Volgens Janasiewicz en Melson was de snelle actie door de Fed, US Treasury, FDIC en andere instellingen cruciaal. Maar de angst bleef door zorgen rondom Credit Suisse en First Republic Bank. “De ondersteunende maatregelen voor deze twee banken, een lening van 54 miljard dollar aan Credit Suisse door de Zwitserse Nationale Bank en de deposito-injectie in First Republic door elf grote Amerikaanse banken, hielpen de angst voor de acute crisisfase verder weg te nemen.”

Toch zal deze bankencrisis nog langdurige gevolgen hebben voor de economie en de bankensector in het bijzonder, verwachten de Natixis-strategen. “De banksector zal waarschijnlijk minder kredieten verstrekken, omdat met name kleine banken zich opnieuw gaan richten op het inkrimpen van hun balansen en prioriteit geven aan liquiditeit nu de kosten van kapitaal stijgen.”

Melson en Janasiewicz benadrukken dat de huidige bankencrisis wezenlijk verschilt met die van 2008, die uitmondde in de Great Financial Crisis. “Ja, het is gemakkelijk om gelijkenissen met de wereldwijde financiële crisis van 2008 te trekken. De realiteit is echter dat het daar op dit moment helemaal niet op lijkt. De crisis van 2008 was een kredietcrisis die leidde tot een aanzienlijke uitholling van het bankkapitaal, als gevolg van slechte leningen aan de vastgoedsector. Vandaag gaat het om renterisico en depositostromen die grotendeels zijn aangepakt door de recente maatregelen van de autoriteiten.”

De Federal Reserve zal door deze gebeurtenissen waarschijnlijk besluiten de rente met slechts 25 basispunten te verhogen. “Deze recente ontwikkelingen zullen de financiële voorwaarden zeker aanscherpen. Agressievere renteverhogingen door de Fed zouden de problemen in de toekomst gemakkelijk kunnen verergeren”, verwachten Janasiewicz en Melson.

Op de lange termijn verwachten zij dat deze gebeurtenissen de inflatie zullen drukken en dat de Fed daarom een minder agressieve houding zal aannemen.

Het bericht Bankencrisis werkt lang door verscheen eerst op The Asset.

Transactiedata geven een eerste inzicht hoe de Nederlandse economie aan de start is verschenen. Transactiegegevens geven ons een goed beeld van hoe de consumentenaankopen van goederen en diensten zich ontwikkelen. Met pinbetalingen, iDEAL-transacties en geldopnames (als indicator voor contante betalingen) zitten we kort op de bal als het gaat om waar en hoe hard de lockdown onze economie raakt.

En wat zien we? Sinds de start van de ’harde lockdown’ op 19 december 2021 is de totale waarde van deze transacties (pin + iDEAL + ATM) flink teruggevallen. In de 1e twee weken van de lockdown lag het transactieniveau gemiddeld 8% onder wat we ‘normaal’ gesproken hadden kunnen verwachten, terwijl het in de 1e helft december nog iets daarboven zat. Sinds het sluiten van de niet-essentiële winkels is op plekken waar normaliter non-food producten worden verkocht de terugval logischerwijs het grootst geweest.

In de eerste twee weken van de lockdown lag de pin-omzet bij non-food winkels ruim 60% onder ‘normaal’. Bouwmarkten en woonwinkels zaten rond de -70% en ‘fashion’ zelfs op ruim -90%. Ook op plekken waar diensten aan consumenten worden aangeboden is vanaf 19 december een flinke stap verder teruggezet. Bij recreatieve en culturele activiteiten (musea, bioscoop, sporthallen, pretparken, etc.) ligt de waarde van de pinbetalingen zo’n 90% onder ‘normaal’. Restaurants (en cafés) zitten gemiddeld op -70%. Afhaal en bezorging kunnen daar de schade enigszins beperken.

Pin-omzet

Tegelijkertijd is de pin-omzet in de food retail op peil gebleven. Kennelijk verschuiven er wat consumentenuitgaven van horeca richting de supermarkt en voedingsspeciaalzaken. Consumenten hebben hun aankopen eind 2021 dus flink teruggeschroefd. Geen enkele lockdown is natuurlijk precies gelijk, maar vergelijken we met de lockdown van eind 2020 – die qua maatregelen veel op de huidige lijkt – dan ligt het transactieniveau in de eerste drie weken nu minder ver onder ‘normaal’ dan toen.

