de beslissing over een Brexit wellicht verregaandere gevolgen heeft. Enkele Zuidoost-Aziatische landen met historische banden met het Verenigd Koninkrijk zouden bijvoorbeeld in negatieve zin kunnen worden getroffen. Voor bepaalde opkomende landen heeft dit verhaal echter misschien ook een positieve kant, aangezien bepaalde industriële en dienstverlenende bedrijven misschien een verhuizing overwegen van het Verenigd Koninkrijk naar Oost-Europese landen in de EU, waar de kosten laag liggen.

Over het algemeen zijn wij als gevolg van de Brexit juist optimistischer over opkomende markten en het beleggingspotentieel dat daar volgens ons op lange termijn besloten ligt. De uitkomst van het EU-referendum laat de wereld zien dat politieke instabiliteit niet geconcentreerd zit in opkomende markten, maar dat het ook in ontwikkelde markten voorkomt. Hoewel de toestand volgens ons voorlopig nog volatiel blijft, zijn de markten al begonnen om zich aan te passen. Een deel van de volatiliteit hield verband met het verrassingselement van de uitslag. De markten hadden gewoon onvoldoende rekening gehouden met een Brexit.

Voor marktwaarnemers blijft de hamvraag nu wat de algemene weerslag zal zijn in de EU. Als de perceptie ontstaat dat andere lidstaten een vertrek uit de EU zouden kunnen overwegen, dan zal de onzekerheid aanhouden en dat zou voor markten in Europa en de Verenigde Staten een slechte zaak kunnen zijn. Volgens ons zouden opkomende markten echter in staat moeten zijn om zich van de rest te onderscheiden, en afzonderlijke landen zouden op basis van hun unieke fundamentals in staat moeten zijn om te herstellen.

Overzicht tweede kwartaal

Opkomende markten handhaafden in het tweede kwartaal van 2016 een opwaartse trend, waarbij goed presterende Latijns-Amerikaanse aandelen de zwakke opkomende markten in Europa compenseerden. Uitgedrukt in Amerikaanse dollar sloot de MSCI EM Index het kwartaal 0,8% hoger af. Daardoor bedroeg het rendement voor het eerste halfjaar 6,6%, aanzienlijk hoger dan de winst van 1,0% voor de MSCI World Index. Het goede resultaat kan over het algemeen worden toegeschreven aan het soepele beleid van verschillende belangrijke centrale banken in de hele wereld na de beslissing van het Verenigd Koninkrijk om de EU te verlaten, een zoektocht naar inkomstengenererende middelen en een herstel van de grondstoffenprijzen.

Latijns-Amerika behaalde tijdens het kwartaal de beste prestaties en Brazilië en Peru sloten het kwartaal af met een tweecijferige winst. De sterke waardestijging van de Braziliaanse real, het betere bedrijfsvertrouwen en globaal positieve economische gegevens tilden de aandelenprijzen in Brazilië hoger. De overwinning van de ondernemingsvriendelijke kandidaat Pedro Pablo Kuczynski als de volgende president van het land en de hogere koperprijzen waren gunstig voor de Peruviaanse markt. Aan het andere uiteinde van het spectrum oefenden een strakker monetair beleid en hogere risico’s voor de economische activiteit druk uit op de Mexicaanse markt.

De Aziatische markten sloten het kwartaal iets hoger af. De Filippijnen, Indonesië en India behoorden tot de best presterende markten. De Filippijnen profiteerden van positieve marktvooruitzichten na de recent gevormde regering van president Rodrigo Duterte, terwijl de goedkeuring van een wet inzake fiscale amnestie en een versoepelend monetair beleid gunstig waren voor de aandelenprijzen in Indonesië. De liberalisering van de buitenlandse directe investeringen, de goedkeuring van faillissements- en financieringswetten in het parlement en een positief binnenlands-beleidsklimaat waren gunstig voor Indiase aandelen. Chinese aandelen bleven achterop nadat er opnieuw bezorgdheid was ontstaan over de Chinese economie, en de Maleisische markt daalde door de verkopen die voor de herschikking plaatsvonden, waardoor de markt zijn weging in de MSCI EM Index zag afnemen.

Opkomende markten in Europa waren tijdens de periode van drie maanden een van de zwakst presterende opkomende markten, aangezien de Brexitbeslissing het vertrouwen van de beleggers in de regio ondermijnde. Tegen de trend in sloot Rusland het kwartaal af met winst, dankzij de meevallende gegevens over het bruto binnenlands product (bbp) voor het eerste kwartaal, een herleving van de olieprijzen en weinig veeleisende waarderingen. Ook Zuid-Afrika boekte vooruitgang aangezien mijnbouwaandelen herleefden in het kielzog van de hogere grondstoffenprijzen.

Landenupdates in cijfers

Voor wie de cijfers echt grondig wil bestuderen, neem ik enkele updates voor landen op waarin zowel de recentere als enigszins oudere veranderingen in belangrijke economische indicatoren en maatregelen worden gepresenteerd.

China

De Chinese economie groeide in het eerste kwartaal van 2016 met 6,7% op jaarbasis, iets trager dan de groei van 6,8% die in het vierde kwartaal van 2015 werd geregistreerd. De consumptieprijsindex daalde van 2,3% op jaarbasis in april tot 2,0% op jaarbasis in mei, voornamelijk door de lagere inflatie van de voedselprijzen. Dit terwijl de producentenprijzen in mei een daling van 2,8% op jaarbasis lieten optekenen, in vergelijking met een daling van 3,4% op jaarbasis in maart. De industriële productie steeg in mei met 6,0% op jaarbasis. Geen verandering ten opzichte van april, terwijl de groei van de winkelverkopen licht afnam, van 10,1% op jaarbasis in april tot 10,0% op jaarbasis in mei.

De groei van de investeringen in vaste activa noteerde in de eerste vijf maanden van 2016 echter een daling tot 9,6% op jaarbasis, tegenover 10,5% op jaarbasis in de periode van vier maanden tot april. De valutareserves daalden in mei met 27,9 miljard dollar tot 3,2 biljoen, nadat ze in maart en april waren gestegen onder invloed van de sterke Amerikaanse dollar. De Duitse bondskanselier Angela Merkel ontmoette president Xi Jinping in China, waar beide leiders ermee instemden om de bilaterale samenwerking te versterken. Bovendien sloten Chinese bedrijven tijdens het kwartaal overeenkomsten gewaardeerd op 15,0 miljard dollar met Duitse bedrijven, en overeenkomsten ter waarde van 4,1 miljard met Amerikaanse ondernemingen.

Zuid-Korea

De bbp-groei in Zuid-Korea daalde in het eerste kwartaal van het jaar tot een herziene 2,8% op jaarbasis, tegenover 3,1% op jaarbasis in het laatste kwartaal van 2015. De belangrijkste redenen voor de vertraging waren onder andere de zwakkere groei van de particuliere consumptie en de export, en de lagere bedrijfsinvesteringen. Het groeitempo van de overheidsuitgaven nam in de eerste drie maanden van het jaar echter toe. Door de bezorgdheid over een steeds zwakkere binnenlandse consumptie en een aanhoudend zwakke export besloot de Koreaanse centrale bank de referentierente met 25 basispunten (0,25%) te verlagen tot een recorddieptepunt van 1,25%. Het was de eerste renteverlaging van de Bank of Korea (BOK) sinds juni 2015.

De consumptieprijsindex daalde van 1,0% op jaarbasis in april tot 0,8% op jaarbasis in mei, voornamelijk door de hogere inflatie van de voedselprijzen. De regering heeft een pakket van fiscale stimulusmaatregelen van 17,0 miljard dollar aangekondigd om de binnenlandse economie te ondersteunen, en heeft de vooruitzichten voor de groei van het bbp voor 2016 teruggeschroefd van 3,1% tot 2,8%, vanwege de potentiële gevolgen van de Brexit en bedrijfsherstructureringen.

Minister van financiën Yoo Il-ho heeft plannen aangekondigd om ruim 9,0 miljard dollar in door de staat geleide banken te injecteren om de herstructurering van de scheepvaart te ondersteunen. Nadat de conservatieve Saenuri-partij bij de parlementsverkiezingen van april tegen de verwachtingen in haar meerderheid in de regering verloor, werd in juni opnieuw een meerderheid bereikt nadat zeven leden opnieuw waren toegetreden, wat de partij 126 zetels opleverde in vergelijking met de 122 zetels van de belangrijkste oppositiepartij, Minjoo.

India

Het bbp van India groeide in de eerste drie maanden van 2016 met 7,9% op jaarbasis, in vergelijking met een herziene groei van 7,2% op jaarbasis in de laatste drie maanden van 2015. Vooral de particuliere consumptie was gunstig voor de groei. De economische groei steeg in het boekjaar 2015/2016 tot 7,6% op jaarbasis, tegenover 7,2% het jaar daarvoor. De Reserve Bank of India handhaafde de referentierente in juni op 6,5%, het laagste peil van de laatste vijf jaar, na een renteverlaging met 25 basispunten (0,25%) in april toen het binnenlandse klimaat voor groei tekenen van geleidelijke verbetering vertoonde.

De consumptieprijsindex steeg in mei tot 5,5% op jaarbasis, tegenover een herziene stijging van 5,5% op jaarbasis in april, voornamelijk door een groei van 7,6% op jaarbasis in de inflatie van de voedselprijzen. De groothandelsprijzen stegen in mei voor de tweede maand op rij, met 10,8% op jaarbasis, in vergelijking met 0,3% op jaarbasis in april, voornamelijk door de hogere prijzen voor voedsel en industrieproducten. De Nikkei/Markit India-index van de aankoopmanagers (PMI) voor de industrie steeg in juni tot 51,7, in vergelijking met 50,7 in mei. De PMI voor de dienstensector in dezelfde maanden daalde van 51,0 tot 50,3.

