De US dollar

“De projecties van de Federal Reserve geven aan dat de rente in de Verenigde Staten in 2017 in een aantal stappen zal stijgen, maar het is goed mogelijk dat de Fed niet aan die verwachtingen zal voldoen. De Fed lijkt verdere verhitting van de economie toe te staan. Hierdoor komt de geloofwaardigheid van de centrale bank om de inflatie te bestrijden in het geding en verwacht ik dat de dollar onder druk komt te staan. Als de Fed inziet de rente agressiever te moeten verhogen, dan zal de dollar in de tweede helft van 2017 een rebound maken.”

Het Britse pond

“Na de uitslag van het Britse EU-referendum heeft het Britse pond een dreun gekregen, maar door de gekelderde Britse munt zijn wel de bedrijfsbalansen tijdelijk versterkt. De onzekerheid waarmee de Brexit wordt omgeven, weegt zwaar op de koers van het Britse pond, maar zal in de loop van de tijd vervagen. Ik meen dat het Britse pond op zijn dieptepunt is aanbeland. In afwachting van het oordeel van het Britse Hooggerechtshof of de Britse regering goedkeuring moet vragen aan het parlement om de Brexit in gang te zetten kan er koersvolatiliteit ontstaan.”

De euro

“De geplande verkiezingen in 70% van de eurozone (op basis van bbp) in 2017/18 zullen voor politieke onzekerheid zorgen en een stijging van de euro waarschijnlijk beperken. Zonder een katalysator die de inflatie opstuwt, zal de Europese Centrale Bank (ECB) waarschijnlijk monetair moeten blijven stimuleren waardoor verdere neerwaartse druk op de euro ontstaat.”

De Japanse yen

“De Japanse yen zal in eerste instantie in 2017 profiteren van de politieke onzekerheid en bezorgdheid over de bewegingen op de obligatie- en aandelenmarkten. Ik verwacht een verzwakking van deze trend en de Japanse yen kan eind 2017 lager eindigen als Japanse investeerders in het buitenland op zoek gaan naar meer rendabele activa.”

Het bericht De outlook van Martin Arnold voor vier valuta’s verscheen eerst op The Asset.

Daalder stelt dat de meerderheid van de marktanalisten meer positiviteit dan negativiteit verwacht van de aantrekkende wereldgroei, de opkomst van reflatie en een verschuiving van monetaire naar fiscale stimulering. Daarnaast kan het alle kanten opgaan met de reacties op wat president Donald Trump werkelijk gaat doen.

“Het is een beetje traditie geworden, zo aan de start van het nieuwe jaar: we gaan het niet hebben over wat wij denken dat 2017 zal brengen, maar over wat de meerderheid daarvan denkt. We denken dat het belang van de consensus vaak wordt onderschat, maar dat is wel de benchmark waartegen ontwikkelingen worden afgezet.”

Reflatie is sleutelwoord

Als je bijvoorbeeld kijkt naar de maandelijkse werkgelegenheidscijfers in de Verenigde Staten, dan reageren de markten niet zozeer op het absolute niveau van het gepubliceerde aantal nieuwe banen, maar op hoeveel dat aantal afwijkt van wat de markt had verwacht, aldus Daalder.

Juist daarom is de Citi Surprise Index zo interessant naar zijn inziens. “De markt komt immers pas echt in beweging als er iets onverwachts gebeurt. Het kennen van de verwachtingen is dus een van de belangrijkste uitgangspunten om te beoordelen waar de grootste risico’s en verrassingen vandaan komen.”

Maar wat vindt de meerderheid er dan van en in hoeverre kan de werkelijkheid daarvan afwijken? “Het optimisme is gekoppeld aan de mogelijke groeiversnelling in de wereldeconomie, terwijl de risico's vooral te maken hebben met de onvoorspelbaarheid van de nieuwe Amerikaanse president”, zegt Daalder.

“Binnen de groeivooruitzichten is de kernvraag of 2017 het jaar zal zijn waarin de autoriteiten in staat zijn de economie nieuw leven in te blazen, de groei te stimuleren en daarmee de inflatie. Het sleutelwoord is reflatie en de meesten zijn het erover eens dat er een verschuiving komt van monetaire naar fiscale stimulering.”

De algemene beleggerswil

Daalder stipt de belangrijkste punten die uit de visie van de meerderheid naar voren komen aan. Een beetje te beschouwen als de algemene beleggerswil. Zo worden de plannen van Trump over het algemeen positief ontvangen, met het grote voorbehoud dat niemand weet hoe ze er precies uit gaan zien. Algemeen wordt aangenomen dat Trump het Amerikaanse tekort laat oplopen, volgens sommigen naar een niveau van 5% van het bbp in 2017.

Daarnaast wordt het stimulerende effect van Trumps plannen waarschijnlijk pas echt voelbaar in 2018, en nog niet in 2017. “Een reorganisatie van het belastingstelsel is niet iets wat je zomaar even uit je mouw schudt, terwijl voor uitgaven aan infrastructuur ook tijd nodig hebben.”