Mogelijk zijn veel winkeliers deze keer (nog) beter voorbereid en weten ze sneller in te springen op de verandering van de situatie. Daarnaast kan meespelen dat ‘click & collect’ deze keer direct een alternatief bood, terwijl dat in 2020 pas na twee maanden een optie werd. Wellicht zijn sommige consumenten ook iets minder terughoudend bij het doen van aankopen. Het kan haast niet anders dan dat we de flink lagere transactieomzetten zullen terugzien in cijfers over de particuliere consumptie, en daarmee ook in de totale groei van de Nederlandse economie. Wat dat betreft hebben we onze verwachtingen voor de bbp-ontwikkeling in het laatste kwartaal van 2021 en het eerste van dit jaar dan ook naar beneden bijgesteld. Hiermee komt de door ING verwachte groei over heel 2022 ook lager uit, op 3,3% tegen eerder nog 3,6%. Al met al, een klein beetje een kille start van het jaar in plaats van een frisse

Het bericht Marten van Garderen (ING): ‘Wat zeggen de betalingen met pin?’ verscheen eerst op The Asset.

Caspar Snijders
Portefeuillemanager Aandelen - ACTIAM

Hi Ruud,

Afgelopen week was niet alleen de week van de Amerikaanse verkiezingen, maar ook de week van de geplande IPO van Ant Group, het in 2004 opgezette Alipay dat onderdeel is van het Chinese Alibaba. Het zou de grootste IPO ooit moeten worden; nog groter dan die van Saudi Aramco in december 2019, waarbij meer dan $ 25 miljard is opgehaald. Voor Ant Group moest $ 34,5 miljard worden opgehaald bij beleggers. De waardering van het hele bedrijf zou dan uitkomen op $ 315 miljard, gelijk aan de waarde van JPMorgan. De Chinese overheid stak hier echter een stokje voor.

Onder zowel private beleggers als onder institutionele beleggers was het enthousiasme groot. Ant group is een bedrijf met veel potentie en richt zich onder leiding van Jack Ma op diverse financiële diensten: asset management ($ 173 miljard onder beheer), leningen ($ 290 miljard aan leningen verstrekt aan consumenten), online betalingen ($ 17 biljoen) en verzekeringen (107 miljoen polishouders). Net als bij Alibaba heeft Jack Ma met Ant Group een bedrijf neergezet dat zich richt op de Chinese interne markt en dat heeft hij heel goed gedaan. Beleggers zagen dan ook kansen om bij de beursgang (IPO) relatief goedkoop aan aandelen te komen en deze na een paar jaar weer te kunnen verkopen met veel winst. Dat was ook terug te zien in de inschrijvingen van institutionele beleggers: er werd voor 284 keer de IPO-waarde ingeschreven op de stukken (oftewel: de vraag was vele malen groter dan het aanbod).

De geplande IPO van 5 november jl. is niet doorgegaan, doordat de Chinese overheid dit heeft tegengehouden. De reden die gegeven wordt, zijn veranderingen in regelgeving met betrekking tot financiële technologie, waardoor het zou kunnen leiden tot het niet meer kunnen voldoet aan de voorwaarden voor uitgifte of notering aan de Chinese beurs. Op maandag in de week van de IPO werd er namelijk een conceptwet gepresenteerd op microfinanciering. Of dit de echte reden is, valt te betwijfelen. De timing van deze conceptwet valt wel heel toevallig in dezelfde week als de IPO. Het had vast en zeker niet te maken met het feit dat Ma in oktober kritiek uitte op de grote staatsbanken dat die er een “pandjeshuismentaliteit” op nahielden (waarbij consumenten excessieve leningen kunnen afsluiten met hun huis als onderpand) en dat er eigenlijk te weinig innovatie is.

“De timing van de conceptwet op microfinanciering valt wel heel toevallig in dezelfde week als de IPO.”