De overheid versoepelde de beperkingen op buitenlandse directe investeringen, en stond 100% buitenlandse participatie toe in negen sectoren, waaronder de burgerluchtvaart, de farmacie en detailhandelaars die één merk vertegenwoordigen. In het lager- en hogerhuis van het parlement werd een financieringswet goedgekeurd, waardoor de centrale bank naar verwachting meer onafhankelijkheid krijgt om het monetaire beleid te bepalen. Tevens werd de Insolvency and Bankruptcy Code 2016 goedgekeurd, waardoor het eenvoudiger wordt om in het land zaken te doen.

Brazilië

De Braziliaanse economie is in het eerste kwartaal met 5,4% op jaarbasis gekrompen (niet zo erg als wat volgens de prognoses werd gevreesd), na een daling van 5,9% op jaarbasis in het vierde kwartaal van 2015. Dit was het achtste opeenvolgende kwartaal waarin het bbp daalde, in een context van steeds lagere investeringen en een aanhoudend dalende consumptie. De Braziliaanse centrale bank handhaafde de belangrijkste rente tijdens het kwartaal op 14,25%, het hoogste niveau in negen jaar tijd, in een context van economische recessie, een onstabiele politieke situatie en bezorgdheid over de begrotingstoestand van de regering.

De consumentenprijzen stegen net als in april ook in mei met 9,3% op jaarbasis en bleven boven het door de centrale bank nagestreefde bereik van 2,5% tot 6,5%. Het tekort op de lopende rekening daalde in de periode van 12 maanden tot mei tot 29,5 miljard dollar, tegenover 34,1 miljard (2,1% van het bbp) in de periode van 12 maanden tot april. De senaat besliste om de afzettingsprocedure van president Dilma Rousseff in mei officieel te starten, waardoor zij in afwachting van de uitslag tot 180 dagen moest terugtreden. Vicepresident Michel Temer werd aangesteld als waarnemend president van het land.

Zuid-Afrika

Voor het eerst in ruim zes jaar tijd kromp de Zuid-Afrikaanse economie in het eerste kwartaal van 2016. Ter vergelijking groeide het bbp met een herziene 0,5% op jaarbasis in het laatste kwartaal van 2015. De belangrijkste redenen voor de krimp waren onder andere de dalingen in de mijnbouwsector en de industrie. De zwakke wereldwijde vraag en lagere grondstofprijzen zorgden voor een daling in de mijnbouwproductie van 8,5% op jaarbasis, terwijl de productie in het eerste kwartaal een daling van 0,9% op jaarbasis liet optekenen. De PMI voor de industrie steeg in juni tot 53,7, in vergelijking met 51,9 in mei. De Zuid-Afrikaanse Reserve Bank handhaafde belangrijkste rente in mei op 7,0%, na de verhoging met 75 basispunten (0,75%) in het eerste kwartaal.

De consumptieprijsindex daalde van 6,2% op jaarbasis in april tot 6,1% op jaarbasis in mei, maar bleef net boven het streefbereik van 3% tot 6% dat de Reserve Bank had vooropgesteld. De internationale ratingbureaus Standard & Poor’s en Moody’s bevestigden Zuid-Afrika’s overheidsrating op respectievelijk BBB- en Baa2, terwijl Fitch Ratings een rating van BBB- behield met een stabiele outlook.

Rusland

De Russische economie is in het eerste kwartaal van 2016 met 1,2% op jaarbasis gekrompen (een beter resultaat dan wat volgens de prognoses werd verwacht), na een daling van 3,8% op jaarbasis in het vierde kwartaal van 2015. Het ministerie van economische zaken verwacht dat de daling van de bbp-groei in 2016 zal vertragen van 3,7% op jaarbasis in 2015 naar 0,2% op jaarbasis. De Russische centrale bank heeft zijn referentierente in juni met 50 basispunten verlaagd (0,5%) tot 10,5%, vanwege de lagere inflatieverwachtingen. Dit was de eerste keer sinds juli 2015 dat de centrale bank de rente verlaagde. De centrale bank verlaagde zijn inflatieverwachtingen voor het einde van het jaar van 6,0%-7,0% tot 5,0%-6,0% en schatte de bbp-groei voor 2017 op 1,3%.

De consumentenprijzen stegen net als in april en maart ook in mei met 7,3% op jaarbasis, en bevonden zich op het laagste peil in ruim twee jaar tijd. Fitch Ratings bevestigde Ruslands overheidsschuldrating in lokale en vreemde valuta van BBB- met een negatieve outlook. Eerste minister Dmitry Medvedev ondertekende een decreet waardoor bedrijven in handen van de staat verplicht zijn om ten minste 50% van de winsten als dividend uit te keren, in het kader van inspanningen om het begrotingstekort terug te dringen in een context van relatief lagere olieprijzen.

Turkije

De bbp-groei in Turkije daalde in het eerste kwartaal van 2016 tot 4,8% op jaarbasis, tegenover 5,7% op jaarbasis in het laatste kwartaal van 2015. De gezinsconsumptie en de overheidsuitgaven waren in aanzienlijke mate bepalend voor de groei. De groei van de gezinsconsumptie nam in de eerste drie maanden van het jaar toe tot 6,9% op jaarbasis, tegenover 4,7% op jaarbasis in de laatste drie maanden van 2015. Tegelijkertijd stegen de overheidsuitgaven met 10,9% op jaarbasis, in vergelijking met 8,1% op jaarbasis in dezelfde perioden.

Vanwege de bezorgdheid over de inflatie heeft de centrale bank van Turkije zijn referentierente tijdens het kwartaal op 7,5% gehandhaafd. Wel heeft de centrale bank de daggeldrente voor de vierde opeenvolgende maand met 15 basispunten (0,5%) verlaagd, tot 9,0%, De debetrente bleef ongewijzigd op 7,25%. De consumptieprijzen zijn in mei met 6,6% op jaarbasis gestegen, hetzelfde niveau als in april. Om de bilaterale betrekkingen met Oost-Afrika te versterken, bracht de Turkse president Recep Tayyip Erdogan in de loop van het kwartaal een bezoek aan Oeganda, Kenia en Ethiopië. De regerende Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling verkoos voormalig minister van transport Binali Yildirim om Ahmet Davutoglu op te volgen als voorzitter van de partij en eerste minister van het land.

Het bericht Brexit heeft misschien ook positieve kant verscheen eerst op The Asset.

Er is heel wat te doen geweest over de vertraging van de groei in China en de impact daarvan op de vraag naar grondstoffen en als bijgevolg de grondstoffenprijzen. De meeste aandacht gaat naar de koersschommelingen van ruwe aardolie, terwijl het aandeel van China in het wereldwijde olieverbruik circa 12% bedraagt. Dat is niet weinig, maar toch minder dan het aandeel van de Verenigde Staten.

Je zou kunnen stellen dat de Chinese vraag waarschijnlijk een grotere impact heeft gehad op de prijzen van veel andere grondstoffen, waarvoor China een nog groter aandeel in de wereldwijde vraag voor zijn rekening neemt. Het aandeel van China in de wereldwijde graanconsumptie bedroeg circa 22% in 2014 en zijn aandeel in het wereldwijde metaalverbruik verdrievoudigde van 13% in 2000 naar 47% in 2014. China is een belangrijke afnemer van aluminium, nikkel, koper, zink, tin en ijzererts.

Natuurlijk is China niet alleen een afnemer van ruwe grondstoffen. De groeiende middenklasse heeft haar enorme koopkracht aangewend en nieuwe binnenlandse industrieën doen ontstaan die ons als beleggers sterk interesseren, zoals cosmetica en entertainment (cinema en muziek).

Groeivertraging China

Terwijl China blijft evolueren van een economisch groeimodel dat vooral op export was gebaseerd naar een door de binnenlandse ontwikkeling geleid model, is de groei van het algemene bbp vertraagd. Dat de groei zou vertragen, viel te verwachten gezien de enorme groei van de Chinese economie in de afgelopen decennia. We mogen daarbij niet vergeten dat de totale waarde in dollar van zijn economie enorm is toegenomen.

Een belangrijke kwestie is hoe de Chinese vraag naar grondstoffen zal evolueren naarmate zijn economische model verandert. Wij denken dat de vraag naar energie en metalen in China op lange termijn eerder zal stijgen dan zal dalen. Wij letten hier op de enorme groei en verbetering van de infrastructuur die in China nog altijd nodig is in vergelijking met ontwikkelde markten.

Deze voortgezette vraag zal waarschijnlijk worden gevoed door de aanhoudende migratie van het platteland naar de steden. Wel achten wij het mogelijk dat de vraag de eerder gestelde verwachtingen van verschillende grondstoffenproducenten niet zal inlossen, omdat zij de groei van het verbruik in China en andere delen van de wereld mogelijk hebben overschat.

Het belang van ijzererts

IJzererts is het belangrijkste onderdeel van staal en dus van cruciaal belang voor infrastructuurprojecten. Voor China bijzonder belangrijk, omdat het een aandeel van 50% in de wereldwijde productie van ruw staal heeft. Uiteraard verwachten wij dat dit aandeel zou kunnen dalen naarmate de Chinese economie zich meer op de consument richt en minder afhankelijk is van infrastructuurprojecten voor zijn groei.