Buiten de VS zijn de vooruitzichten heel wat onzekerder, ziet Daalder. Sommigen denken dat Canada, het Verenigd Koninkrijk, Japan en zelfs Europa ook plannen maken om de economie te revitaliseren via nieuwe investeringen in infrastructuur, maar men verwacht niet dat dit game changers zijn. Talloze rapporten noemen de krappe arbeidsmarkt in de VS, Japan, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland als een van de hoofdpunten voor 2017. Er liggen mogelijk hogere lonen in het verschiet. Voor de consument is dat positief, maar het leidt wel tot inflatie en is negatief voor de marges.

Over de spanningen in de wereldhandel en de zogenoemde deglobalisering zijn de meeste rapporten opvallend optimistisch, constateert Daalder. ‘Hoge tarieven, maar geen handelsoorlog’ en ‘gezond verstand gaat het winnen’ zijn uitspraken die veel voorkomen.

Gemengde beelden

Voor de groeiverwachtingen is het beeld gemengd, zegt Daalder. “De meerderheid heeft relatief gezien het meeste vertrouwen in Japan, waar de voorspelde groei boven de werkelijk gerealiseerde gemiddelde groei van de afgelopen drie jaar ligt. “Maar ja, dat gemiddelde was tamelijk laag (0,8%) en dus ook niet zo moeilijk te overtreffen.”

Voor de VS lopen de meningen tamelijk uiteen. “Het verwachte gemiddelde groeitempo (2,1%) ligt feitelijk net onder het gerealiseerde groeitempo (2,2%). Het is interessant te zien dat zelfs zij die enthousiast zijn over de plannen van Trump, geen hogere groeiraming durven af te geven dan deze. Voor Europa is men unaniem terughoudend. Niemand voorspelt hier een groei boven de 1,5%.”

Het bericht Lukas Daalder ziet genoeg zuurstof voor beleggers verscheen eerst op The Asset.

De impact kan volgen hem ver reiken. “Globalisering is gedeeltelijk verantwoordelijk voor hoge bedrijfswinsten in de Verenigde Staten.” Anderzijds, zo stelt hij, onderdrukte globalisering de inflatie via concurrentie en haalde miljoenen mensen in ontwikkelingslanden uit armoede.

“De meeste beleggers focusten op de economische en financiële implicaties van Trumps voornemen om de belastingen te verminderen. Maar ze negeerden de protectionistische tendensen in zijn handelsbeleid of geloofden dat het door de Republikeinen gedomineerde Congres zulke maatregelen niet zal steunen.”

De handelsdoctrine van Trump staat in een document van 31 pagina’s getiteld ‘Scoring the Trump Economic Plan’, dat in september 2016 geschreven werd door twee van zijn adviseurs. Daarmee wordt bedoeld private equity-investeerder Wilbur Ross (genomineerd als Secretary of Commerce) en professor Peter Navarro (die de nieuwe White House National Trade Council zal leiden).

De doctrine leunt volgens Scotland bij geen enkele economische ideologie aan, maar gaat uit van een aantal principes:
[1] Een land is een vijand als het een handelsoverschot met de VS heeft. Volgens deze norm zijn China, Mexico en Duitsland handelsvijanden.

[2] Een gemanagede of gemanipuleerde wisselkoers is een belemmering voor een betere handelsbalans. China wordt hierbij met de vinger gewezen. Maar ook Duitsland, omdat het geniet van een lagere euro vanwege zwakkere Europese lidstaten.

[3] Industriejobs zijn superieur aan jobs in de dienstensector en zorgen voor hogere lonen en een multiplicatoreffect in de logistieke keten. Het is nodig om industriejobs terug naar de VS te halen, met name in sectoren zoals lucht- en ruimtevaart, biomedische apparatuur, chemie, computerchips, elektronica, motoren, voertuigen, farmaceutica, spoorwegmateriaal, robotica, 3D-printing, harsen, scheepsbouw.

[4] De Wereld Handelsorganisatie (WTO) behandelt het Amerikaanse systeem van inkomstenbelasting oneerlijk, omdat de VS geen btw-systeem heeft. Daardoor krijgen geïmporteerde goederen een btw-korting en moeten Amerikaanse exporteurs btw betalen zonder dit te kunnen aftrekken van hun inkomstenbelasting.

[5] Op handelsgebied is China de grootste bedrieger ter wereld.

Deze principes roepen bij Scotland heel wat vragen op, maar de toekomstige Amerikaanse regering neemt ondertussen wel al de nodige stappen om ze in beleid om te zetten. “Het grootste risico is dat de uitgesproken protectionistische visie een einde kan maken aan de stijging van de aandelenmarkten, die nu al sinds 2008 duurt.”

Het bericht The Dark Force van de Trump Doctrine verscheen eerst op The Asset.

Groene obligaties (green bonds) zijn vastrentende instrumenten waarmee duidelijk afgebakende projecten worden gefinancierd die een positieve invloed hebben op het milieu (onder andere duurzame energie, waterbesparing, energie-efficiëntie, milieuvriendelijke bouw, schoon vervoer en duurzaam grondgebruik).

De markt voor green bonds is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Er zijn tekenen die erop wijzen dat de markt volwassen wordt. Groene obligaties worden daarmee een steeds interessantere categorie voor beleggers die klimaatverandering in de beleggingsstrategie willen meenemen. Ze zijn er nog niet zo lang. De eerste uitgifte dateert van 2007 door supranationale instellingen. Sindsdien is de markt verder ontwikkeld, vooral in de vorm van diversificatie van emittenten.