Of de IPO er nog doorheen gaat komen, valt te bezien. Wel kunnen de gevolgen groot zijn. Maar liefst 20% van de Hongkongse bevolking had zich ingeschreven voor de IPO. In veel gevallen via hun broker met margeleningen met fikse rentes. Nu de IPO niet doorgaat, moeten ze nog wel de rente aftikken, maar zullen ze de aandelen nooit in ontvangst nemen. Als je dan ook nagaat dat er voor maar liefst $ 3 biljoen aan inschrijvingen waren gedaan door particuliere beleggers, zijn het aardig wat gedupeerden. Wel is intussen bekend dat Ant Group deze beleggers zal tegemoetkomen in de gemaakte kosten. Voor de institutionele beleggers is het tegenhouden van de IPO door de Chinese overheid misschien wel een geluk bij een ongeluk. Het kost ze geen geld nu de IPO niet doorgaat, wat wel het geval had kunnen zijn wanneer de Chinese overheid pas na de IPO de regels zou aanscherpen en Ant Group in de problemen zou brengen.

Het gaat nog spannend worden de aankomende tijd: is het echt een kwestie van voldoen aan de (technische) voorwaarden of is het een egokwestie van de Chinese overheid waardoor de IPO van de baan is?

Wat ik me nu afvraag Ruud, hoe kijk jij naar bovenstaande? Wat is jouw visie op het bedrijf Ant Group? Ook ben ik benieuwd hoe je vanuit duurzaamheid aankijkt tegen de reactie van de Chinese overheid en hoe moeten we überhaupt omgaan met het beleggen in China?

Groet,

Caspar Snijders

Ruud Hadders
Responsible Investment Officer – ACTIAM

Hi Caspar,

Ant Group is in korte tijd uitgegroeid tot de grootste digitale betalingsprovider van China. Deze dominante marktpositie heeft geleid tot gefronste wenkbrauwen bij de centrale bank van China. De bank heeft de Chinese antitrust-organisatie gevraagd Ant Group te onderzoeken vanwege vermeend concurrentievervalsend gedrag, wat mogelijk een oorzaak is van de uitgestelde beursgang.

Ant Group is één van de Chinese particuliere bedrijven die een vergunning kregen om een commercieel kredietwaardigheidssysteem te ontwikkelen. Het systeem bestaat uit een algoritme om het gedrag van consumenten te volgen, met name door het verzamelen van een veelvoud aan individuele transactiedata. Dit is een ontwikkeling waarin Ant Group natuurlijk niet alleen staat, maar waar banken over de hele wereld aan werken. Wat de situatie echter anders maakt, is dat ten minste een gedeelte van deze gegevens ook toegankelijk is voor de Chinese overheid.

Controverses over privacy en overheidstoezicht zijn natuurlijk niet nieuw in China. Technologiebedrijven zijn al langer betrokken bij voortdurende toezicht op burgers, zoals de Oeigoeren (een islamitische minderheidsgroep) in Xinjiang. Verschillende belanghebbenden, waaronder media en NGO's, hebben alarm geslagen over het toenemende digitale toezicht. De overheid houdt naar verluidt hier namelijk niet alleen het consumentengedrag mee in de gaten, maar ook andere aspecten van het leven, zoals of iemand deelneemt aan sociale media of datinggedrag.

Ant Group stelt dat alle gegevensuitwisseling met de overheid gebeurt met toestemming van de gebruiker en dat niet alle data inzichtelijk wordt gemaakt. De slechte staat van dienst van de Chinese overheid op het gebied van mensenrechten en het ontbreken van een mensenrechtenbeleid en due-diligencemaatregelen door Ant Group geven echter aanleiding tot grote bezorgdheid, zo stelt onder ander het adviesbureau ISS in een recente publicatie. Het adviesbureau vergelijkt hierbij Ant Group met 171 andere bedrijven uit de IT- en softwaresector wereldwijd. Ook op het gebied van privacy scoort het bedrijf slechter in vergelijking met branchegenoten wereldwijd, terwijl het bedrijf wel iets beter scoort dan zijn Chinese concurrenten.