Andere landen zoals India staan nog aan de start van een periode van sterke ontwikkeling van hun infrastructuur. In elk geval is China op dit moment zo belangrijk geworden dat de wereldwijde richtprijs voor ijzererts, die vroeger werd vastgesteld in Japan, nu is gebaseerd op de prijs voor leveringen in Chinese havens. De snelgroeiende staalproductie in China heeft echter ook een kwalijke keerzijde met een verregaande luchtvervuiling in en rond de hoofdstad.

Premier Li Keqiang heeft beloofd oplossingen te vinden voor dit probleem, waaronder strengere straffen voor overtreders van wetten en regels die vervuiling moeten tegengaan. Zo gingen de herdenkingen in Peking rond de 70ste verjaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog begin september gepaard met de tijdelijke sluiting van duizenden staalfabrieken in de regio en de stillegging van duizenden bouwprojecten om de luchtvervuiling tijdens de evenementen te verminderen.

De overheid heeft ook maatregelen genomen om de overcapaciteit in de staalsector aan te pakken, met een verschuiving van een deel van de productie van de provincie Hebei (die verantwoordelijk is voor het leeuwendeel van de smog in Peking) naar de kustgebieden. Ook wordt verwacht dat China in de toekomst meer staal zal recyclen, wat op lange termijn een impact zou moeten hebben op de productie, vervuiling en prijzen.

Hoewel wij niet kunnen voorspellen in welke richting de grondstoffenprijzen zullen evolueren, zien wij wel dat China als grootverbruiker van grondstoffen een belangrijk centrum wordt van de wereldwijde grondstoffenhandel. Tot nog toe werd die gedomineerd door Londen en New York. Een sprekend bewijs daarvan is de overname van de London Metal Exchange in 2012 door Hong Kong Exchanges and Clearing Ltd.

De muziekindustrie

Hoewel ik de bezorgdheid over de vraag in China naar grondstoffen zeker niet onder het tapijt wil vegen, is de bloei van nieuwe sectoren en diensten in China in mijn ogen een nog boeiender verhaal. Ons team speurt de markt af naar mogelijk interessante beleggingskansen in China die worden voortgedreven door een verschuiving van de smaak van de consumenten en de consumptietrends naarmate de lonen stijgen en de middenklasse blijft groeien. Op mijn reizen door China zie ik sectoren die enkele tientallen jaren geleden nog niet bestonden, maar vandaag een niet te verwaarlozen economische impact hebben.

Muziek is daar een voorbeeld van. Net als in andere delen van de wereld speelt muziek een belangrijke rol in het leven van de Chinezen. Tijdens mijn bezoeken aan talrijke Chinese steden zag ik ontzettend veel karaokebars, die de groeiende populariteit bewijzen.

De populariteit van de verschillende Chinese artiesten beoordelen is echter een volledige dagtaak, die in China misschien zelfs nog complexer is dan in sommige andere landen. Terwijl we in de Verenigde Staten bijvoorbeeld Billboard hebben als belangrijkste bron, een magazine voor de muziekindustrie dat een ranglijst van populaire songs en verkochte albums opstelt, bestaan er in China vele verschillende hitlijsten.

Volgens één bron dingt een Chinese website die muziekvideo’s streamt naar marktleiderschap door in zee te gaan met Billboard om een wekelijkse lijst op basis van zijn statistieken over de Chinese popmuziek te publiceren op zijn website. De wereldwijde muziekindustrie is niet blind voor de groeiende invloed van de Chinese consument. Zo nam de Amerikaanse rockband Bon Jovi onlangs een populaire song in het Mandarijn op.

Lastige markt

Momenteel is de Chinese muziekmarkt nog klein, met geschatte inkomsten uit digitale muziekdiensten van circa 91 miljoen dollar per jaar in 2014, terwijl dat cijfer volgens de International Federation of the Phonographic Industry in de Verenigde Staten 3,5 miljard dollar bedroeg. Officiële statistieken geven aan dat in China meer dan 400 miljoen mensen online muziek beluisteren.

Het is echter een lastige markt omdat het steeds moeilijker wordt om die mensen die online luisteren te doen betalen voor deze diensten. Er moeten dan ook nieuwe manieren zijn om het gebruik te meten en inkomsten te genereren. Eén website meet wekelijks de populariteit van liedjes aan de hand van het aantal dat geklikt is en publiceert die informatie op zijn eigen officiële website, naast gegevens van microblogsites.

Veel Chinezen zijn ook bereid te betalen om hun ‘likes’, of met andere woorden hun favoriete liedjes, te delen op het internet. Een uniek kenmerk van de Chinese muziekindustrie die de zaak nog complexer maakt is dat Chinese popliedjes tegenwoordig niet meer alleen in het Mandarijn worden gezongen, maar ook in het Kantonees.

Cosmetische sector

Nu China steeds meer verstedelijkt en het inkomen per inwoner stijgt, is het geen verrassing dat China ook zijn achterstand op de Verenigde Staten inloopt in andere consumentenmarkten, zoals de cosmetische sector. De jaarlijkse groei van de verkoop van schoonheids- en verzorgingsproducten in China overstijgt de wereldwijde groei van de verkoop van cosmetische producten. Men verwacht dat de totale verkoop van huidverzorgingsproducten in heel Azië dit jaar bijna de helft van de wereldwijde verkoop zal vertegenwoordigen.

Een groot deel van de Chinese markt voor cosmetica en huidverzorgingsproducten wordt gedomineerd door buitenlandse merken. Plaatselijke bedrijven hebben dus nog heel wat groeimarge. Zuid-Korea, dat een kwart van zijn cosmetische producten naar China exporteert, is een belangrijke speler in deze markt. Cosmetische producten worden in China verkocht via supermarkten en hypermarkten, warenhuizen, speciaalzaken en online.

Volgens ons is er een mooie toekomst weggelegd voor onder andere de muziekindustrie en de cosmetische sector in het land met het grootste aantal inwoners ter wereld. Dat de totale groei van de Chinese economie minder hoog ligt dan in de afgelopen decennia verontrust ons niet, omdat wij geloven dat China een krachtige motor voor de wereldeconomie zal blijven en nog vele jaren in veel sectoren een belangrijke rol zal blijven spelen.

Het bericht 'Nieuwe sectoren zorgen dat China interessant blijft' verscheen eerst op The Asset.

Zij biedt een forum voor ministers van financiën en voorzitters van centrale banken uit de hele wereld om economische en financiële zaken te bespreken en om te bekijken welk beleid het meest geschikt is om de economische groei te stimuleren en de armoede terug te dringen. De agenda bestrijkt een ruim spectrum van problemen waar de regio vandaag mee te kampen heeft: infrastructuur, duurzame ontwikkeling, de impact van de grondstoffenprijzen, sociale en economische ongelijkheid, en werkloosheid.

De keuze voor Peru voor de vergadering dit jaar is zeker geen toeval. Het land is dan ook ingrijpend veranderd. In het kader van de vergadering publiceerde het IMF een boek over de uitdagingen, de beleidsmaatregelen en de successen van Peru van de afgelopen 30 jaar, met als titel 'Peru: Staying the Course of Economic Success'.

In het voorwoord stelt IMF-voorzitter Christine Lagarde: “Wanneer ik denk aan Peru en zijn verwezenlijkingen, schiet mij het adagium van Sophocles te binnen dat ‘succes staat of valt met inspanningen’. Het verhaal van de economische transformatie van Peru tijdens de afgelopen drie decennia is een duidelijke illustratie van de wijsheid achter het cliché.” Ik ben geneigd het daar mee eens te zijn.

Model voor andere landen

De economische verwezenlijkingen op lange termijn van Peru worden al langer beschouwd als een model voor andere landen in de regio, maar de afgelopen maanden hebben de bezorgdheid over de naderende renteverhoging in de Verenigde Staten, de groeivertraging in China (een belangrijke markt voor veel Latijns-Amerikaanse exporteurs) en de zwakte van veel valuta’s ten opzichte van de aansterkende dollar druk gezet op de Latijns-Amerikaanse markten.

Peru is daar zeker niet van gespaard gebleven, maar lijkt de problemen beter de baas te kunnen dan heel wat andere landen. Het bbp van Peru zou dit jaar met zo’n 3,0 tot 3,9% groeien, tegen een gemiddelde van minder dan 1% voor heel Latijns-Amerika. En zijn munt, de nuevo sol, is dit jaar slechts 7% in waarde gedaald tegenover de dollar, minder dan de meeste andere Latijns-Amerikaanse valuta’s: de Braziliaanse real is maar liefst 34% gezakt, de Colombiaanse peso 22%.

Peru profiteert van zijn aanzienlijke minerale rijkdommen. Het is de op een na grootste producent ter wereld van zilver, de op twee na grootste leverancier van koper en een belangrijke producent van goud en zink. De gezonde prijzen voor deze en andere exportproducten liggen mede aan de basis van de gemiddelde bbp-groei van 5,6% tijdens de periode 2009–2013. Ze stelden de overheid ook in staat om wezenlijke vooruitgang te boeken in de strijd tegen de armoede in het land.

Hoewel de lagere grondstoffenprijzen van de laatste tijd ook op Peru een impact hebben, zal de koperproductie naar verwachting toenemen naarmate de komende jaren nieuwe mijnen in gebruik worden genomen, waardoor Peru mogelijk Chili zou kunnen verdringen als ’s werelds op een na grootste producent , en een opleving van de prijzen zou een sterke economische boost opleveren.

Hervormingen

De autoriteiten in Peru onderzoeken ook manieren om zijn economie te diversifiëren naast mijnbouw. Zo zijn er hervormingen ingevoerd om investeringen aan te moedigen, in het kader van diverse handelsovereenkomsten, samenwerkingsverbanden en onderhandelingen, zoals het Trans-Pacific Partnership (TPP). Ook de infrastructuur heeft meer aandacht gekregen van de publieke en de private sector.