Inmiddels hebben ook uitgevende instellingen uit de opkomende markten zich gemeld. China was daarvan de meest in het oog springende. Andere nieuwe marktpartijen zijn emittenten met een rating onder investment grade, gemeenten en regionale overheden. De groene asset backed security won terrein, en het lange segment met looptijden van tien jaar of meer groeit. Wij voorzien de komende jaren een gestage groei en verdere diversificatie van de markt.

Green Bond Principles

Een belangrijke ontwikkeling van de markt voor groene obligaties was de formulering van de Green Bond Principles begin 2014, een sectorbreed kader waarin een groene obligatie precies wordt omschreven. Een zwak punt is echter dat het bereik van de markt wat beperkt blijft.

Bij ondernemingen wordt de markt gedomineerd door nutsbedrijven en financiële spelers. Dat gebrek aan variatie werkt ook door in de onderliggende projecten die door de obligatieleningen worden gefinancierd. Zo’n 40% van de opbrengsten gaat naar duurzame energie en 30% naar milieuvriendelijke bouw en de industrie.

Wat is groen?

Er bestaat enige zorg dat door ontoereikende controlemechanismen obligatie-uitgiften plaatsvinden die in kwaliteit en integriteit ernstig tekortschieten. Groene obligaties brengen wel extra kosten met zich mee als gevolg van gescheiden rekeningen, aparte rapportage en externe beoordelingen. Deze kosten zijn voor rekening van de emittent. Op dit moment biedt de uitgifte van een green bond weinig prijsvoordeel boven standaardobligaties.

De voornaamste discussie is gericht op de mate van milieuvriendelijkheid van gefinancierde projecten: hoe ‘groen’ zijn ze eigenlijk? De Green Bond Principles geven geen duidelijk omschreven criteria voor het milieueffect van de projecten. In dat vacuüm is een aantal organisaties bezig om te definiëren wat groen betekent. Een toonaangevende speler is het Climate Bonds Initiative, een non-profit organisatie, die voor bepaalde milieuprojecten technische specificaties heeft ontwikkeld. Ook het Wereldnatuurfonds en onderzoeksbureaus (zoals MSCI ESG) hebben hun eigen aanpak ontwikkeld.

Een deel van de oplossing kan liggen in een grondiger analyse van het uiteindelijke effect van de projecten die worden gefinancierd. De belangrijkste supranationale organisaties hebben het voortouw genomen. Zij implementeren nu best practices en hebben een krachtig intern proces ontwikkeld om projecten vanuit milieuperspectief te evalueren. De realiteit is dat aangescherpte standaarden voor de rapportage hogere kosten met zich meebrengen. De emittent is er ook niet van overtuigd dat die kosten gerechtvaardigd zijn als er geen betere prijs voor groene obligaties tegenover staat. Ingrijpen door de toezichthouder kan dan geboden zijn.

Rol van de overheid

Overheden zullen de komende jaren milieuvriendelijke technologie meer gaan stimuleren. Van landen wordt immers verwacht dat ze het streefdoel voor de CO2-uitstoot halen. Door nationale overheden worden vooralsnog geen groene obligaties uitgegeven, maar fiscaal gunstige maatregelen voor beleggers/uitgevende instellingen en een gunstige behandeling van het wettelijk vereist kapitaal van investerende banken behoren tot de mogelijkheden.

Het ziet ernaar uit dat de Chinese overheid voorop gaat lopen door duurzame en milieuvriendelijke groei tot topprioriteit uit te roepen. De centrale bank van China heeft al gedetailleerde plannen liggen om het Chinese financiële stelsel groener te maken. En de Agricultural Bank of China heeft als eerste Chinese bank groene obligaties uitgegeven ter waarde van 1 miljard dollar.

Impact investing

Wij zijn proactief in gesprek met uiteenlopende partijen over de eventuele pijnpunten in de markt voor green bonds. Eerder al hadden we gesproken met een aantal emittenten van groene obligaties (zoals de Europese Investeringsbank, de Wereldbank, de Nordic Investment Bank, EDF en Société Générale). De discussie ging vooral over de aard van gefinancierde projecten, de evaluatie van projecten, de kwaliteit van de rapportage en de standaarden in de markt.

We hebben ook gesproken met de investeringsbanken die een belangrijke rol hebben gespeeld bij de ontwikkeling van de markt en de dienstverleners. We hebben veel van onze ervaringen met duurzaamheidskwesties kunnen gebruiken om input te geven over de ontwikkeling van de markt voor groene obligaties.

Zo stimuleren we ondernemingen om vooral ook hun geloofwaardigheid op het gebied van duurzaamheid te beschermen en om beschuldigingen van ‘groenwassen’ te vermijden. Dat kunnen ze doen door transparant met beleggers te communiceren, een krachtig beheerproces en controlemechanismen in te zetten en door methoden te ontwikkelen voor het meten, volgen en rapporteren van milieuresultaten.