“Beleggers moeten een goede afweging maken of het ethisch verantwoordelijk is om in een bedrijf te investeren.”

Naast het voorkomen van mensenrechtenschendingen door misbruik van klantgegevens, heeft het bedrijf een grote verantwoordelijkheid om deze gegevens veilig op te slaan; Ant Group bedient namelijk meer dan 1 miljard consumenten. Een gebrek aan adequate cyber-beveiligingsmaatregelen om gebruikersgegevens te beschermen, kan namelijk leiden tot boetes die worden opgelegd door regelgevende instanties, maar leiden ook tot wezenlijke andere risico's. Datalekken kunnen van invloed zijn op de activiteiten en reputatie van het bedrijf, wat zowel directe financiële consequenties in de vorm van boetes heeft, maar ook door het verlies van het vertrouwen van klanten.

Fintechbedrijven spelen meer en meer een rol bij het aanbieden van financiële diensten via innovatieve technologieën. Dit betekent voor beleggers dat ze andere accenten moeten leggen als het gaat om ESG-criteria. Hoewel de blokkering van de beursgang met name lijkt ingegeven door een belangenconflict zullen dergelijke bedrijven - en Ant Group in het bijzonder - steeds meer in de schijnwerpers komen te staan rondom de bescherming van klantgegevens. Beleggers moeten daarom een goede afweging maken of het ethisch verantwoordelijk is om in een bedrijf te investeren dat zo nauw betrokken is bij mogelijke schendingen van mensenrechten. Daarnaast moeten beleggers zichzelf de vraag stellen of de aantrekkelijke groeiverwachtingen wel opwegen tegen het feit dat er weinig transparantie is hoe risico’s worden afgedekt.

Groet,

Ruud Hadders

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels: English version

Het bericht Van twee kanten: Ant Group verscheen eerst op The Asset.

Ook qua rendement staat Nederland in de top. Met een gemiddeld beleggingsrendement van maar liefst 13,8% staan de Nederlandse pensioenfondsen op plaats nummer 3, na Litouwen en België. Dat is natuurlijk koren op de molen van de ouderenpartijen in Nederland. Als je zoveel rendement maakt, hoe kan je dan toch niet indexeren?

De meeste weerstand tegen het niet-indexeren komt van de gepensioneerden die nu een uitkering ontvangen. Voor hen is dit het meest zichtbaar. Menig pensioenfondsbestuurder roept dan ook gelijk dat het inderdaad niet valt uit te leggen, maar eigenlijk bedoelen ze dat ze het niet willen uitleggen. Met een beetje moeite lukt dat prima, alleen is het geen leuke boodschap.

Rente schiet gaten in Pensioenakkoord

Deze pensioenklagers zouden “Obligatielessen deel 1.1” moeten volgen. We geven een korte samenvatting van het eerste hoofdstuk.

Stel: een pensioenfonds heeft een 10-jarige obligatie met een vaste coupon van 4% en de marktrente daalt in een jaar tijd naar 0%. Dan maakt het pensioenfonds een mooi rendement op deze obligaties. Grofweg een procent of 25. Dat is fijn, maar als je de obligatie houdt tot het einde van de looptijd, verdien je in de overige negen jaar 0%. En als je de obligatie verkoopt, kan je wel een andere obligatie ervoor terugkopen, maar die levert ook 0% op. Lagere rente en dus hogere obligatiekoersen zorgen er alleen maar voor dat het rendement van de toekomst naar het heden wordt geschoven. Het verandert niets aan het totaalrendement.

Daarnaast moet een pensioenfonds niet alleen maar naar de beleggingen kijken. Een pensioenfonds heeft namelijk een balans. Daar staan aan de ene kant de beleggingen en aan de andere kant de verplichtingen. De klagers kijken slechts naar de beleggingen. Daar staan echter verplichtingen tegenover. En bij een sterk gedaalde rente stijgen die verplichtingen nog meer. Hoe harder de rente daalt, hoe meer de solvabiliteits-ratio onder druk staat. Dat wordt ook wel het renterisico genoemd. Enkele van de grote Nederlandse pensioenfondsen hebben in het verleden besloten om daar niets aan te doen. Dat is fijn als de rente stijgt en doet pijn als de rente daalt. Aangezien de rente alleen maar is gedaald, doet dat dus veel pijn.

