Nadat de Europese Centrale Bank (ECB) in juli de resultaten van de stresstests vrijgegeven had, heeft Banca Monte dei Paschi (BMPS) besloten om zijn portefeuille met slechte leningen af te bouwen en het kapitaal te versterken. Door de overdracht van het noodlijdend krediet naar een securisatievehikel tegen de prijs van 9,2 miljard miljard euro, of 33 % van de bruto boekwaarde, zou het kapitaal met 5 miljard euro verminderen.
Daarom moest tegen 31 december 5 miljard euro aan nieuw kapitaal op de private markt opgehaald worden via de wissel van schulden tegen kapitaal (waaronder preferente aandelen, T2 en nieuwe effecten) en een kapitaalverhoging. BMPS is er niet in geslaagd om veel interesse voor zijn herkapitalisatieplan op te wekken.
Beleggers zetten slechts voor 2,45 miljard euro aan obligaties om, terwijl geen enkele belegger interesse getoond heeft in het aandelenaanbod. Daardoor had de bank nog maar twee opties: een afwikkeling/redding (onder de richtlijn betreffende het herstel en de afwikkeling van banken) of een preventief publiek plan (onder de richtlijn betreffende staatssteun).
De preventieve herkapitalisatie
In de huidige context komt BMPS in aanmerking voor een preventieve herkapitalisatie en niet voor een afwikkelingsplan. De bank kent enkel een kapitaaltekort in het ongunstige scenario van de stresstests van de ECB, maar de bank is nog altijd solvabel. Bovendien had BMPS al het mogelijke gedaan om privékapitaal aan te trekken, voordat er uitzonderlijke financiële steun werd gezocht. De preventieve herkapitalisatie vereist dat aandeelhouders en eigenaars van achtergestelde leningen in de lasten delen.
BMPS heeft op 23 december steun gezocht voor zijn herkapitalisatie. Aangezien de ECB vraagt om de drempel van 8% voor het kernkapitaal te behalen en de 9,2 miljard euro aan noodlijdend krediet uit de balans te nemen, omvat de redding onder meer een verlenging van de liquiditeitsgarantie van de bank tot 30 juni 2017 om bezorgdheden rond de liquiditeit aan te pakken.
Daarnaast zou er een kapitaalinjectie door de Italiaanse staat ter waarde van 6,6 miljard euro moeten komen. Hierbij bestaat 4,6 miljard euro uit een directe kapitaalinjectie en 2 miljard euro uit een compensatie voor particuliere klanten. Ook is er sprake van de omzetting van de 4,3 miljard euro aan achtergestelde schulden naar kapitaal.
Depositovlucht
De kapitaalinjectie vanwege de Italiaanse regering moet ook de vrees voor een depositovlucht wegnemen. Verder moet de injectie de liquiditeitspositie herstellen (BMPS moet dit jaar 12 miljard euro aan obligaties terugbetalen), de deconsolidatie van noodlijdend krediet vergemakkelijken en de kapitaalbuffers en -inbreng herstellen tot de niveaus die de ECB nodig acht.
Het beperkt het risico dat BMPS wordt afgewikkeld en aan de richtlijn betreffende het herstel en de afwikkeling van banken wordt onderworpen. De toezichthouders zullen institutionele eigenaars van achtergestelde schuld vragen om in de lasten te delen (75% van de nominale waarde omgezet in kapitaal), zoals vereist onder de richtlijn betreffende staatssteun.
Particuliere eigenaars van achtergestelde schuld (in essentie T2-schuld) zullen 100 % van de nominale waarde kunnen omzetten in aandelen. Tegelijkertijd zal de bank een nieuwe senior obligatie met staatsgarantie uitgeven. Particuliere beleggers kunnen hun ontvangen aandeel dan ruilen voor die obligatie, waardoor verliezen voor de privésector worden vermeden.
Nieuwe reddingsfondsen
Verder heeft de regering de vereiste goedkeuring gekregen voor 20 miljard euro nieuwe reddingsfondsen om de hele bankwereld te ondersteunen. Banken die in aanmerking komen voor de fondsen zullen vermoedelijk hetzelfde pad als Monte moeten volgen. BMPS zal de nodige fondsen waarschijnlijk in het eerste kwartaal van 2017 ontvangen. Banca Carige zou de volgende kandidaat voor staatssteun zijn. Die zal een nieuw strategisch plan voorleggen tegen eind februari 2017. Dat zal verder inzetten op de afbouw van noodlijdend krediet.
