In het debat over klimaatverandering gaat het de afgelopen jaren steeds vaker over koolstofbudgetten. Deze term staat voor de maximale hoeveelheid CO2-emissies die mag worden uitgestoten binnen de scenario’s om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 tot 2 graden Celsius. Hoewel er veel verschillende scenario’s zijn, vereisen ze over het algemeen dat de wereldwijde CO2-uitstoot rond 2050 'netto nul' wordt. Deze doelstelling vertelt echter niet het hele verhaal; het emissietraject om daar te komen is ook van belang.

Bedrijven worden door investeerders, bijvoorbeeld vanuit het Climate Action 100+ initiatief, aangemoedigd om doelen te stellen met betrekking tot hun uitstoot. Steeds meer bedrijven geven gehoor aan deze oproep. Zo kwamen 87 multinationals tijdens de UN Climate Action Summit in 2019 overeen dat hun activiteiten niet zullen bijdragen aan een opwarming van de aarde met meer dan 1,5 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Hoewel dergelijke klimaatambities niet nieuw zijn, was het voor het eerste dat er op zo’n grote schaal niet alleen gerefereerd werd aan scope 1 en 2 emissies (zie kader), maar ook alle overige indirecte emissies die het gevolg zijn van bedrijfsactiviteiten (scope 3).

Scope 3 omvat emissies van alle niet-energetische hulpbronnen (zoals staal gebruikt voor de bouw van een booreiland of cement voor gebouwen) en van alle toepassingen waarvoor de producten van een bedrijf worden gebruikt (zoals de brandstof die een oliemaatschappij verkoopt). Het is de complete waardeketen, wat betekent dat scope 3 voor bijna alle bedrijven veel groter is dan de andere twee scopes samen. Dit is met name het geval voor de olie- en gassector.

Wapenwedloop aan klimaatdoelstellingen

Sinds het einde van 2019 heeft een aantal grote Europese oliemaatschappijen nieuwe ambities aangekondigd om hun broeikasgasemissies te verminderen. De golf aan klimaatdoelstellingen begon met het Spaanse Repsol dat een nieuwe strategie aankondigde om richting 2050 een "netto-emissievrij bedrijf" te worden. De aankondiging kreeg vervolg in een “wapenwedloop” aan doelstellingen van andere Europese oliemaatschappijen, zoals Shell en BP.

De opgestelde klimaatdoelstellingen, doorgaans geformuleerd als niet-bindende ambities, verschillen echter aanzienlijk in zowel hun structuur als de omvang van de reducties. De doelstellingen kunnen daarom moeilijk één op één met elkaar vergeleken worden zonder dat er een uniforme standaard is. Bovendien zijn de claims van een aantal maatschappijen dat ze met de nieuwe doelstellingen “in lijn zijn met het Parijsakkoord” vaak maar beperkt onderbouwd.

Er zijn verschillende initiatieven om op een uniforme manier tot doelstellingen te komen. De belangrijkste in onze ogen is Science Based Targets initiative (SBTi). De organisatie werkt met partijen uit zowel de publieke als private sector samen om op wetenschap gebaseerde methodologieën te ontwikkelen die bedrijven in staat stellen de ambities in lijn te brengen met de Parijsdoelstellingen. Tot begin oktober 2020 vindt hiervoor een openbare raadpleging plaats voordat een definitieve methodologie ter definitieve goedkeuring aan de SBTi wordt aangeleverd.

Door het Carbon Tracker Initiative (CTI), een denktank op het gebied van klimaatfinanciering, zijn er al wel drie voorwaarden opgeteld voor een doelstelling om daadwerkelijk aan het akkoord van Parijs te voldoen: (1) het omvat zowel scope 1, 2 en 3 emissies; (2) het is naast het verlagen van de gemiddelde uitstoot ook een absolute reductiedoelstelling; en (3) de doelstelling is van toepassing op het overgrote deel van de productieactiviteiten. De mate waarin er door maatschappijen wordt voldaan aan deze voorwaarden en het daadwerkelijke reductiepercentage dat wordt nagestreefd, vormt de basis voor een vergelijking van de klimaatambities.