Kenmerken van groene obligaties:
1. Het zijn standaard vastrentende waarden waarvan de opbrengsten exclusief bedoeld zijn voor op het milieu gerichte projecten.
2. Projecten zijn onder andere duurzame energie, energie-efficiëntie en milieuvriendelijke bouw.
3. Groene obligaties hebben hetzelfde kredietrisico als de emittent. De meeste van deze leningen staan op dezelfde plaats in de rij met schuldverplichtingen van de uitgevende instellingen.
4. Green bonds bewegen in overeenstemming met niet-groene obligaties in de rentecurve van de uitgevende instelling.
5. De markt is in 2007 door supranationale instellingen gestart.
6. Ze zijn vooral investment grade.
7. Belangrijkste valuta’s zijn dollars en euro’s.
8. De markt van als groen aangemerkte obligaties is rond 118 miljard dollar waard.

Bron: Climate Bonds Initiative (juli 2016)

De vier elementen van de Green Bond Principles:
1. Gebruik van opbrengsten
Het meest fundamentele aspect van de groene obligatie. Hoe de opbrengsten worden gebruikt, moet duidelijk worden omschreven in de juridische documentatie. Deze opbrengsten moeten worden ingezet voor de financiering van projecten/initiatieven met een positief effect op het milieu.

2. Proces projectevaluatie en selectie
Van de uitgevende instelling wordt een duidelijke beschrijving verlangd van het gevolgde besluitvormingsproces bij de bepaling welke projecten in aanmerking komen voor de inzet van de opbrengsten.

3. Beheer van de opbrengsten
De netto-opbrengsten moeten voldoende gescheiden worden gehouden van andere middelen. Het gehanteerde beheersysteem moet zodanig transparant zijn ingericht dat derden (zoals accountants) de interne methode en toerekening van de fondsen kunnen volgen en verifiëren.

4. Rapportage
Van emittenten wordt tenminste jaarlijks een overzicht en beschrijving verwacht van alle projecten waar de opbrengsten naartoe zijn gegaan.

Het bericht Hoe green bonds het beste kunnen worden ingezet verscheen eerst op The Asset.

Het opvoeren van de investeringen in infrastructuur en defensie, de mogelijke deregulering én belastingverlagingen, het is ook allemaal beleid van Reagan geweest. Optimix stelt echter in een strategiebrief dat de economische omstandigheden nu volledig anders zijn dan het tijdperk waarin Reaganomics werd ingevoerd. Want toen kampten de Amerikanen met een zware recessie.

“Nu doorloopt de VS alweer het zevende jaar van economische groei, is de werkgelegenheid bijna volledig en stijgen de lonen. Is het dan wel zinvol om de economie verder te stimuleren? Het zou immers vooral de inflatie kunnen aanwakkeren, zonder veel economische groei op te leveren. Bovendien gaat de komende jaren de beleidsrente eerder stijgen, waar hij toentertijd vooral een dalende trend had ingezet. De stijgende rente van nu kan Trumps stimulerende beleid wellicht tenietdoen, daar waar de dalende rente in de jaren tachtig voor rugwind zorgde.”

De vermogensbeheerders van Optimix zijn net als vele anderen verrast door de positieve reactie van financiële markten op de verkiezing van Trump. Direct na de verkiezingen is de Amerikaanse rente hard opgelopen, zijn aandelen gestegen en is de dollar sterker geworden. Is deze marktreactie terecht? Optimix is beducht voor te veel euforie.

“De vergelijking met Reagan is te maken voor wat betreft de intenties van het beleid, maar de uitkomsten van toen zijn waarschijnlijk niet de uitkomsten van nu.” De vermogensbeheerder verwacht dat Trumponomics geen optimaal effect zal sorteren en vooral de rente zal opstuwen met een sterkere dollar in haar kielzog.

“Wellicht dat Trump dit besef ook heeft en dat zijn uiteindelijke beleid afwijkt van zijn verkiezingsretoriek.” De tijd zal het leren, maar gegeven deze beleidsonzekerheid denken de vermogensbeheerders van Optimix daarom dat het verstandig is om niet proactief, maar reactief met deze materie om te gaan, zodat op een eventuele overreactie in de markt kan worden gereageerd, in plaats van dat op voorhand grote posities worden ingenomen.

Het bericht Optimix: ‘Trumponomics en Reaganomics zijn geen klonen’ verscheen eerst op The Asset.

Het ongeldig verklaren van al deze biljetten is bedoeld om zwart geld, corruptie en belastingontduiking tegen te gaan. Het totaal van dit geld is goed voor bijna 86% van de in omloop zijnde Indiase valuta. De maatregel zal volgens de regering ook de financiering van terrorisme via valsmunterij in het land beteugelen.

India worstelt al tientallen jaren met een zwartgeldeconomie, die volgens sommige schattingen meer dan 20% van het bbp of het equivalent van 415 miljard dollar bedraagt. Samen met vastgoed en goud is contant geld een van de meest voorkomende manieren om geld buiten het officiële circuit te houden. De biljetten van 500 en 1000 roepies zijn geliefd bij mensen die grote sommen contant geld in kleinere porties willen aanhouden. De regering hoopt dat de valutamaatregel dit zal tegengaan. Maar wat zal de invloed zijn op de economie?