Daarbij komt dat de centrale banken de rente zo laag mogelijk zullen proberen te houden. Hun primaire doel is de economie te helpen. De pensioenproblemen zijn slechts bijkomende schade.

Nederlandse obligatierente

Bron: Refinitiv Datastream, 29-6-2020

Gelukkig is er het nieuwe Pensioenakkoord. De algemene gedachte is dat er met dit nieuwe akkoord niet op de pensioenen hoeft te worden gekort. Wie het akkoord echter goed leest, ziet staan dat er is afgesproken dat pensioen-fondsen eind dit jaar een dekkingsgraad van 90% moeten hebben. Vier van de vijf grote fondsen (ABP, Zorg en Welzijn en de metaalfondsen PME en PMT) zitten daar onder. Samen goed voor maar liefst 7,7 miljoen deelnemers. Vooral de grootste twee, ABP (84,5%) en Zorg en Welzijn (85,7%), staan ultimo mei 2020 flink onder water.

Dekkingsgraden tikken nieuw dieptepunt aan

Bron: FD

Ongetwijfeld zullen deze ratio’s per eind juni als gevolg van de scherpe stijging van de aandelenkoersen verbeterd zijn.

De toename in de sterftecijfers als gevolg van Covid-19 zorgt er overigens wel voor dat er meer oudere mensen overlijden. Daardoor hoeven de pensioenfondsen minder pensioen-uitkeringen te doen.

In april was er voor het eerste sinds de tweede wereldoorlog een daling van het aantal AOW-uitkeringen te zien; 220 minder om precies te zijn. Daardoor is er een ‘sterftewinst’ bij de pensioenfondsen, hoe cru dat ook mag overkomen. Stel dat het meest zwarte scenario over het verloop van het virus doorberekend zou worden, dan is er sprake van een positief effect op de gemiddelde dekkingsgraad van slechts 0,3% tot 0,5%. Bij lange na niet genoeg om weer richting de 100% te gaan. Overigens stegen de AOW-uitkeringen in mei alweer met 5.310, wat een normaal niveau is.

Alleen de belangrijkste factor, de lage rente, is nauwelijks veranderd. De kans lijkt klein dat deze ’dekkingsgraden eind 2020 boven het benodigde niveau staan en dus betekent dat korting. Desalniettemin is de afgelopen kwartalen al gebleken dat financiële markten moeilijk te voorspellen zijn. Er zijn vreemdere dingen gebeurd.

Bovendien heeft de nu gesloten overeenkomst wel als titel ‘Pensioenakkoord’, maar is het verre van dat. Het voorstel is slecht een onuitgewerkt plan om verder op voort te bouwen. Een betere naam voor dit zogenaamde Pensioenakkoord is ‘Emmentaler pensioenplan’, gezien de grootte van de financieringsgaten.

Assetallocatie van pensioenfondsen in geselecteerde beleggingscategorieën

Bron

Een vergelijk: de Amerikaanse situatie

De Nederlandse pensioenfondsen mogen dan een probleem hebben met de rekenrente, in de Verenigde Staten worden de ogen hiervoor gesloten. Ultimo 2019 was het gemiddelde verwachte rendement waarmee een Amerikaans pensioenfonds rekende 7,22%. Dat is opmerkelijk hoog. Ieder weldenkende belegger beseft dat dat onder de huidige omstandigheden niet haalbaar is. De solvabiliteitsratio’s van de Amerikaanse fondsen zijn dan ook dramatischer dan die in Nederland. De oorzaak is hetzelfde.

Op nummer één van de oorzaken staat de lagere rente. Het niet-afdekken van het renterisico op nummer twee. En ook hier is niet gekort op de pensioenuitkeringen toen het moest en is de moeilijke beslissing vooruitgeschoven, hopende dat het wel goed zou komen.