Een potentiële tegenslag voor de vooruitgang van Peru is de mogelijke afwaardering door indexprovider MSCI, die overweegt om Peru te herclassificeren van opkomende naar frontiermarkt vanwege de ontoereikende liquiditeit van de Peruviaanse aandelen. Op 30 september kondigde MSCI aan dat het land tot juni 2016 kreeg om dit probleem aan te pakken.

Het lijkt misschien niet zo’n belangrijke verandering, maar de indexclassificatie is wel cruciaal om kapitaal van buitenlandse beleggers aan te trekken en te behouden. Peru heeft momenteel een weging van 0,4% in de MSCI Emerging Markets Index, maar zou een veel grotere weging hebben in de MSCI Frontier Markets Index. Peru neemt dan ook maatregelen om buitenlandse beleggers te lokken, die al goed zijn voor circa een derde van het handelsvolume op zijn aandelenmarkt. Deze maatregelen omvatten een 10-jarenplan om van Peru een financiële hub in Latijns-Amerika te maken, naast belastinghervormingen die de beleggers meer ontzien.

Daarnaast kon Peru het afgelopen decennium weliswaar bogen op de laagste gemiddelde jaarinflatie (2,9%) in Latijns-Amerika, maar de recente inflatiestijging heeft de centrale bank van het land ertoe aangezet om zijn basisrente in september op te trekken naar 3,5%, ondanks de bezorgdheid over de groeivertraging.

In woelig water

De laatste keer dat de Wereldbank en het IMF hun jaarvergadering in Latijns-Amerika hielden, was in 1967, in Brazilië. De Braziliaanse economie is sindsdien sterk gegroeid en veranderd. De afgelopen tijd wordt Brazilië echter getroffen door tegenwind uit diverse hoeken, die dit jaar tot een heuse orkaan is uitgegroeid.

Zijn markt wordt getroffen door de lagere grondstoffenprijzen, politieke problemen, zwakke economische indicatoren, een stijgende rente en een kredietverlaging. Brazilië worstelt momenteel door een zware politieke storm, vooral door de recente corruptieschandalen rond het staatsbedrijf Petrobras, een oliegigant. Talrijke politici zijn persoonlijk in verdenking gesteld en een groot aantal zit zelfs al in de gevangenis of is veroordeeld. Wij beschouwen dit als een teken van de onafhankelijkheid van het juridische systeem, dat zich blijkbaar niet laat afschrikken door de politici.

Het schandaal biedt de kans om diepgaande overheidshervormingen door te voeren, zoals het stroomlijnen van het staatsapparaat door het terugdringen van het aantal overheidsafdelingen en het herzien van de belastingwetten, en tegelijk wat te doen aan het structurele tekort van de sociale zekerheid. Op korte termijn zou er een zekere vooruitgang kunnen komen, zoals de privatisering van een groot aantal infrastructuuractiva (wegen, luchthavens, zeehavens), flexibelere regels, zodat buitenlanders eigenaar kunnen worden van luchtvaartmaatschappijen en landbouwgrond, en een agressief plan om voor 58 miljard dollar aan activa van Petrobras te verkopen.

Naast dit schandaal werd de Braziliaanse economie dit jaar ook getroffen door een recessie. De inflatie steeg in juni tot zijn hoogste peil in meer dan elf jaar en de centrale bank zag zich verplicht om zijn basisrente in juli met 50 basispunten te verhogen naar 14,25%, het hoogste niveau sinds augustus 2006. Door de aanhoudende zwakte van de Braziliaanse economie en de daling van de overheidsinkomsten tijdens de eerste helft van 2015 heeft de regering ook besloten om zijn begrotingsdoelstellingen voor 2015 en 2016 te verlagen.

Rating verlaagd

Verwijzend naar de economische zwakte en hoge schuldenlast van het land verlaagde het internationale ratingbureau Standard & Poor’s de vooruitzichten voor de schuld van Brazilië in buitenlandse valuta van stabiel naar negatief, en de langetermijnratings van de overheidsschuld in buitenlandse en plaatselijke valuta naar respectievelijk BB+ en BBB-.

Dat president Dilma Rousseff er niet in slaagde om duidelijke begrotingsdoelstellingen vast te leggen, heeft wellicht bijgedragen tot de verlaging. Toen haar tweede vierjarige ambtstermijn in januari begon, lag de doelstelling voor het primair begrotingsoverschot (het saldo van de overheidsbegroting vóór rentebetalingen) van 2016 op 2%, maar die doelstelling werd niet gehaald. Nu heeft de overheid het zelfs over een begrotingstekort.

In een poging om het tij te doen keren kondigde de Braziliaanse regering onlangs een bezuinigingspakket van 17 miljard dollar aan, inclusief besparingen in de uitgaven en belastingverhogingen. Minister van Financiën Joaquim Levy krijgt echter tegenwind vanuit diverse hoeken, van uiteenlopende belangengroepen die zich tegen de maatregelen verzetten.

Zelfs de controleursvakbond van het ministerie van belastingen eist hogere lonen en heeft opgeroepen om gedurende één dag alle computers van de systemen van het ministerie uit te schakelen. Levy heeft het duidelijk niet makkelijk om de overheidsuitgaven terug te dringen, ondanks de economische crisis die het land in zijn greep heeft. Een van de meest controversiële maatregelen is het voorstel om alle financiële transacties te belasten, dat waarschijnlijk niet zal worden goedgekeurd in het Braziliaanse Congres.

Hachelijke situatie

Dat alles betekent dat zonder verlaging van de overheidsuitgaven (waar de overheidsambtenaren zich tegen verzetten) en zonder verhoging van de belastinginkomsten (waar de hele bevolking zich tegen verzet) de kortetermijnvooruitzichten voor Brazilië weinig rooskleurig ogen. Hoewel Brazilië in een hachelijke situatie verkeert, betekent dat nog niet dat wij als beleggers Brazilië of de Braziliaanse aandelen zomaar overboord gooien. Wij zijn bottom-up stockpickers en wij bekijken de zaken op lange termijn. Wij denken dat Brazilië,  de grootste economie van Zuid-Amerika, overeind zal krabbelen, net als de bedrijven in het land, en wij zijn dan ook van plan om er te blijven beleggen en te zoeken naar mogelijke koopjes.

Zoals ik vaak pleeg te zeggen, vallen de beste kansen te rapen wanneer het beleggerssentiment op een dieptepunt ligt, als je maar geduldig en selectief te werk gaat. Brazilië beschikt over enorme troeven, niet alleen zijn natuurlijke rijkdommen, maar ook de menselijke middelen. Wij denken dat de manier waarop de Braziliaanse overheid hervormingen doorvoert om haar middelen doelmatiger in te zetten, de sleutelfactor voor haar economische lot zal zijn. De komende drie à vijf jaar kunnen er diepgaande veranderingen worden ingevoerd, als de wil er tenminste is.

Wij willen er daarbij graag op wijzen hoe belangrijk het is om de overheidsbureaucratie en de uitgaven in Brazilië terug te dringen. Wij denken dat een beleid om de groei in de private sector te ondersteunen, vooral bij de kleine en middelgrote bedrijven, een sterke bijdrage tot de economische groei kan leveren. De leiders van het land zouden het makkelijker moeten maken om zaken te doen in Brazilië. Het land moet ook de corruptie blijven bestrijden.

Als de economie niet opleeft, zullen de bedrijfswinsten waarschijnlijk ook niet al te best zijn, we moeten dan ook voorzichtig blijven. Het gaat hem niet alleen om de president, ook het Congres zou moeten veranderen. Het lijkt ons echter dat er een mentaliteitswijziging moet komen. Als genoeg mensen zich achter de hervormingen scharen, is verandering mogelijk. Brazilië is niet het enige land met dit soort problemen, maar wij denken dat de potentiële groei in Brazilië zo groot is, dat het zonde is te zien hoe de overheid het laat afweten.

Aantrekkelijke beleggingsbestemming

Als regio blijft Latijns-Amerika volgens ons een aantrekkelijke beleggingsbestemming, ondanks de problemen op korte termijn. De regio bezit enkele van ’s werelds grootste en minst kostende bronnen van belangrijke grondstoffen, zoals aardolie, metalen, mineralen en landbouwproducten, en op langere termijn zullen de vraagtrends naar de meeste basismaterialen volgens ons verbeteren, zodra de economische groei in de opkomende landen en wereldwijd weer aantrekt.

De snelle technologische vooruitgang heeft bijgedragen tot de groeispurten in Latijns-Amerikaanse landen, doordat de markten profiteren van de technologie om bepaalde ontwikkelingsstadia over te slaan. Een andere belangrijke reden om optimistisch te zijn over de groei in de regio hangt samen met de demografische trends. In opkomende landen, en Latijns-Amerika is daar geen uitzondering op, zijn de jongeren het talrijkst, in tegenstelling tot veel ontwikkelde landen, waar de bevolking veroudert.

De markt kijkt doorgaans vooruit, terwijl de economische statistieken achterom kijken. Dat leidt soms tot discrepanties. In perioden wanneer bepaalde markten links worden gelaten, gaan wij er op zoek naar beleggingsmogelijkheden die volgens ons onterecht worden afgestraft door de algemene daling van het beleggerssentiment en die ons ondergewaardeerd lijken in het licht van hun intrinsieke potentieel. De laatste tijd hebben wij zo diverse kansen opgespoord bij een aantal Latijns-Amerikaanse aandelen. Wij kijken alvast uit naar de gesprekken en ideeën die zullen voortvloeien uit de vergadering van de Wereldbank en het IMF in de regio dit jaar.