Even op de blaren zitten

Op korte termijn zal de impact negatief zijn. De ongeldig verklaarde biljetten kunnen weliswaar bij banken worden omgewisseld, maar de regering heeft dagelijkse en wekelijkse limieten ingesteld. Bovendien moeten mensen zich bij de banken met een identiteitsbewijs met foto legitimeren voordat zij geld kunnen omwisselen.

Als je het geld nooit hebt opgegeven, is het wellicht moeilijk te verklaren waarom je grotere bedragen wilt omwisselen. Dit betekent dat sommige mensen hun vermogen plotseling deels in rook zullen zien opgaan, wat zorgt voor een negatief vermogenseffect.

Zwart geld wordt in India vaak gebruikt voor vastgoedtransacties en de aankoop van goud, juwelen en andere dure luxeartikelen. Deze sectoren zullen het hardst worden geraakt. De koersen van alle grote vastgoedontwikkelaars in India gingen na de aankondiging van 8 november omlaag.

Op korte termijn kan ook de productiviteit in de hele economie onder druk komen te staan. Doordat contante transacties veel moeilijker worden, zullen bedrijven de impact gaan voelen van problemen met het innen van geld en met het werkkapitaal. De agrarische economie is grotendeels gebaseerd op contanten en zal negatief worden beïnvloed, vooral omdat de maatregel voorafgaat aan het zaaiseizoen voor de wintergewassen.

Sinds de aankondiging zijn de prognoses voor de bbp-groei op korte termijn sterk naar beneden bijgesteld. De economie zal in de komende maanden ongetwijfeld worden geraakt, maar dat is maar een klein offer voor de enorme voordelen die uit deze maatregel kunnen voortvloeien.

Voordelen op lange termijn

Ik ga ervan uit dat de maatregel op de lange termijn een positief effect zal hebben op de overheidsfinanciën en de economische groei zal stimuleren. Ten eerste is de boodschap heel duidelijk. Deze regering pakt corruptie en belastingontduiking aan en iedereen die met dit soort praktijken doorgaat, krijgt te maken met aanzienlijk hogere risico’s en kosten.

Op de tweede plaats zal het de toegang tot financiële diensten versnellen voor de mensen die dit het hardst nodig hebben. De regering heeft in de afgelopen twee jaar veel gedaan om huishoudens met lagere inkomens aan te zetten tot het openen van een spaarrekening. Als de maatregel ervoor zorgt dat zelfs maar een deel van deze rekeningen actief wordt gebruikt, zal het rendement op spaargeld al toenemen en zullen de kosten voor deze huishoudens afnemen.

Ten derde zal de groei van het aandeel van niet-contante transacties in een wereld van big data het steeds moeilijker maken om een te laag inkomen op te geven. In combinatie met de voorgestelde landelijke belasting op goederen en diensten kan dit de belastingdekking flink uitbreiden. Een betere handhaving van de belastingwetgeving zal de overheidsinkomsten doen toenemen.

Daardoor gaan de beleidsmakers de broodnodige verbeteringen van de Indiase infrastructuur aanpakken. Dit zal banen creëren, een belangrijke belemmering voor de economische productiviteit wegnemen en de directe buitenlandse investeringen verder opschroeven.

De huidige Indiase regering is vanaf het begin al hervormingsgezind. Door subsidies rechtstreeks over te maken naar bankrekeningen hebben corrupte tussenpersonen minder in de melk te brokkelen. Daarnaast zal de geplande invoering van de belasting op goederen en diensten het makkelijker maken om zaken te doen, de productiviteit fors verhogen en de belastinginkomsten uitbreiden. De overheid voert deze hervormingen nu verder door met een gedurfde zet tegen corruptie.

Het bericht Valutamaatregel in India is even pijnlijk verscheen eerst op The Asset.

Een van de belangrijkste vragen welk effect de zogenoemde ESG-duurzaamheidsfactoren (Environmental, Social en Governance) hebben op de beleggingsrendementen. Beleggers zien dat het beleid van bedrijven op het sociale, juridische en morele vlak een wezenlijke invloed kan hebben op de bedrijfsprestaties.

Een dodelijk ongeval dat leidt tot de sluiting van een mijn zal een duidelijk negatieve invloed hebben op de financiële resultaten van het bedrijf in kwestie en op de koers van het aandeel. Dit geldt ook voor activiteiten die het milieu raken. Het emissieschandaal bij Volkswagen of de olieramp rond BP zijn daarvan sprekende voorbeelden.

Een langjarig onderzoek op dit vlak is gedaan door Robert G. Eccles, Ioannis Ioannou and George Serafeim van de Harvard Business School in 2011 (‘The Impact of Corporate Sustainability on Organizational Processes and Performance’). Over een periode van achttien jaar verzamelden deze onderzoekers gegevens over twee groepen van Amerikaanse bedrijven. Hun bevindingen toonden aan dat in die periode bedrijven die uit eigen beweging een stevig milieu- en sociaal beleid voerden op de lange termijn aanzienlijk beter presteerden dan bedrijven die dit nauwelijks deden, zowel wat betreft de aandelenkoers als het financieel rendement.