In de praktijk betekent het dat de werkgever meer moet betalen of dat de pensioenen moeten worden gekort. In het geval van overheidspersoneel moeten de staten meer pensioenpremie gaan betalen. Dat betekent vervolgens automatisch hogere belastingen of besparingen ergens anders. Individuele staten in de Verenigde Staten mogen namelijk geen budgettekort hebben. Beide boodschappen zijn onprettig en moeilijk aan de kiezers te verkopen. Dus worden ook hier de problemen vooruitgeschoven. Dan krijg je voorbeelden zoals de staat Illinois, die bij haar pensioenfonds een gat van U$ 140 miljard heeft, volgens een recente berekening van Fitch. Beleggers houden wel rekening met deze pensioen-verplichtingen. Toen de staat Illinois recentelijk een obligatie uitgaf, moest het een rente van 5,85% betalen (driemaal het renteniveau van wat gebruikelijk is). Dit geeft wel aan hoe groot deze problemen zijn en hoe moeilijk het is om uit deze neerwaartse schuldenspiraal te komen.

Vlucht naar illiquiditeit

Omdat de financiële markten zo haarfijn de problemen van de pensioenfondsen blootleggen, is er onder pensioenbeleggers een duidelijk vlucht naar illiquide beleggingen. Daar hangt geen marktprijs aan. Natuurlijk is er ook een beleggings-technische reden om in dit soort beleggingen te participeren. Meestal is er een illiquiditeitspremie. Als langetermijn-belegger kunnen pensioenfondsen deze incasseren. Maar wellicht speelt de afwezigheid van marktprijzen ook een belangrijke rol in de besluitvorming over deze beleggingen. Marktprijzen zijn de meest objectieve manier van waardebepaling van een belegging. Zonder marktprijzen zijn deze beleggingen veel moeilijker te waarderen en gevoelig voor subjectiviteit. Dat is wellicht de doodsteek voor het vertrouwen in de pensioensector. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) waarschuwde onlangs voor deze trend naar illiquide beleggingen. Meer illiquide beleggingen betekent ook dat beleggingen minder wendbaar zijn, mocht dat een keer nodig zijn in extreme omstandigheden.

Recentelijk was er in het beleggingscomité van het grootste Amerikaanse pensioenfonds Calpers een verhitte discussie over dit onderwerp. Het pensioenfonds heeft een fundingratio van slechts 71%. Om dit cijfer weer richting de 100% te krijgen, is er een minimaal beleggingsrendement van 7% per jaar nodig. Met de gewone beleggingen, zoals aandelen en obligaties, is dat niet meer mogelijk. En dus gaat het fonds flink meer in private equity en private debt beleggen. Dat klinkt als quitte of dubbel spelen in het casino. Voor een pensioenfonds is dat niet de juiste strategie.

Conclusie

De financiële markten hebben zich stevig hersteld van de coronacrash. Dat is een flinke verlichting van de druk op de pensioenfondsen. Daarmee zijn de financiële problemen zeker nog niet weg. Sterker nog: de grootste veroorzaker voor de pensioentekorten, de rente, is en blijft laag. Hoe goed ons pensioenstelstel wereldwijd ook scoort, ieder pensioensysteem heeft met deze renteproblemen te maken. Zolang de rente laag blijft, is het maken van moeilijke en pijnlijke keuzes noodzakelijk. Het recent gesloten zogenaamde Pensioenakkoord kan dan ook beter ‘Emmentaler pensioenplan’ genoemd worden, gezien de grootte van de financieringsgaten die door de renteproblematiek veroorzaakt worden.

Het bericht Emmentaler pensioenplan - Rente schiet financieringsgat in Pensioenakkoord verscheen eerst op The Asset.

“Aandelen van Europese banken zijn gemiddeld 30% gestegen sinds april van dit jaar. Dat is zo’n 10% beter dan de markt. Tegelijkertijd koersen ze nog altijd zo’n 30% lager YTD in absolute termen en dat is 20% lager dan de markt. Beleggers die hadden gerekend op een terugkeer naar normale niveaus zijn tot nu toe teleurgesteld uitgekomen.” ING staat zelfs 43% lager dan begin dit jaar en ABN Amro maar liefst 54%.