Het bericht De parel in Zuid-Amerika verscheen eerst op The Asset.

We weten niet zeker of de marktinzinking ten einde is, dan wel nog een eind te gaan heeft. Het is echter een feit dat de wereldwijde aandelenmarkten al vele jaren geen significante correctie meer hebben genoteerd. Individuele markten zoals Brazilië en Rusland zijn dit jaar al meer dan 30% gezakt, maar veel andere markten hebben nog niet het soort verliezen geboekt dat wij als een bearmarkt zouden bestempelen.

Op dit moment voeren pessimisme en onzekerheid de boventoon op de markten. Het is dus zeker niet uitgesloten dat er nog meer dalingen komen voor de situatie zich stabiliseert. De afgelopen twintig jaar of zo heeft ons team een algemene verhoging van de volatiliteit op alle markten vastgesteld (aandelen, grondstoffen en vastrentende effecten), waarschijnlijk het gevolg van het toenemende gebruik van derivaten en de invloed van wijzigingen in het overheidsbeleid, die nog wordt versterkt door de exponentiële toename van de nieuwsstroom op het internet.

Intense speculatie

Wij weten dat de waarderingen in diverse sectoren en markten zeer hoog waren geklommen en de huidige marktdaling is dan ook geen echte verrassing voor ons. Vooral in China was het duidelijk dat de binnenlandse A-aandelenmarkt werd gedomineerd door een intense speculatie, die de markt in een recordtijd op een onhoudbare hoogte had gebracht, mede dankzij de overheidsstimulansen. Nu de onvermijdelijke crash plaatsvindt, klagen de Chinese beleggers over hun verliezen, en de overheid heeft van alles geprobeerd om het marktverloop weer in opwaartse richting te krijgen.

De centrale bank van China heeft zijn basisrente deze week verlaagd (de vijfde renteverlaging sinds november) en heeft ook de reservevereisten versoepeld. Er is echter niet zo veel dat centrale bankiers kunnen doen wanneer geld dat al in het systeem zit, niet weer naar de markt wordt gebracht. Niet alleen omdat het vertrouwen is aangetast, maar ook omdat de banken vanwege diverse prudentiële vereisten hun leningenverstrekking niet hebben opgevoerd.

De Chinese centrale bank hoopt dat zijn recentste maatregelen meer geld in het bankensysteem zullen vrijmaken. Mijn kernboodschap op momenten als deze? Aarzel niet om te kopen wanneer alle anderen verkopen. Maar denk er ook aan dat het beste moment om te kopen, het moment is waarop de verkopers ophouden met verkopen. Wat natuurlijk gemakkelijker gezegd dan gedaan is.

Koopjesjacht

Hoewel marktdalingen pijnlijk kunnen uitvallen voor beleggers, proberen wij ze ook als periodes van kansen te zien: we gaan op koopjesjacht, in afwachting van het marktherstel dat er vroeg of laat komt. Ik heb de aandelenmarkten in de opkomende landen uitgebreid bestudeerd en ik heb kunnen vaststellen dat hun bullmarkten doorgaans langer duren dan hun bearmarkten en dat hun bullmarkten procentueel vaak sterker stijgen dan hun bearmarkten dalen.

Hoe de opkomende markten in het verleden zijn geëvolueerd, zegt natuurlijk nog niet alles over hoe zij zich in de toekomst zullen gedragen. Ik denk echter dat we de zaken op lange termijn moeten zien en vooral moeten letten op de gemiddelde beleggingsontwikkeling over een lange periode.

Proberen de markten een stapje voor te blijven kan een frustrerende bezigheid zijn. Het vergt heel wat vastberadenheid om te beleggen wanneer de vooruitzichten somber zijn en de anderen verkopen, maar dat is nu eenmaal het moment waarop de interessantste waarden te vinden zijn. Als je tenminste je huiswerk hebt gedaan.

Wij maken dan ook gebruik van marktcorrecties zoals nu om zeer voorzichtig en zeer selectief aandelen voor onze portefeuilles te kopen. Op dit moment gaat onze belangstelling vooral naar consumptiegerichte aandelen in China en een aantal andere opkomende markten, omdat daar volgens ons de groei op lange termijn te vinden is.

Geen marktimplosie

Ondanks de recente marktvolatiliteit blijven wij vinden dat de langetermijnvooruitzichten voor de Chinese markt en economie gunstig ogen. Wij beschouwen de recente correctie zeker niet als de start van een economische of marktimplosie, en zij wijzigt onze kijk op beleggingen in het land niet.

Ik wijs daarbij op diverse hervormingen in China die volgens ons een positief effect hebben:

• Er wordt heel wat in het werk gesteld om de economie te herschikken van export en investeringen naar meer binnenlandse consumptie, mede dankzij de aanhoudende loonstijgingen.
• De plannen om de overcapaciteit aan te pakken en een open, eerlijke en transparante markt te bevorderen, lijken te wijzen op een grotere nadruk op de winstdoelstellingen op lange termijn van staatsbedrijven. Hoewel de hervorming van de staatsbedrijven nogal traag verloopt, verwachten wij wel dat er geleidelijke vooruitgang wordt geboekt.
• Wij denken dat een meer marktgerichte aanpak in het beheer van de staatsbedrijven een positieve invloed kan hebben. Onlangs spraken wij met een manager van een groot Chinees aardoliebedrijf, die vertelde dat ze een systeem aan het invoeren waren waarbij het loon sterker gekoppeld is aan de prestaties. Dat is het soort ontwikkelingen waar wij naar op zoek zijn en die volgens ons positief kunnen uitdraaien.
• De monetaire versoepeling in China, de eurozone en Japan ondersteunt het financiële systeem en de houdbaarheid van de schulden.

Megashoppingcenter

Er gaat heel wat aandacht naar de vertraging van het bbp in China. Wat daarbij echter vaak uit het oog wordt verloren, is dat de Chinese groei in procenten weliswaar vertraagt, maar dat het feitelijke bedrag in harde dollars nog steeds toeneemt. Toen de Chinese economie met 10% groeide in 2010 werd circa 844 miljard dollar toegevoegd aan de economie, terwijl met een groei van ‘slechts’ 7,7% in 2013 voor 986 miljard dollar werd toegevoegd. Ik wil daarbij ook benadrukken dat een groei van 7% lang niet mis is, gelet op de grootte van de Chinese economie. Het zou dan ook geen schok moeten veroorzaken als die groei begint af te nemen.

Ik heb onlangs een megashoppingcenter bezocht in China, het New Century Global Center in Chengdu. Dit winkelcentrum van 1,7 miljoen vierkante meter, bijna een kleine stad, omvat kantoren, winkels, meer dan 800 hotelkamers, een schaatsbaan en een waterpark met een kunstmatig strand en een kunstmatige zon.

Tijdens mijn bezoek zag het centrum zwart van de mensen en waren de hotels volgeboekt. Dat vormt voor mij een bevestiging van de winkelverkoopcijfers van de laatste tijd in China, die redelijk solide blijven. Al even belangrijk is dat de bestedingscapaciteit, gelet op de hoge toegangsprijs (het equivalent van 25 dollar) voor het volgepakte indoorwaterpark en op de drukte in het grote warenhuis in het centrum, nog steeds prima oogt.

Beleidsverstrakking

Volgens ons kan de algemene daling van de opkomende markten dit jaar ook worden toegeschreven aan de vrees voor een renteverhoging in de Verenigde Staten, die een rem op de liquiditeit kan zetten. Hoewel we nog niet weten wanneer de Federal Reserve zijn beleidsverstrakking zal inzetten, lijken de markten er wel rekening mee te houden. De onzekerheid over het tijdstip en tempo van de verhogingen zet nog de meeste druk op de markten. Hoewel er extra volatiliteit kan ontstaan wanneer de Fed de rente optrekt, denk ik dat er ook opluchting zal zijn door het wegvallen van de onzekerheid.

De twee grootste opkomende economieën, China en India, lijken ons in een betere positie te verkeren om een stijgende rente in de VS het hoofd te bieden dan sommige andere opkomende markten, omdat zij over interne groeifactoren beschikken die minder sterk afhangen van de VS. Ik denk dat China en uiteindelijk ook India op termijn de belangrijkste motoren van de wereldwijde groei zullen worden. En dus niet langer de VS of Europa. Wij lijken op dit moment in een overgangsfase van die verandering te zitten. China vormt de op een na grootste economie ter wereld. Zelfs als we uitgaan van een groei van 5%, is dat nog altijd veel meer dan de Verenigde Staten en de eurozone de afgelopen jaren hebben verwezenlijkt.

Hervormingsmaatregelen

Wat de Aziatische opkomende markten betreft, denken wij dat de combinatie van snelle economische groei en doorgaans solide nationale financiën en economische fundamentals een aantrekkelijke omgeving neerzet voor aandelenbeleggers. De verwachting van een hoge economische groei in opkomend Azië (onder aanvoering van China en India) blijft een belangrijk aantrekkingspunt voor ons.

Wij denken dat die groei in 2015 en later aanzienlijk boven die van de ontwikkelde markten zou moeten blijven. Bovendien hebben veel Aziatische markten, zoals China, India, Indonesië en Zuid-Korea, aanzienlijke hervormingsmaatregelen aangekondigd of zijn daar al mee begonnen.

Hoewel deze hervormingen verschillen van land tot land, streven ze er doorgaans wel naar de bureaucratische barrières voor economische groei te slopen, het ondernemerschap aan te moedigen en marktdiscipline te introduceren in inefficiënte sectoren. De meeste van deze maatregelen streven er ook naar de economische activiteiten te herschikken en van op export en investering gerichte modellen over te stappen naar een op de vraag van de consumenten gerichte economie.