Vernieuwend onderzoek

Bedrijven die zich wat betreft milieu en sociale kwesties op de toekomst richtten, profiteerden daar dus ook van. Een duidelijke conclusie, maar een die uiteindelijk nieuwe vragen opriep over de precieze relatie tussen duurzaamheid en rendement. Voor NN Investment Partners aanleiding om meer onderzoek hiernaar te initiëren. Samen met het European Centre for Corporate Engagement (ECCE) van de Universiteit Maastricht hebben wij daarom in 2016 een studie gedaan naar het effect van ESG-factoren op de beleggingsrendementen van wereldwijde aandelenportefeuilles.

Het onderzoek van ECCE en NN Investment Partners gaat op drie terreinen verder dan andere studies. Ten eerste analyseerden we een internationale dataset van meer dan 3000 bedrijven over de periode 2010-2014 uit ontwikkelde markten en concentreerden wij ons dus niet uitsluitend op de Amerikaanse markt.

Ten tweede keken wij in deze studie niet alleen naar portefeuilles die worden samengesteld op basis van de ‘absolute’ ESG-scores van bedrijven, maar ook naar portefeuilles die zijn gevormd op basis van veranderingen (oftewel momentum) in de ESG-scores. Een bedrijf dat in één jaar zijn ESG-score ziet toenemen van bijvoorbeeld 60 naar 65 heeft dan een positief momentum in ons onderzoek, terwijl een bedrijf dat zijn ESG-score ziet afnemen van 60 naar 52 een negatief momentum heeft.

Ten derde maakten we gebruik van twee gerenommeerde ESG-researchdatabases: van Sustainalytics en van Governance Metrics International (GMI, nu onderdeel van MSCI). Hierdoor konden we een brede waaier aan verzamelde en uitgesplitste ESG-scores in de analyse integreren. De analyses richtten zich op de zogeheten Sharpe ratio’s als relevante indicatie van de performance. De Sharpe ratio geeft de verhouding aan tussen het genomen risico en het rendement. De rendementen werden gecorrigeerd voor marktkapitalisatie- en sectorafwijkingen.

Momentum is bepalend

De uitkomsten van het onderzoek wezen uit dat absolute ESG-scores weinig zeggen over het uiteindelijke beleggingsrendement. Bedrijven die werden gezien als het meest duurzaam in hun sector leverden niet automatisch en consequent betere financiële prestaties. Wel bleek de ‘verandering’ in duurzaamheidscores, het momentum, van doorslaggevend belang. Bedrijven met een positief momentum lieten een aanzienlijk betere koersontwikkeling zien dan ondernemingen met een stagnerend of negatief momentum.

In feite beloonden beleggers bedrijven die hun duurzaamheidsbeleid steeds verder aanscherpten meer dan bedrijven die al op een hoog niveau zaten en verder weinig actie op dat gebied ondernamen. Als men keek naar welke verbeteringen het meest gewaardeerd werden door beleggers, bleken dat met name aanscherpingen op het gebied van goed ondernemingsbestuur te zijn (corporate governance) en in mindere mate milieu en sociaal beleid.

Uitsluiting loont

Een andere opvallende uitkomst was dat uitsluiting van ondernemingen die betrokken zijn bij controversiële activiteiten op het gebied van milieu, mensenrechten of ondernemingsbestuur (volgens de criteria van Sustainalytics) eveneens een opvallend positief effect had.

Dat geldt niet alleen voor ernstige controverses, maar ook minder zware incidenten bleken fors op het resultaat te wegen. Werden al deze bedrijven uit de portfolio’s geweerd, dan lag de Sharpe ratio fors hoger dan in portfolio’s waarbij het volledige beleggingsuniversum werd benut.

In de praktijk

Hoe zijn deze uitkomsten van het onderzoek te gebruiken in de praktijk? Het bovengenoemde BP en Volkswagen hadden voorafgaand aan de incidenten waar zij bij betrokken waren een opvallend goed duurzaam imago en maakten deel uit van bekende duurzaamheidsindices zoals de FTSE4Good Index en de Dow Jones Sustainability Index. De hoge ESG-scores van beide bedrijven speelden een belangrijke rol in de selectie voor deze indices. Maar een verdere analyse van de ESG-informatie van deze ondernemingen toonde echter meerdere

ESG-controverses aan en, zeker in het geval van Volkswagen, een negatief ESG-momentum. Het toepassen van de bevindingen van ons onderzoek zou in deze gevallen dus hebben kunnen helpen om een belegging in deze aandelen te vermijden. Het is dus zeker de moeite waard om behalve naar absolute ESG-scores ook te kijken naar het momentum in de duurzaamheidsscores.

Daarnaast is uitsluiting een relatief gemakkelijke manier voor beleggers om het rendement te verbeteren, zo blijkt uit het onderzoek. Deze bevinding gaat overigens in tegen het nog vaak voorkomende idee dat uitsluiting het rendement juist geen goed doet.