Vergelijking grootste oliemaatschappijen

Hoewel in Europa scope 3 als norm wordt gezien voor het opstellen van doelstellingen, is dat wereldwijd nog lang niet het geval. In de Verenigde Staten hebben grote maatschappijen als Chevron, ConocoPhillips en ExxonMobil aangekondigd dat zij de uitstoot van haar activiteiten (scope 1 en 2) willen terugdringen met 5% tot 10%. Scope 1 en 2 emissies betreft echter slechts 15% van de emissies als gevolg van de productie en het gebruik van olie en gas. Dat betekent dat deze ambities overeenkomen met slechts een reductie van 1% tot 3% van de totale uitstoot.

Ondanks dat de ambities van andere maatschappijen zijn omlijst met "netto nul"-elementen, zijn de meeste doelstellingen gebaseerd op een intensiteitsbenadering. Door op deze manier doelen te stellen, geven bedrijven zichzelf de ruimte om de olie- en gasproductie op peil te houden (of zelfs te verhogen) door hernieuwbare energiebronnen (geen of lage emissies) aan hun portefeuilles toe te voegen om zo hun algehele emissie-intensiteit te verminderen. Bedrijven streven dan naar een verlaging van hun relatieve uitstoot zonder de absolute emissies van hun olie- en gasproductie te verminderen. Als er voldoende hernieuwbare energiebronnen worden toegevoegd, kunnen de olie- en gasproductie en de bijbehorende absolute emissies zelfs stijgen. Doelstellingen moeten daarom ook een absolute basis hebben om betekenisvol te zijn bij het verminderen van de totale uitstoot en het stabiliseren van de opwarming van de aarde tot binnen de doelstellingen van Parijs.

Tot slot is het van belang dat de doelstellingen van toepassing zijn op alle (of in ieder geval een grote meerderheid) van de bedrijfsactiviteiten. De klimaatdoelstellingen van BP zijn bijvoorbeeld niet van toepassing op haar deelneming in het Russische staatsoliebedrijf Rosneft, wat 29% van de totale productie van BP vertegenwoordigt. Bij ExxonMobil gelden de doelstellingen zelfs alleen voor de deelneming in Imperial Oil, een Canadese olieproducent dat maar verantwoordelijk is voor 5% van de totale productie van ExxonMobil.

Bron: bewerking van rapport Carbon Tracker Initiative (juni 2020)

Alleen de doelstellingen van Repsol en Eni voldoen daardoor aan bovenstaande voorwaarden en voldoen volgens CarbonTracker daarmee aan de ‘Hallmarks of Paris Compliance’. Van de twee maatschappijen heeft Repsol de meest ambitieuze doelstelling gezet, namelijk: absoluut “netto nul” in 2050.

Hoewel Repsol geen absolute interim targets heeft gezet, is het vooralsnog wel de meest vooruitstrevende doelstelling die het meest in lijn is met de meeste scenario’s om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad Celsius. Hoewel ook Repsol nog de nodige stappen moet zetten om volledig in lijn te zijn met het Parijsakkoord en daarmee transitierisico’s te mitigeren, is het bedrijf qua doelstellingen op de goede weg.

Van ambitie naar de praktijk

De reducties in absolute emissies zijn niet alleen van belang om de doelstellingen van Parijs te realiseren, maar ook om de financiële risico’s van de energietransitie voor oliemaatschappijen te mitigeren. Onder druk van wetgeving, de dalende kostprijs van duurzame energie en veranderd consumptiegedrag lijkt het koolstofbudget niet alleen een maatschappelijke, maar ook een financiële grens te zijn. Oliemaatschappijen zullen in toenemende mate worden geconfronteerd met het feit dat investeringen in nieuwe projecten steeds minder aantrekkelijke marges opleveren.

Doorgaans hebben bewezen olie- en gasreserves een gemiddelde levensduur van 13 jaar. Een bedrijf dat zijn reserves aan fossiele brandstoffen uitbreidt zal waarschijnlijk worden geconfronteerd met een lagere vraag (met als gevolg lagere prijzen) of met hogere productiekosten als gevolg van bijvoorbeeld een belasting op CO2. In een scenario met een lagere vraag lopen nieuwverworven reserves het risico economisch niet levensvatbaar te worden. Dit risico kan ook relevant zijn voor bestaande reserves met hoge productiekosten, afhankelijk van het tempo van de energietransitie zich zal voordoen.

