We verwachten nog steeds te veel van de centrale banken, en dat zal ook dit jaar het geval zijn. Na zeven jaar van extreem soepel monetair beleid voerde de Federal Reserve in december schoorvoetend de verhoging van de beleidsrente met 25 basispunten door, die al een jaar geleden beloofd werd.
Een maand later zijn de rentevooruitzichten gekelderd, de beurzen met 10% gedaald en verwachten beleggers, gemeten naar de futures op de Federal Funds-rente, nog maximaal een verhoging met 25 basispunten tot eind december 2016.
Toch is er in alle eerdere renteverhogingen de afgelopen 30 jaar altijd meermaals door de Fed verhoogd. Als de markten gelijk hebben, krijgen we daarmee een situatie zonder precedent. Dat zou immers aangeven dat de renteverhoging door de Federal Reserve een vergissing was en dat de kans op een vertraging van de Amerikaanse economie groter is dan gedacht.
Bittere pil
Als we echter kijken naar de huidige economische toestand in de Verenigde Staten (groei en inflatie) levert elke versie van de Taylor-regel een richtrente van 3% op. De leden van de Federal Reserve zijn dezelfde mening toegedaan en verwachten op lange termijn een beleidsrente van 3,50% (en 1,37% tegen eind 2016). De markten, die al bijna tien jaar aan het infuus van de kwantitatieve versoepeling hangen, willen het echter niet geloven. Eerlijk is eerlijk: niemand vind het leuk als een mooi verhaal eindigt.
In Europa was de persconferentie van Mario Draghi voor heel wat beleggers een bittere pil. Terwijl velen een versnelling van het inkoopprogramma en een forse daling van de depositorente verwachtten, beperkte de Europese Centrale Bank (ECB) zich tot minimale aanpassingen.
Alsof de haviken (de voorstanders van een strakker monetair beleid) weer aan invloed wonnen. Een maand later hanteert de bank een mildere toon. Tijdens zijn recentste persconferentie stelde de voorzitter bijkomende ingrepen in het vooruitzicht voor maart, in het zicht van bijgestelde groei- en inflatieprognoses.
De redenen die hij daarvoor aanhaalde? De sterkere daling van de inflatie en de inflatieverwachtingen. Maar wie controleert de nominale inflatie? De Europese inflatie houdt vooral verband met de grondstoffenprijzen en zal niet oplopen door de rente te verlagen. Net zoals het onzinnig was om in 2011 de rente te verhogen omdat de olieprijs was gestegen, zou het naïef zijn om ze in 2016 te verlagen omdat de olieprijs is gedaald.
Dat is de echte reden niet. Mario Draghi kan niet aanvaarden dat de Europese beurzen sinds begin dit jaar met 10% zijn gedaald en dat de kredietspreads al te ver uitlopen. Eerlijk is eerlijk: iedereen hoort het liefst goed nieuws.
Kreunende markten
Centrale banken in Japan, China en andere landen volgen dezelfde strategie. De recente stijging van de yen (plus 5% ten opzichte van de munten van de belangrijkste handelspartners) zal vroeg of laat worden gekeerd door een nieuwe ingreep van de Japanse centrale bank. Die wil immers niet de verliezer worden van een ouderwetse valutaoorlog.
In 2016 kunnen we daarom gouverneur Haruhiko Kuroda zien overwegen om de balans verder uit te breiden. Ondertussen is de Chinese overheid druk bezig het spel te leren, op eigen kosten. Als de Chinese beurzen nog zwaardere klappen krijgen, zal de Chinese centrale bank genoodzaakt zijn om zijn monetaire beleid verder te verruimen.
Om het deflatierisico af te weren, pompten en pompen centrale banken over de hele wereld enorme hoeveelheden geld in de markten. In de VS nadert die aanpak langzaam zijn einde, wat de overige centrale banken er wellicht toe aanzet de fakkel over te nemen en nieuwe, verruimende beleidsmaatregelen te treffen. De markten kreunen onder de volatiliteit, maar Janet Yellen heeft niet veel opties meer. Een Chinese zegswijze luidt: “Ga verder en je sterft! Keer terug en je sterft! Waarom dan terugkeren?”