Het globale pakket moet Italiaanse banken helpen om hun kernkapitaal te verhogen en laat ze toe om problematische activa te verkopen. Die tweede adem zal zorgen voor een meer dynamische secundaire markt in noodlijdend krediet en de transacties vergemakkelijken. De goedkeuring is een eerste stap vooruit voor de Italiaanse bankwereld en kan een gunstige basis vormen voor het herkapitalisatieplan van UniCredit ter waarde van 13 miljard euro.
Stabiliteit Italiaanse overheidsschuld
De reddingsfondsen voor de banken kunnen de schuld/bbp-ratio met ongeveer 1,2% verhogen. Aangezien Italië over een liquiditeitsbuffer beschikt, zal de impact op het vlak van emissies pas in de loop van 2017 zichtbaar worden. Maar economisch gezien zou Italië een nominale bbp-groei van minstens 2% moeten creëren om de schuldratio op 132% te stabiliseren.
Zo’n groeicijfer kwam het voorbije decennium slechts uitzonderlijk voor. In vergelijking met de Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Europese Commissie hebben we ook meer pessimistische vooruitzichten wat de primaire balans en de kost van de schuld betreft. Daarom kan elke verslechtering van de groeiverwachtingen door een gebrek aan nieuwe structurele hervormingen of een externe schok de stabilisatie van de Italiaanse schulddynamiek bedreigen
In de toekomst zal het grootste gevaar voor Italië van de politieke situatie, de hervormingsdynamiek en ratingdynamiek komen. In de komende maanden vallen de volgende deadlines:
[1] Het grondwettelijk hof zal over Matteo Renzi’s hervorming van de arbeidsmarkt (de Jobs Act) stemmen
Als daarover een referendum moet worden gehouden, stelt dat duidelijk de belangrijke hervorming in vraag, net als het vermogen van Italië om structurele hervormingen door te voeren. Het verontrust de markten en kan het risico op een downgrade door de belangrijkste ratingagentschappen vergroten.
[2] Op 13 januari herziet DBRS de kredietbeoordeling van Italië
De hoogste rating van Italië komt momenteel van kredietbeoordelaar DBRS (A- met negatieve vooruitzichten). Dankzij die rating vallen de Italiaanse staatsobligaties onder stap 1 & 2 in het haircut-schema van de ECB. Door een downgrade zouden ze onder stap 3 vallen, waardoor ze met hogere haircuts moeten afrekenen. Cruciaal voor ratingagentschappen wordt de evolutie van de hervormingen en de politieke situatie.
[3] Op 24 januari zal het grondwettelijk hof ook oordelen over de grondwettelijkheid van de huidige kieswet (Italicum) en de meerderheidsopties.
De wet kent namelijk een meerderheidspremie toe aan de partij die in de eerste ronde 40 % van de stemmen haalt of in de tweede ronde de meeste stemmen haalt.
Oordeel over het besluit
De reddingsfondsen waarmee de Italiaanse staat haar banken ondersteunt, moeten worden gezien als een eerste stap in de goede richting voor de spreads op Italiaanse financiële waarden, aangezien ze de sector meer ademruimte geven. De beslissing van de regering om fondsen in Monte te injecteren zonder een afwikkeling in te roepen, is positief, want de onzekerheid wordt verkleind en senior obligaties worden van de reddingsoperatie gespaard.
Bovendien is nu staatssteun beschikbaar voor meer overheidsinterventies in de sector. Samen met de oprichting van het reddingsfonds Atlante moet het helpen om een meer structurele oplossing voor het Italiaanse noodlijdend krediet te vinden, wat het beleggersvertrouwen in de sector ondersteunt. Het nieuwe strategische plan van UniCredit met een kapitaalverhoging van 13 miljard euro en de verdere consolidatie van UBI zijn eveneens cruciaal om enkele structurele zwakke plekken in het financiële landschap aan te pakken.
In die context dient de kredietselectie zorgvuldig uitgevoerd te worden om de fundamentals van de sector te benutten en de zwakkere profielen op te sporen. Onze voorkeur blijft uitgaan naar Intesa Sanpaolo en UniCredit. Onze obligatiefondsen worden niet blootgesteld aan bankkredieten van Monte Paschi. De rechtstreekse gevolgen van de huidige gebeurtenissen zijn dus beperkt.