Het bericht Houd het hoofd koel verscheen eerst op The Asset.

Hoewel Pakistan momenteel nog wordt ingedeeld bij de frontiermarkten, maakte de indexsamensteller MSCI in juni bekend dat de onderneming overweegt de MSCI Pakistan Index toe te voegen aan de herzieningslijst voor een mogelijke herclassificatie als opkomende markt in het kader van de jaarlijkse herziening van de marktclassificaties voor 2016.

Wij beleggen op basis van de verdiensten van afzonderlijke aandelen. In ons beleggingsproces besteden we dus niet zoveel aandacht aan dit soort indexveranderingen. Maar vanuit het perspectief van de internationale beleggersgemeenschap zou deze mogelijke verandering kunnen leiden tot een grotere belangstelling voor Pakistan, en dus ook meer internationale kapitaalstromen. Dat MSCI een upgrade overweegt, bevestigt bovendien de inspanningen die de Pakistaanse regering levert en het potentieel dat wij in het land zien.

China en Pakistan

Wij beleggen al een aantal jaren in Pakistan en beschouwen deze markt als een beleggingsbestemming met aantrekkelijke waarderingen die door het negatieve macrosentiment over het hoofd wordt gezien. Pakistan profiteert van verbeterende groeivooruitzichten, volgehouden begrotingsinspanningen, gestage vooruitgang in het doorvoeren van structurele hervormingen in het kader van het programma van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en blijvende steun van regionale partners.

China en Pakistan ondertekende onlangs handels-, energie- en infrastructuurakkoorden ter waarde van 28 miljard dollar in het kader van het totale investeringsplan van 46 miljard dollar voor de oprichting van een economische corridor tussen China en Pakistan (de CPEC). Dit plan omvat uiteenlopende samenwerkingsinitiatieven en -projecten rond connectiviteit, informatienetwerkinfrastructuur, energie, industrie en industrieparken, landbouwontwikkeling en armoedebestrijding, toerisme en financiële samenwerking.

Infrastructuurprojecten in het kader van het CPEC-programma, zoals de ontwikkeling van een diepzeehaven die directe toegang biedt tot de Indische Oceaan, zouden moeten bijdragen tot een versterking van de handel en investeringen in de regio. China en Pakistan werken samen op vriendschappelijke voet, en regeringsfunctionarissen in China hebben het CPEC-project het vlaggenschip genoemd van het bredere ‘One Belt, One Road’-initiatief, een ambitieus plan om de verbindingen tussen de Chinese markt en de rest van de wereld uit te breiden.

De aankondiging van deze projecten van grote omvang en de mogelijkheid dat Pakistan zou opschuiven naar de status van opkomende markt hebben de Pakistaanse economie gestabiliseerd en hebben bijgedragen tot de Pakistaanse aandelenwinsten van de afgelopen jaren. De Pakistaanse aandelenbeurs was een van de best presterende markten van de laatste vijf jaar (tot juni 2015).

Rendement verdubbeld

De MSCI Pakistan Index is in deze periode meer dan verdubbeld met een rendement van 129%, in vergelijking met een rendement van 45% voor de MSCI Frontier Index en een stijging van 22% in Amerikaanse dollar voor de MSCI Emerging Markets Index. Ondanks die sterke stijging lijken de waarderingen van Pakistaanse aandelen ons nog steeds relatief aantrekkelijk. Eind juni 2015 had de MSCI Pakistan Index een koers-winstverhouding van 10, tegenover 11 voor de MSCI Frontier Index en 14 voor de MSCI Emerging Markets Index.

De macro-economische context van het land is de laatste jaren verbeterd. De afname van de inflatie in de afgelopen maanden heeft de Pakistaanse centrale bank de ruimte gegeven om de referentierente te verlagen naar het laagste niveau in 42 jaar. Het IMF gaat momenteel uit van een groei van het bbp in Pakistan van 4,3% voor dit jaar en van 4,7% in 2016, tegenover 2,6% in 2010.

Ook de begrotingssituatie is aan het verbeteren, geholpen door multilaterale betalingen in de afgelopen jaren en een recente sukuk-uitgifte. Nog recenter hebben ook de lagere olieprijzen bijgedragen tot een betere handelsbalans van het land, hoewel de export nadeel ondervond van de lagere katoenprijzen en een sterkere roepie.

Anderzijds beoordelen wij de inspanningen om de overheidsuitgaven onder controle te houden en de verkoop van overheidsactiva als positief, al zal de regering het programma van economische en structurele hervormingen moeten blijven uitvoeren. Voor buitenlandse investeerders en beleggers zijn veiligheid en politieke stabiliteit de belangrijkste aandachtspunten.

Strijd tegen het terrorisme

Na de tragische gebeurtenissen van december 2014 in Peshawar, waar een aanslag op schoolkinderen werd gepleegd, kwam er een interne antiterrorismebeweging op gang.  Deze inspanningen moeten worden volgehouden over een lange termijn om een beter veiligheidsklimaat te scheppen voor bedrijven en de samenleving in haar geheel.

Wat de politieke context betreft, zouden vertragingen in de uitvoering van hervormingen of een verslechterende politieke of veiligheidssituatie een negatieve impact kunnen hebben op de macro-economische ontwikkeling en begrotingspositie van het land, investeringen in de weg kunnen staan en schade kunnen berokkenen aan het beleggerssentiment.

Voor de bedrijven is de energiesituatie een ander punt van bezorgdheid, maar ook een kans. De hervormingen van de energiesector moeten worden versneld, waarbij kapitaalinvesteringen nodig zijn in elk aspect van de elektriciteitsmarkt: opwekking, distributie en transmissie. De herzieningen van de elektriciteitstarieven en het terugschroeven van subsidies lijken alvast positieve maatregelen. Het is natuurlijk makkelijker om deze hervormingen door te drukken nu de olie- en gasprijzen zijn gedaald.

Ik vind dit dan ook het uitgelezen moment voor Pakistan om hervormingen door te voeren die elektriciteitsleveranciers een stevige financiële basis geven, om te garanderen dat lokale bedrijven die moeten concurreren op de internationale markten kunnen rekenen op een betrouwbare stroomvoorziening tegen een redelijke prijs. Het klopt dat er nog problemen zijn, maar wij zien ook veel redenen voor optimisme over de toekomst van Pakistan.

Het bericht Pakistan onterecht met de neus aangekeken verscheen eerst op The Asset.

Niet alleen voor Iran maar voor de hele regio van het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Veel mensen die beleggen in deze regio verheugen zich op het vooruitzicht dat het potentieel van deze nieuwe markt nu volledig kan ontluiken. De ontwikkeling van de kapitaalmarkt van Iran en de mogelijke opening voor investeringen van over de hele wereld zouden moeten bijdragen tot de economische ontwikkeling van Iran en de hele regio, en zullen hopelijk ook de politieke spanningen doen afnemen.

In juli kondigden de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (dat wil zeggen de VS, Rusland, China, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland) aan dat ze een historische overeenkomst met Iran hadden bereikt. Dit akkoord zou het pad moeten effenen voor de opheffing van de economische sancties die waren opgelegd als reactie op de eerdere nucleaire plannen van Iran.

Bloeiende aandelenmarkt

De sancties waren bedoeld om het land te isoleren en het economische potentieel van Iran te verhinderen totdat de nucleaire kwestie was opgelost. Hoewel de sancties nog niet officieel zijn opgeheven, hebben wij er hoop op dat het wegvallen ervan tot nieuwe beleggingsmogelijkheden zal leiden die tot nu toe onbereikbaar voor ons waren.

Iran heeft reeds een grote, bloeiende aandelenmarkt, met meer dan 400 beursgenoteerde bedrijven en een totale marktkapitalisatie van meer dan 100 miljard dollar. Ik zie in Iran veel goed geleide bedrijven, die samen een diverse mix van sectoren en bedrijfstakken vormen. Beleggen in Iran gaat niet alleen om olie, ook landbouw, de maaksector en mijnbouw zijn belangrijke bronnen van groei.

Ik ben vooral geïnteresseerd in consumentenbedrijven als mogelijke beleggingskansen, zoals detailhandelaars, voedselproducenten, telecommunicatiediensten, financiële instellingen en banken. Vooral de Iraanse banksector zou moeten kunnen profiteren van een opening van de markt, gelet op de acute behoefte aan kapitaal. Dit domein (ondersteund door de nationale bevolkingsgroei, de gunstige demografische samenstelling en de stijging van het besteedbaar inkomen) zou als een van de eerste zou moeten profiteren van een mogelijke opheffing van de sancties.

Herinvesteringen van een deel van de olierijkdom in de binnenlandse economie en die van de buurlanden zijn te verwachten. Vooral in de vorm van dringend noodzakelijke investeringen in infrastructuur en in diversificatieprojecten die erop gericht zijn de economische afhankelijkheid van olie te verminderen.

Interessantste waarderingen

Iraanse aandelen bieden volgens ons momenteel ook enkele van de interessantste waarderingen in het universum van de opkomende markten. Daarnaast denken wij dat een aantal multinationals die consumentengoederen aanbiedt, zal willen uitbreiden in Iran. Dit zou ook een domein kunnen zijn waar beleggers rekening mee moeten houden.

Anticiperend op de verandering die in de lucht hangt, heeft Iran stappen gezet om zich voor te bereiden op een mogelijke toestroom van nieuwe beleggers naar zijn markt. De aandelenbeurs van Iran heeft een facelift gekregen op het gebied van infrastructuur, en de autoriteiten voeren maatregelen in om te voldoen aan de internationale normen in domeinen als beurstoezicht en bescherming van beleggers.