Maatschappijen erkennen steeds meer mede gedreven door de extreem lage olieprijzen van de afgelopen maanden de noodzaak om te veranderen. Zo heeft de CEO van BP onlangs de beperkingen van het wereldwijde koolstofbudget erkend en aangegeven zichzelf te willen omvormen tot energiebedrijf door hun activiteiten in de elektriciteitsopwekking en -distributie uit te breiden. Ondanks deze erkenning en investeringen in nieuwe technologieën, zijn de meeste maatschappijen in hun bedrijfsmodel nog volledig afhankelijk van inkomsten uit olie en gas. Daarmee blijft bijvoorbeeld Shell zeer gevoelig voor volatiele olieprijzen wat in het afgelopen jaar heeft geleid tot 30 procent lagere marges en hoge afschrijvingen.

Alleen het Franse Total heeft in de afgelopen jaren al echt voorgesorteerd op de transitie door overnames van bedrijven in onder andere offshore windenergie en laadnetwerken. Inmiddels omvat de opwekking van duurzame energie ongeveer zes procent van de totale omzet van Total. Hoewel Total op haar aandeelhoudersvergadering van dit jaar door een aantal beleggers (inclusief ACTIAM) middels een resolutie werd gevraagd om haar doelstellingen aan te scherpen, loopt de maatschappij voor op de rest om minder afhankelijk te worden van vervuilende brandstoffen. Zodoende zien wij Total, net als Repsol, als adaptief om de transitie mogelijk te maken.

Percentage herkomst van totale omzet

Bron: MSCI Research (2017-2019)

Energietransitie als overlevingsstrategie, maar niet voor iedereen

De olie- en gassector voelt de hitte en BP en Shell’s aankondigingen waarin miljarden euro’s worden afgeschreven op olie- en gasbezittingen, zijn een voorbeeld van de groeiende impact van de energietransitie. Dit is een logische stap, maar niet de enige en niet een die elke olie- en gasproducent kan nemen. De meer gespecialiseerde bedrijven zoals die uit de schaliegassector in de Verenigde Staten, bevinden zich in zwaar weer met een aantal faillissementen tot gevolg. De recente crisis toont aan dat deze bedrijven daarmee een groot risico vormen voor beleggers; niet alleen meer op de lange termijn, maar ook in de nabije toekomst.

De komende tijd zal duidelijk worden welke maatschappijen mee kunnen gaan in deze transitie en welke een andere koers moeten gaan varen. Daarmee is het afwegen van klimaatdoelstellingen van maatschappijen samen met de strategieën om hier te komen van groot financieel belang. Beleggers dienen daarbij kritisch te zijn op doelstellingen, maar nog belangrijker om ook zichzelf af te vragen of voor een aantal maatschappijen het überhaupt mogelijk is om die ambities waar te kunnen maken en de Parijsdoelstellingen te halen.

“Parijs is nog ver”, zei oud-wielrenner Joop Zoetemelk ooit. Maar de kans is groot dat een aantal maatschappijen, net als achterblijvers in de Tour de France, hun ambities niet kunnen waarmaken en Parijs nooit zullen halen.

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels: English version

Het bericht Klimaatambities richting Parijs: wie wint de strijd om het geel? verscheen eerst op The Asset.

Dit zijn één voor één redenen om aandacht te besteden aan de negatieve milieutechnische en maatschappelijke impact van palmolie. De financiële gevolgen van de impact op het milieu en de maatschappij zijn echter onderbelicht.

Palmoliebedrijven worden vaak direct voor beleggingen uitgesloten, maar is dit wel de juiste oplossing voor verdere verduurzaming? Er is vanuit beleggers en financiers toenemende druk ontstaan om milieuvriendelijke en maatschappelijk verantwoorde productiemethoden in te zetten.