Somber

De economische verwachtingen zijn somber, meent Bisseker. “Zelfs met alle overheidssteun is het onvermijdelijk dat de wanbetaling zal toenemen. De huidige boekhoudnormen zijn ontworpen om banken aan te moedigen verliezen eerder te herkennen dan voorheen het geval was. Maar overheidsmaatregelen, moratoria op terugbetaling en de huidige regulering, druisen hier tegenin. Oplopende kredietverliezen strekken zich uit over de komende jaren en remmen de winstgevendheid van banken. De kapitaalverliezen slaan een permanente deuk in de waardering en kunnen erop duiden dat het nog wel even duurt voordat dividenduitkeringen weer opgepakt worden. Ondertussen blijft de rente extreem laag waardoor de druk op de nettorentemarges aanhoudt. Om diverse redenen zal een groot deel van de lagere waardering van banken door Covid-19 waarschijnlijk blijvend blijken te zijn.”

Lichtpuntje

“Toch is het niet allemaal kommer en kwel. De banken staan er veel beter voor dan ten tijde van de financiële crisis van 2008. De kapitalisering en liquiditeitsbuffers zijn sterker, terwijl regulering versoepelt in plaats van dat hij strenger wordt. Daarnaast kan de inflatiedruk toenemen naarmate de enorme hoeveelheden geld die door de acties van de centrale banken over de hele wereld worden gecreëerd, gemakkelijker in de reële economie beginnen te circuleren. Dit zou de renteverwachtingen en de netto rentemarges van de banken kunnen doen stijgen.”

Scan selectie financials

Het bericht Ondanks wanbetaling goede prestaties bankaandelen verscheen eerst op The Asset.

Dimon gaf aan dat beleggers moeten anticiperen op het opbouwen van extra reserves in de komende drie kwartalen, die “in totaal significant hoger zouden kunnen zijn in de komende kwartalen” ten opzichte van het eerste kwartaal als zich in het tweede kwartaal een daling van 40% van het BBP voordoet. Aangezien zelfs JP Morgan onzeker is over het economische pad van de VS en het waarschijnlijk is dat de vooruitzichten eerst slechter zullen worden voordat ze beter worden, blijft Jupiter voorzichtig met de banksector in het algemeen, stelt Guy de Blonay, fundmanager, financial equities bij Jupiter Asset Management

De onderwogen blootstelling aan banken in de VS, het VK en de EU hebben de Jupiter Global Financials-strategie beschermd tegen de ongelukkige stortvloed van dividend-annuleringen en winstwaarschuwingen die COVID-19 heeft veroorzaakt. De strategie blijft gericht op bedrijven die een digitale strategie omarmen en/of mogelijk maken. De sociale afstand en de isolatiemaatregelen die zijn genomen om de COVID-19-crisis in te dammen, versnellen een verandering in het consumentengedrag, die volgens Jupiter ten goede zal komen aan de digitale vooruitgang van financiële instellingen in subsectoren zoals vastgoed, private equity, banken, verzekeringen, data en betalingen.

COVID-19 versnelt overgang naar cashless society

In de betalingssector zijn bedrijven op korte termijn onder druk komen te staan door de impact van winkelsluitingen. Zo blijkt uit gegevens van de Bank of America dat het aantal kaarttransacties in de laatste week van maart in de VS met meer dan 30% is gedaald.

Als de lockdown eindigt en de recessieomstandigheden weer meer typisch worden, zouden de betalingsvolumes relatief veerkrachtig moeten zijn, zo blijkt uit historische gegevens – ze waren bijvoorbeeld in 2009 hoger dan het jaar daarvoor. Op de middellange termijn meent Jupiter ook dat COVID-19 de overgang naar een cashless society kan versnellen. LINK, een toonaangevende geldautomaatoperator in het VK, stelde voor om het gebruik van contant geld te halveren sinds de lockdown daar van start ging. E-commerce is ook een lichtpuntje in het huidige klimaat door de aanzienlijke toename van de vraag naar levensmiddelen en elektronica.

Jupiter gelooft dat een deel van deze verschuiving in het consumentengedrag na de COVID-19-crisis waarschijnlijk zal aanhouden. Betalingsverwerkers die goed gekapitaliseerd zijn en de storm kunnen doorstaan, zouden volgens de Britse vermogensbeheerder moeten kunnen profiteren, denk hierbij aan bedrijven als Adyen en Paypal.