Deze ontwikkeling is hoopgevend, maar er zal nog meer moeten worden gedaan om internationale beleggers aan te trekken. Corruptie blijft een probleem, zoals in veel landen in de wereld. Bovendien zouden we meer stappen in de richting van privatisering van bedrijven willen zien. Nu hebben de meeste beursgenoteerde ondernemingen in Iran immers nog op een of andere manier banden met de staat.

Groei aanzwengelen

In het afgelopen decennium kreeg Iran een aantal economische en politieke schokken te verwerken, waaronder de sancties, straatprotesten en dalende olieprijzen. Daardoor is de Iraanse economie, met een bbp van circa 400 miljard dollar na Saudi-Arabië de grootste van de regio, ruim onder haar potentieel gebleven. Daar zou binnenkort verandering in kunnen komen. Iran wordt geplaagd door een hoge inflatie en een hoge werkloosheid, vooral onder jongeren.

Een opheffing van de economische sancties zal de groei van de Iraanse economie versnellen als gevolg van het wegvallen van de olie-exportbeperkingen voor het land, de instroom van meer buitenlands kapitaal en de toegang die Iraanse banken krijgen tot het wereldwijde financiële systeem. De tijdelijke en gedeeltelijke opheffing van de sancties in 2014 droeg bij tot een economische opleving en een groei van 3%, onmiddellijk na de recessie van 2012-2013.

Met 80 miljoen inwoners is Iran na Egypte het dichtstbevolkte land in het Midden-Oosten. Het heeft ook een jonge bevolking (de gemiddelde leeftijd is 28 jaar), wat een stevige basis biedt voor een sterkere economische groei. De Iraniërs zijn goed opgeleid, met meer dan 4 miljoen universiteitsstudenten, van wie meer dan de helft vrouw is.

Bloeiende uitwisseling

De mogelijke opheffing van de sancties en de verwachte nieuwe investeringen kunnen een grote impact hebben op de arbeidsmarkt en de binnenlandse consumptie. Nieuwe investeringen vergen immers werkkrachten, en die zullen op hun beurt een groter inkomen hebben en dus meer kunnen uitgeven. De omringende landen die sterke handelsrelaties met Iran hebben, waaronder Pakistan, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en Oman, zouden er ook wel bij kunnen varen.

Er bestaat al een bloeiende uitwisseling tussen Iran en het nabijgelegen Dubai, voortbouwend op eeuwenoude handelsrelaties. Een vlucht tussen Dubai en Teheran duurt slechts twee uur. In Dubai zijn er Iraanse scholen en afdelingen van Iraanse universiteiten waar Iraanse studenten kunnen studeren. Een lijst van Iraanse bedrijven die in Dubai is gepubliceerd bevat meer dan 7000 Iraanse bedrijven die in Dubai actief zijn in diverse domeinen, zoals het bankwezen, vastgoed, handel enzovoorts. Dat bewijst dat er heel wat kapitaal van Iran naar Dubai is gestroomd.

Uiteraard leiden politiek geïnspireerde omwentelingen doorgaans tot onzekerheden en mogelijke risico’s, maar ik ben ervan overtuigd dat wij dankzij onze aanwezigheid in de regio in een bevoorrechte positie zitten om beleggingsmogelijkheden te vinden en te analyseren.

Game changer?

Ik denk niet dat een minder geïsoleerd Iran zo’n grote impact op de internationale olieprijzen zal hebben dat de energiemarkt helemaal wordt omgegooid. Hoewel de verdere daling van de olieprijzen in juli naar 50 dollar per vat inderdaad gedeeltelijk het gevolg was van het nucleaire akkoord, mag niet worden vergeten dat Iran slechts ongeveer 10% van de wereldwijde olievoorraden bezit, en dat Iran geen volledige nieuwkomer op de markt is.

Het land exporteert al olie naar andere landen. Zo bevoorraden raffinaderijen in Turkije zich met Iraanse olie. Door de sancties tegen Iran moest het land wel verkopen tegen lagere prijzen dan het anders had kunnen krijgen. De mogelijkheid om meer olie tegen hogere marktprijzen te kunnen verkopen, is dan ook een aantrekkelijk vooruitzicht voor de Iraanse regering.

Je kan vandaag niet met zekerheid zeggen dat het toegenomen olieaanbod vanuit Iran automatisch de prijzen lager zal duwen. Bij de vaststelling van olieprijzen is het speculatieve element zeer belangrijk, gelet op het feit dat de markt op korte termijn sterk kan schommelen, los van de vraag-aanboddynamiek.

Wij geloven dat de olieprijs op lange termijn eerder zal stijgen dan dalen, omdat er over de hele wereld vraag zal blijven naar olie. Sinds de olieprijs is beginnen te dalen, na zijn piek van meer dan 100 dollar per vat, is het aantal actieve boorinstallaties in de VS gedaald. Schalieolie uit de VS zou in de toekomst dan ook een minder grote factor kunnen zijn, wat een tegenwicht kan bieden aan de toegenomen export van Iraanse olie.

Onzeker maar interessant

Terwijl sommige olie- en gasexporteurs het op korte termijn moeilijk kunnen krijgen door de prijsdalingen focussen wij ons vanuit beleggingsstandpunt op gediversifieerde bedrijven in de energiesector. Ondernemingen die niet alleen actief zijn in exploratie en productie, maar ook in detailhandel en raffinage. Er zal in het algemeen altijd vraag zijn naar grondstoffen. Het is gewoon zaak de juiste aandelen eruit te pikken, zijnde de efficiëntste producenten.

De vooruitzichten voor Iran ogen vandaag beter dan in het verleden. Er zullen nog meer potentiële kansen aan de horizon verschijnen. Natuurlijk hangt de toekomst van Iran af van de politieke ontwikkelingen, die onzeker kunnen zijn, en het kan lang duren alvorens er concrete vooruitgang merkbaar is.

De integratie van Iran in de internationale gemeenschap en de volledige opheffing van de sancties gaat wellicht jaren duren, maar als gefocuste langetermijnbeleggers zijn wij optimistisch over de mogelijkheden die dit proces zou kunnen scheppen voor de regio in de komende jaren.

Het bericht Bent u al klaar voor beleggen in Iran? verscheen eerst op The Asset.

SDR’s zijn een synthetische quasi-valuta die uit een mandje van ruim verhandelde valuta’s bestaat. Zij worden door het IMF gebruikt voor boekhouddoeleinden en als medium voor de toewijzing van activa tussen de lidstaten. Ze spelen vrijwel geen enkele rol in de private handel en financiën. Zij geven echter wel de goedkeuring dat het IMF van oordeel is dat een valuta over de nodige kwaliteiten beschikt om als internationale reservevaluta te worden beschouwd. Sommige SDR-valuta’s worden automatisch als aanvaardbare reservevaluta’s beschouwd, terwijl andere aan bepaalde criteria voor volledige convertibiliteit moeten beantwoorden om dezelfde status te bereiken.

Beperkingen

Tot voor kort legde de Chinese overheid belangrijke beperkingen op bij het gebruik van de RMB. De autoriteiten leken meer waarde te hechten aan de controle die een afgeschermde valuta biedt voor het binnenlandse monetaire en begrotingsbeleid, dan aan de mogelijke voordelen van een volledige deelname aan de wereldwijde financiële markten. De afgelopen jaren is de houding van de overheid op dit gebied echter veranderd, met de marktgerichte economische hervormingen en het meer naar buiten gericht buitenlands beleid, waaronder maatregelen om een ruimer gebruik van de RMB te stimuleren.

De vier valuta’s met SDR-status – de Amerikaanse dollar, de euro, het Britse pond en de Japanse yen – nemen op dit moment het overgrote deel van de wereldwijde internationale valutareserves voor hun rekening. Zij domineren dan ook de internationale obligatiemarkten en de wereldwijde financiële transacties. Door het toenemende aandeel van de opkomende markten, en dan vooral China, in de wereldhandel heeft deze situatie de laatste jaren echter een anachronistisch tintje gekregen. De Chinese overheid heeft in 2010 gepleit voor de RMB-opname in de SDR’s, toen het IMF zijn SDR-structuur voor het laatst herzag, maar zonder succes. Volgens ons zouden de kansen op succes tijdens de vergadering van oktober 2015 veel beter moeten liggen.

Voordelen voor China

De status van reservevaluta en het internationale gebruik van de RMB zouden China diverse significante voordelen kunnen opleveren, zoals lagere leenkosten en een makkelijkere buitenlandse expansie voor Chinese bedrijven, waarbij grensoverschrijdende contracten voor belangrijke grondstoffen zoals ijzererts in RMB uitgedrukt kunnen zijn, wat dus ook het wisselkoersrisico van een contract in Amerikaanse dollar beperkt.

Het zou het land bovendien de kans moeten bieden om een deel van zijn enorme buitenlandse valutareserves in te zetten op economisch productievere gebieden. Dat zou dan weer de economische groei kunnen stimuleren, zowel in China als daarbuiten. Andere reservevalutalanden met lagere reserves ten opzichte van hun bruto binnenlands product dan China – de Verenigde Staten kunnen het tegenwoordig in feite zonder reserves stellen – en de ambitieuze initiatieven van China zoals ‘One belt, one road’ en de ‘New Silk Road’ om de handelsinfrastructuur met de buurlanden uit te bouwen, zouden naast de privé-initiatieven een potentieel aantrekkelijke benutting vormen voor middelen die nu nog vastzitten in valutadeposito’s en schatkistpapier.