Palmolie is een plantaardige olie die uit de palmvrucht wordt gewonnen; deze palmvrucht groeit aan de Afrikaanse oliepalmboom. Door het succes van het gewas zijn gronden vrijgemaakt en bossen gekapt voor het opzetten van oliepalmplantages, met name in Maleisië en Indonesië. Ontbossing voor de productie van palmolie heeft echter geleid tot grote problemen, zoals landroof en klimaatverandering. Dit heeft ertoe geleid dat diverse organisaties voor een volledig verbod op deze olie pleiten.

Duurzame productie van palmolie is niet alleen belangrijk om de negatieve impact op onze planeet te vermijden, maar is ook vanuit  beleggingsrisico relevant. Het Wereld Natuur Fonds (WNF) heeft bijvoorbeeld al in 2012 vijf categorieën materiële risico’s voor palmoliebedrijven met niet-duurzame praktijken onderscheiden.

Het WNF noemt in haar rapport meerdere manieren waarop wanpraktijken een negatief effect op de productiviteit en uiteindelijk op de opbrengsten kunnen hebben. Zo kunnen (wanneer de biodiversiteit niet op een bepaald niveau wordt gehouden) bepaalde dieren, die zorgen voor natuurlijke ongediertebestrijding, verdwijnen.

Dat leidt tot hogere kosten en het risico op verontreiniging vanwege het gebruik van pesticiden. De plantages blijven daarnaast uiterst arbeidsintensief en met de toegenomen mobiliteit van de arbeiders wordt een goed personeelsbeleid steeds belangrijker als het verloop moet worden teruggedrongen en de productiviteit op hetzelfde niveau gehouden dient te worden.

De kritiek is op de productiemethode gericht, maar niet op de palmolie zelf. Palmolie heeft een toekomst als de productie ervan maar duurzaam plaatsvindt; deze zienswijze wordt door internationale organisaties zoals Conservation International en het WWF onderschreven.

Bovendien vereist de productie van palmolie veel minder grond dan andere gewassen om dezelfde hoeveelheid olie te produceren. Vergeleken met andere grote oliehoudende gewassen (koolzaad, soja en zonnebloemen) is palmolie de plantaardige olie met veruit de hoogste opbrengst (zie figuur 1) en daarom vormt het voor lage-inkomensgroepen over de hele wereld een belangrijk voedingsproduct.

Actiam is van mening dat we op een omslag naar duurzame palmolie kunnen aandringen door met palmolieproducenten samen te werken (in plaats van ze direct voor beleggen uit te sluiten). Hierdoor zal uiteindelijk een duurzame handel in palmolie ontstaan, waar bedrijven, beleggers en de samenleving baat bij hebben.

Figuur 1: Opbrengst per hectare plantaardige olieBron: Oil World 2016

Premie voor vrijwillige certificering is slechts een deel van de oplossing

De verschuiving naar duurzame palmolieproductie wordt door meerdere initiatieven ondersteund. De Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) wordt gezien als de organisatie met de sterkste certificeringsregeling voor de grondstof. De RSPO is in 2004 opgericht en loopt sindsdien voorop in het creëren van een geaccrediteerde duurzame palmoliesector. Tegenwoordig worden door de RSPO meer dan 4.000 leden bij elkaar gebracht, van producenten en handelaren tot beleggers en winkelketens.

De vrijwillige normen van de RSPO houden een verbod in op het aanplanten op veengronden en andere koolstofrijke bodems en een verplichting voor bedrijven om beleid op het gebied van brandpreventie in te voeren, de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, werknemers een leefbaar loon te betalen en niet aan de ontbossing bij te dragen.

Na certificering kunnen palmolietelers een kleine extra premie voor hun producten ontvangen. Tegelijkertijd leveren ze een positieve bijdrage, bijvoorbeeld aan het beschermen van tropische regenwouden, waarin enorme hoeveelheden koolstofdioxide (CO2) zijn opgeslagen.

In november 2018 heeft de RSPO nieuwe certificeringsnormen goedgekeurd en vastgesteld. Wij onderschrijven deze nieuwe normen als een belangrijke stap voorwaarts in het streven naar een duurzame sector. We delen echter wel de constatering van ngo’s dat er nog altijd ruimte is voor verbetering waar het gaat om transparantie en de motivatie om de normen na te leven.