Diepgravende analyse

NN Investment Partners brengt de uitkomsten van het onderzoek onder meer in de praktijk door in onze duurzame portefeuilles meer ondernemingen op te nemen met een sterk positief duurzaamheidsmomentum. Daarnaast kijken wij continu of bedrijven mogelijk betrokken zijn bij controversiële activiteiten. De voorliggende studie is voor ons echter zeker niet het eindpunt. Er is nog veel ruimte voor verder onderzoek naar ESG-gerelateerde onderwerpen en de optimale portfolioconstructie.

Nu de vraag naar verantwoorde beleggingsportefeuilles toeneemt, neemt uiteraard ook de belangstelling voor de beste toepassing en meting van ESG-factoren in afzonderlijke branches, regio’s of beleggingscategorieën toe. Wij richten ons dan ook graag op vraagstukken waar tot nu toe weinig onderzoek naar beschikbaar is. Op relatief korte termijn ronden we in samenwerking met ECCE een studie af naar de relatie van ESG en het rendement van opkomende aandeelmarkten. In 2017 zijn onze pijlen gericht op de markt voor bedrijfsobligaties. Kortom, er is voldoende onderzoeksmateriaal voor de komende jaren.

Het bericht Momentum bepalend bij duurzaam beleggen verscheen eerst op The Asset.

Het politieke en economische aanzicht van Europa zou weleens kunnen veranderen als het Verenigd Koninkrijk ervoor kiest om uit de Europese Unie (EU) te stappen. Zo zou de EU namelijk haar op een na grootste economie verliezen. Het daaruit voortvloeiende gebrek aan duidelijkheid over nieuwe handelsovereenkomsten en directe buitenlandse investeringen kan een lange periode van onzekerheid inluiden.

“De meeste peilingen wijzen erop dat het Verenigd Koninkrijk ervoor kiest om bij de EU te blijven, maar het verschil is miniem”, stellen Michael Browne en Steve Frost, ook al gaan ze eraan voorbij dat historie ons leert dat de polls nou niet echt betrouwbaar zijn. Als het Verenigd Koninkrijk blijft, heeft dit waarschijnlijk geen gevolgen voor de markten. In het andere geval gaan we wellicht een onstabiele periode tegemoet, zo is de opstelling van het tweetal.

“Duidelijk is dat elk scenario onzekerheid over de toekomst na de stemming inhoudt”, aldus Browne. “Vanuit het oogpunt van de beleggers noteerden we vier mogelijke scenario’s die een reden kunnen zijn voor een strategische herpositionering. Ongeacht het resultaat is het vooral van belang dat we flexibel en pragmatisch blijven.”

Vechtscheiding
Het worstcasescenario. Het Verenigd Koninkrijk sluit geen handelsovereenkomsten meer met de EU of er breekt een lange periode van onderhandelingen aan die kan leiden tot een algemene recessie in het Verenigd Koninkrijk en een afname van de directe buitenlandse investeringen.

Besmetting
De vrees bestaat wanneer het Verenigd Koninkrijk de EU verlaat dat andere landen dit voorbeeld misschien volgen. Het gevolg: een versplinterd Europa.

Echtscheiding onderlinge toestemming
We kunnen ervan uitgaan dat de Europese leiders, om een Europese recessie te vermijden, het Verenigd Koninkrijk geen al te zware sancties zullen opleggen. Maar zelfs dan blijft de onzekerheid bestaan.

Neverendum
Een duidelijke ja-stem voor Europa heeft waarschijnlijk geen veranderingen tot gevolg. Wanneer het verschil miniem is, kan dit betekenen dat de tegenstanders tot in de eeuwigheid campagne blijven voeren. Dat geldt uiteraard ook voor het nee-kamp.

“Bij de meer negatief geladen scenario’s zouden we ernaar streven om kapitaal te beheren door de balans in te krimpen en onze shortpositie te vergroten. Bij een eerder positieve reactie van de markt zouden we de balans in een stijgende markt uitbreiden”, geeft Frost aan. “We denken dat we dankzij ons pan-Europese beleid voldoende flexibel zijn om ons te kunnen concentreren op de landen en bedrijven die ofwel minder onderhevig zijn aan de gevolgen van een Brexit of ervan kunnen profiteren.”

Het Europese Long/Short Team van Martin Currie blijft streven naar niet-gecorreleerde rendementen op aandelen door gecontroleerde volatiliteit te combineren met neerwaarts risicobeheer. In die zin is het bedrijf erop gericht verder te kijken dan de huidige kortetermijnvisie van de markt en de vruchten te plukken van mogelijke kansen, wat de Britse kiezer ook beslist.

Het bericht Europa en de Brexit: 'Pragmatische aanpak nodig' verscheen eerst op The Asset.

Een economendrietal van Amundi, bestaande uit Valentine Ainouz, Didier Borowski en Bastien Drut, benadrukt in een uitvoerige analyse het feit dat de ECB verder ging dan de markt verwachtte. Dat heeft een aantal interessante consequenties.

Allereerst zal de markt voor bedrijfsobligaties, nu circa 653 miljard euro in omvang, door de maatregelen naar verwachting groeien. Voorts noemen deze drie economen de impact voor Duitse Bunds beperkt. “Maar perifere obligaties gaan wel fors profiteren.”