Wereldhandel

Om te kunnen worden opgenomen in de SDR’s moet een valuta volgens het IMF in de eerste plaats voldoende zwaar wegen wat zijn aandeel in de wereldhandel betreft, maar moet zij ook ‘vrij te gebruiken’ zijn, wat dan weer wordt opgesplitst in ‘ruim gebruikt’ en ‘ruim verhandeld’.

In 2010 nam de RMB al een belangrijk aandeel in de wereldhandel voor zijn rekening, maar het IMF was van oordeel dat de valuta niet beantwoordde aan het criterium van het vrije gebruik. De RMB was op dat moment nog geen internationaal omwisselbare valuta. Zijn wisselkoers tegenover de andere valuta’s werd strak gecontroleerd door de Chinese overheid, en werd op een peil gehouden dat volgens veel waarnemers een aanzienlijke onderwaardering vormde, terwijl het weinig geavanceerde plaatselijke bankensysteem niet over de instrumenten beschikte die de internationale bedrijven vereisen om hun valutablootstelling te beheren.

Een bepaalde vorm van de RMB, de ‘buitenlandse RMB’ was beschikbaar via een beperkt aantal in Hongkong gevestigde banken, maar het was een valuta die veel lastiger was om in te handelen dan de andere valuta’s, en zijn waarde week af van de binnenlandse RMB op de buitenlandse valutamarkten.

Veranderingsproces

Sinds 2010 is er echter heel wat veranderd en het veranderingsproces is de laatste tijd nog versneld. Het aantal buitenlandse centra waar de RMB wordt verhandeld is sterk toegenomen, terwijl in de Shanghai Free Trade Zone (FTZ) zonder al te veel beperkingen valutatransacties kunnen worden uitgevoerd tussen bedrijven van het vasteland en gelieerde buitenlandse bedrijven.

De People’s Bank of China (PBOC) heeft de hervormingen van het bankensysteem van het land voortgezet door de rentevoeten vrijer te maken en door een verzekeringssysteem voor deposito’s in te voeren, twee belangrijke mijlpalen op het pad naar een systeem dat volledig kan deelnemen aan de internationale financiële stromen. Ook belangrijk is dat veel autoriteiten, zoals het IMF, denken dat de RMB nu correct gewaardeerd is. De status van reservevaluta zou echter ook inhouden dat de huidige koppeling RMB-dollar wordt losgelaten.

Nieuwe valutaverbinding

De opening van de Shanghai-Hong Kong Stock Connect in de tweede helft van 2014, die buitenlandse beleggers de kans gaf om vrij te beleggen in de in aanmerking komende Chinese A-aandelen die tot dan toe voorbehouden waren aan Chinese burgers of buitenlanders met speciale vergunning, werd beschouwd als een belangrijke stap naar de internationalisering van de RMB. Beleggers van het vasteland konden zo immers aandelen verwerven op de internationaal verhandelde markten van Hongkong.

Het aanvankelijke effect viel echter lager uit dan verwacht en slechts een klein percentage van de toegestane dagelijkse handelsquota’s werd opgebruikt. Die situatie veranderde in april 2015 met de aankondiging van maatregelen om fondsbeheerders van het vasteland toe te laten om Hongkong-aandelen te kopen (die werden verhandeld tegen aanzienlijk lagere koersen). Ook de beperkingen op het gebruik van de Stock Connect door particulieren werden versoepeld.

Toen de details van de maatregelen bekend raakten, nam het gebruik van de Stock Connect sterk toe. De handelsquota’s werden soms overschreden en bleven hoe dan ook duidelijk boven hun vroegere niveaus. In mei kwam ook de aankondiging van een gepland programma voor ‘Wederzijdse erkenning’, dat de weg zou vrijmaken voor fondsbeheerders van het vasteland en Hongkong om hun fondsen op elkaars markten aan te bieden.

Naarmate de wederzijdse erkenning van kracht wordt, zullen vooral de beleggers van het Chinese vasteland de gevolgen hiervan ondervinden, omdat zij nu veel ruimere keuzemogelijkheden krijgen. Deze recente ontwikkelingen zouden de aandelenmarkt van Shanghai ook kunnen helpen om veel nauwer te worden geïntegreerd in de wereldwijde financiële markten, wat het feitelijke wereldwijde gebruik van de RMB aanzienlijk zou uitbreiden.

Onzekerheid

Er blijven nog punten van onzekerheid rond de directe beleggingen in China – vooral de hardnekkige vrees dat een ‘opgeschorte’ vermogenswinstbelasting zou kunnen worden heringevoerd, naast de mogelijkheid dat een ‘short swing’-wet ertoe zou kunnen leiden dat vermogenswinsten van grote beleggingsposities in individuele bedrijven worden onteigend – en deze bedenkingen temperen voorlopig ons enthousiasme om voluit gebruik te maken van deze nieuwe mogelijkheden.

Bovendien zouden het recente overheidsingrijpen op de aandelenmarkt en de opschorting van bepaalde aandelennoteringen tijdens de scherpe marktbaisse van de afgelopen tijd een impact kunnen hebben op het hervormingsproces en de vooruitgang die geboekt is om de RMB de status van internationale reservevaluta te bezorgen. Wij hebben echter wel de indruk dat de nodige politieke wil voor economische hervormingen in China aanwezig is, zodat deze problemen kunnen worden weggewerkt.

Beheerde convertibiliteit

Voor de toekomst kondigt de PBOC de overstap naar een volledige ‘beheerde convertibiliteit’ tijdens de rest van 2015 aan, naast de opening van een aandelenverbinding tussen Hongkong en de andere grote Chinese aandelenbeurs in Shenzhen en de uitbreiding van de reeds in Shanghai ingevoerde valutahandelsmogelijkheden naar andere vrijhandelszones en uiteindelijk het hele land.

Daarnaast denken wij dat de invoering van het China International Payment System (CIPS), dat een wereldwijd clearing house wordt voor internationale betalingen in RMB, het gebruiksgemak van de valuta aanzienlijk zal verhogen. Dat zal de RMB opnieuw wat dichter bij het niveau van de andere wereldvaluta’s brengen. Sommige controles zouden behouden blijven, op gebieden zoals het opsporen van witwaspraktijken en de financiering van terrorisme, de preventie van overmatige buitenlandse schuldniveaus en verstoorde wisselkoersen, het beheer van speculatieve stromen op korte termijn, en de verbetering en bijsturing van de betalingsbalans.

Munitie

Bovendien weet het IMF ook wel dat het vooruitzicht van een volledig lidmaatschap van het wereldwijde financiële systeem een significante factor is die het programma voor financiële hervormingen in China aandrijft. Het IMF is er dan ook niet happig op munitie te leveren voor de binnenlandse tegenstanders van de veranderingen en een proces te bemoeilijken dat duidelijk in het belang van de Westerse beleggers en de Chinezen zelf lijkt.

Er werd alvast een tipje van de sluier van de plannen van het IMF gelicht toen de Managing Director van het IMF, Christine Lagarde, in maart stelde dat de opname van de RMB in SDR’s een kwestie was van ‘wanneer’, niet ‘als’, al moeten we voorzichtig blijven, gelet op de recente marktgebeurtenissen.

De internationale bedrijven lijken alvast ‘met hun voeten te stemmen’ wat de internationalisering van de RMB betreft. In een enquête van de Economist Intelligence Unit in opdracht van het internationale advocatenkantoor Allen & Overy verwachtte circa 50% van de bedrijfsleiders die antwoordden minstens een verdubbeling van hun RMB-gebruik, terwijl 45% de valuta het afgelopen jaar had gebruikt bij een grensoverschrijdende transactie, tegen slechts 21% in de 12 maanden daarvoor. 49% was van plan om de RMB te gebruiken om overnames te financieren. Nog geen 20% had de valuta voor dit doel gebruikt tijdens de afgelopen twaalf maanden en meer. Het lijkt duidelijk dat verdere stappen naar volledige convertibiliteit dat proces nog zullen versnellen.

Chinese A-aandelenmarkt

Eind 2015 zou het internationale financiële landschap er dus heel anders kunnen uitzien, met de start van de Asian Infrastructure Bank, de New Development Bank en CIPS, tegen een achtergrond van opname van de RMB in de SDR’s van het IMF, die zo een van ’s werelds belangrijkste reservevaluta’s zou worden. Daarnaast zou ook de Chinese A-aandelenmarkt een onderdeel kunnen worden van de wereldindexen, een ontwikkeling die waarschijnlijk veeleer uitgesteld dan afgelast is door de recente beslissing van MSCI om Chinese aandelen uit te sluiten tot minstens 2016.

China zou op die manier veel sterker gekoppeld worden aan, en een grotere factor worden in, het wereldwijde financiële systeem dan nu het geval is. Wij denken dat deze ontwikkelingen, en de veranderingen die ze mogelijk hebben gemaakt, een significante langetermijnkans vormen voor internationale beleggers, die de status van de hele groep van de opkomende markteconomieën aanzienlijk zal versterken.

De ingrepen van de laatste tijd van de Chinese overheid om de markt te ondersteunen en de marktdeelnemers te beïnvloeden, zouden echter een zware domper kunnen zetten op het vooruitzicht van internationale respectabiliteit van de markt. Wij denken dat de indexsamenstellers voorlopig zeer weinig geneigd zullen zijn om een aanzienlijke weging toe te kennen aan Chinese A-aandelen. Op korte termijn verwachten we dus geen al te grote veranderingen, maar op langere termijn zal de Chinese markt ongetwijfeld verder evolueren en een belangrijk element in de wereldwijde portefeuilles worden.

Het bericht Wordt de Chinese RMB een wereldwijde reservevaluta? verscheen eerst op The Asset.