Zo staat de RSPO voor de uitdaging om ervoor te zorgen dat de door haar gecertificeerde palmolie steeds beter tot de plantages en de fabrieken terug te herleiden is. Om doelmatiger te kunnen werken, moet de RSPO dan ook haar controle- en handhavingssysteem versterken.

Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat de kosten vooraf en de terugkerende kosten van de RSPO-certificering moeilijk opwegen tegen de financiële voordelen, met name voor kleine boeren. De meeste telers zien de RSPO-certificering dan ook als niet te rechtvaardigen kostenpost.

De premie voor gecertificeerde olie is namelijk betrekkelijk laag: naar schatting slechts 1% tot 4% van de prijs voor ruwe palmolie. Vanwege de investeringen en de terugkerende kosten van de productie van gecertificeerde palmolie is een positieve businesscase voor gecertificeerde palmolie niet altijd onmiddellijk zichtbaar (bron: Salman 2017).

Duurzame praktijken als ‘licence to operate’

Wanneer de certificeringsnormen niet breder worden aangenomen, kunnen ontbossing en schendingen van landrechten binnen de palmolieproductie voortduren. Een opslag op de prijs en toegang tot de markt zijn evenwel niet de enige drijvende krachten achter de invoering van duurzame praktijken.

Voor reeds gecertificeerde bedrijven is het grootste risico dat het lidmaatschap van de RSPO wordt opgeschort. Deze straf lijkt misschien mild, maar hij brengt een financieel risico met zich mee dat goed geïllustreerd wordt door het geval van de IOI Corporation.

In maart 2016 werd IOI tijdelijk door de RSPO geschorst vanwege houtkap in strijd met het beleid van de RSPO. De aandelen IOI daalden daardoor met 18% en de onderneming verloor 26 grote zakelijke klanten (bron: Chain Reaction Research 2016).

Voor beleggers in en financiers van de palmoliesector tonen deze voorbeelden aan dat milieugerelateerde en maatschappelijke kwesties ook financiële gevolgen hebben. Actiam werkt daarom onder de vlag van de werkgroep Principles for Responsible Investment (PRI) van de Verenigde Naties samen met andere beleggers (met een totaal belegd vermogen van USD 2,5 biljoen) om op dit gebied bewustzijn te creëren. Zo heeft de werkgroep in november 2018 met plaatselijke Maleisische banken gesproken om te verkennen welke mogelijke stappen de banken en beleggers zouden kunnen nemen om deze risico’s beheersbaar te maken. Mogelijke stappen zijn onder meer het ontwikkelen van duurzaamheidsbeleid, het doorlichten van portefeuilles en het in gesprek gaan met palmolieklanten om hun hervormingen te ondersteunen. Grote tegenstellingen tussen palmolietelers en de beleggers en financiers kunnen tot duurdere financiering en een dalend klantenbestand leiden voor bedrijven die niet duurzamer gaan werken.

Hoewel het hier slechts om de eerste stappen gaat, wordt door kennis en technologie de weg vrijgemaakt voor een beter begrip van de materiële risico’s en een betere beheersing daarvan. Bedrijven zoals Satelligence maken bijvoorbeeld gebruik van satellietbeelden en kunstmatige intelligentie om de teelt van de oliepalm op veengronden, een activiteit waarbij veel CO2 wordt uitgestoten, op te sporen. Door de combinatie van financiële gegevens en verbeterde transparantie in de sector zal duurzame palmolie uiteindelijk niet slechts een administratieve handeling zijn ten behoeve van de certificering, maar een onvermijdelijke exercitie worden en een ‘licence to operate’.

Gooi je door te beleggen in palmoliebedrijven olie op het vuur, waardoor de negatieve gevolgen voor milieu en maatschappij in stand gehouden worden? Juist door je als actief aandeelhouder op te stellen en je als belegger actief te bemoeien met de productiemethode van palmolie door de keten heen, draag je bij aan de verdere verduurzaming van beleggingsportefeuilles en de maatschappij!

Bekijk ook:

• Van shutdown naar cooldown: een Amerikaanse recessie in 2020?!
• Populisme laat oude tijden herleven
• Impact investing: oog voor detail

Het bericht Beleggen in palmolie: olie op het vuur? verscheen eerst op The Asset.