Niet overschatten

De toekomstige impact op de bbp-groei moet volgens hen niet worden overschat. Amundi verwacht een Europese groei van 1,5% in 2016 en 1,4% in 2017. “De ECB mag dan de condities voor binnenlandse groei optimaliseren, maar het versnellen van de groei in een mondiaal zwak klimaat is volgens Amundi veel lastiger te realiseren

Investment Manager Patrick O’Donnell van Aberdeen Asset Management stelt het volgende: “Draghi zet grof geschut in met zijn pakket aan maatregelen. Het nieuwe TLTRO II-programma zal waarschijnlijk de meeste impact hebben omdat het de banken waarschijnlijk aanzet om het goedkope geld dat ze krijgen van de ECB ook daadwerkelijk uit te lenen.”

Volgens hem kan het feit dat de centrale bank non-financial bedrijfsobligaties opkoopt interessant uitwerken, maar O’Donnell maakt wel de kanttekening dat het nog onduidelijk is wat en hoeveel er wordt gekocht. “Het risico bestaat dat de ECB minder koopt dan de markt nu verwacht. Draghi had beter niet in kunnen gaan op de vraag hoe ver de rente nog verlaagd kan worden. Hij leek te zeggen dat de ECB de rente niet verder zal drukken, maar dat hebben we al vaker gehoord.”

Nog meer in petto

Andrew Bosomworth, Managing Director en portefeuillebeheerder bij ’s werelds grootste obligatiebelegger Pimco, gelooft dat de ECB zijn kruit nog lang niet heeft verschoten en mogelijk nog aanvullende stimuleringsmaatregelen zal nemen. “De uitdaging waarvoor de ECB donderdag geplaatst stond, was verdere stimuleringsmaatregelen te nemen zonder de banken te schaden”, aldus Bosomworth. “Dit is gelukt.” De schadelijke uitwerking die negatieve rente voor banken heeft, wordt zijn inziens verzacht door banken in staat te stellen via het TLTRO-programma geld te lenen tegen een negatieve rente (min 0,4%) en de rente waartegen banken geld lenen van de ECB tot 0% te verlagen.

Bossomworth zegt dat de ECB-beslissingen drie signalen afgeven. Ten eerste dat negatieve rentes als instrument van monetair beleid feitelijk zijn uitgewerkt. Ten tweede dat de stimulering voortaan voornamelijk zal verlopen via het aankopen van waardepapier en door kredietverruiming. Ten derde dat de ECB zich richt op de kredietverleningskanalen binnen de eurozone en niet op het verlagen van de eurokoers.

Ofschoon Pimco onderkent dat de effectiviteit van het monetair beleid afneemt, verwerpt deze partij de veronderstelling dat de ECB nu zijn kruit heeft verschoten. “Er zijn nog talloze effecten die de ECB theoretisch kan opkopen en nu hij begonnen is met het aankopen van bedrijfsobligaties kunnen zo nodig aandelen van grote blue chip-bedrijven volgen”, verklaart Bossomworth. “Gezien de kwetsbaarheid van het economisch herstel zou het ons niet verrassen als er meer verruimingsmaatregelen nodig zijn.”

Het bericht ECB zet grof geschut in, maar heeft nog kruit over verscheen eerst op The Asset.

Rhodium
58 dollar per gram
Het materiaal wordt vooral gebruikt in katalysators van auto's om de uitstoot van koolstofdioxide te beperken.

Platina
58 dollar per gram

Lees hier meer over een dreigend tekort aan platina

‘Commodities in teken van handelsoorlog’

Plutonium
4.000 dollar per gram
Vooral gebruikt voor nucleaire doeleinden.

Painite
9.000 dollar per gram (1.800 dollar per karaat van 0,2 gram)
Mogelijk het zeldzaamste edelgesteente.

Taaffeite
Tussen 2.500 en 20.000 dollar per gram (500 tot 4.000 dollar per karaat van 0,2 gram)
Dit zachtpaarse edelgesteente is zo'n miljoen keer zeldzamer dan diamant. Het is té zeldzaam om vaak in juwelen te gebruiken.

Tritium
30.000 dollar per gram
Het materiaal wordt het vaakst gebruikt in de zelfverlichtende Exitborden in gebouwen. In de Verenigde Staten zijn er meer dan 2 miljoen van tritium voorziene Exitborden.

Diamant
55.000 dollar per gram
Zuid-Afrika is een van de landen die rijk is aan grondstoffen zoals diamant.

Nigeria: dé groeidiamant van Afrika

Californium 252
27 miljoen dollar per gram
Omdat het materiaal zo ongelooflijk duur is om te produceren, heeft het weinig praktisch nut. Sinds de ontdekking in 1950 is het slechts eenmaal geproduceerd.

Antimaterie
62,5 miljard dollar per gram
Antimaterie kan waarschijnlijk de brandstof zijn voor ruimteschepen. Het vereist echter ongelooflijk dure technologie om het te creëren.

Bron: Business Insider

En goud? Vier jaar lang was het nagenoeg van het toneel verdwenen, maar inmiddels is goud aan een opmars bezig. Wordt dit edelmetaal in het Jaar van de Aap weer populair?

Bekijk ook:

•  ‘Beleggers stappen massaal in goud’
• Meer gewicht voor goud

Het bericht De duurste materialen ter wereld verscheen eerst op The Asset.