Het bericht Guy de Blonay (Jupiter): ‘Voorzichtig met bankaandelen’ verscheen eerst op The Asset.

De verspreiding van het coronavirus en steeds meer landen in een ‘lockdown’, maken dat dit een enorme impact heeft op de economie en de bankensector. Beleidsmakers pogen de schade te beperken. Wat betreft de impact op de banken hangt veel af van de duur van de ontwrichting en de mate waarin overheden ingrijpen.

Over het eerste punt valt niets te zeggen. Overheden hebben al tal van maatregelen genomen om de financiële impact te verzachten. Centrale banken voeren renteverlagingen door, waardoor de kosten voor kortetermijnleningen dalen. Verder is duidelijk voor Schroders dat niet alle banken de impact van het virus op dezelfde wijze zullen voelen. Sommige banken staan er beter voor dan anderen. Daarom is aandelenselectie in deze sector van groot belang.

‘Credit crunch’ onwaarschijnlijk

De coronacrisis leidt waarschijnlijk tot hogere verliezen op leningen bij banken. Veel overheden hebben garanties afgegeven waardoor Schroders geen ‘credit crunch’ of kredietschaarste verwacht. De steunmaatregelen vlakken de impact van de kredietverliezen af. Doorgaans worden dit soort verliezen verdeeld tussen banken (20%) en overheid (80%). Hoe langer en dieper de economische terugval, des te groter het risico dat de winsten en kapitaalposities van banken geraakt worden. Op dit moment zijn enkele sectoren zwaar getroffen, bijvoorbeeld olie en gas, reizen, ontspanning en sommige retailsectoren. Verslechtering van de asset-kwaliteit leidt onder de huidige boekhoudregels tot verliezen die nu al genomen worden, maar die mogelijk niet optreden. Schroders houdt er rekening mee dat er versoepeling komt in regelgeving als de crisis maanden in plaats van weken gaat duren.

Inkomsten dalen

Duidelijk is wel dat de inkomsten van banken dalen. Op korte termijn dalen de inkomsten uit vergoedingen en trading activiteiten. Die staan meer onder druk dan de netto rentebaten. Zodra er herstel optreedt, dan zullen deze eerstgenoemde inkomsten snel terugveren. Lagere rentetarieven tasten juist op de langere termijn de marges aan. Per bank en per regio zijn er verschillen. Schroders meent dat Scandinavische banken beter bestand zijn tegen deze crisis dan banken uit de eurozone en het Verenigd Koninkrijk.

Dividend onder druk als de crisis langer duurt

Als de crisis aanhoudt, dan kan dit zwakkere banken ertoe dwingen dividenduitkeringen te stoppen en uiteindelijk aandeelhouderskapitaal aan te trekken. De aangekondigde versoepeling van kapitaalbuffers door centrale banken is belangrijk om tijd te kopen. Toch valt te verwachten dat de kapitaalbuffers op een bepaald moment opnieuw moeten worden opgebouwd. Dat is een extra argument om selectief te zijn met bankaandelen.

Kan de Europese bankensector terugveren?

De ingrepen van hogerhand hebben tot nu toe de vrees onder beleggers niet kunnen wegnemen. Een vaccin kan de markten redden maar dat duurt nog maanden. Het rendement van de MSCI Europe index bedraagt dit jaar 33,7% negatief, maar van de banken sub-index 43,5% negatief (19 maart)

Geen enkele overheid heeft tot nu een exitstrategie, maar Schroders verwacht niet dat de lockdown op middellange termijn gehandhaafd kan worden. Dat zou sociaal en economisch een te zware wissel trekken. Mocht de ontwrichting een kwestie van weken zijn, dan kan de sector sterk terugveren. Dankzij effectieve steunmaatregelen kan de impact op de winsten van 2021 en 2022 significant minder zijn dan nu in de koersen is ingeprijsd.

Momenteel noteren bankaandelen gemiddeld tegen een verwachte koerswinstverhouding (2021) van slechts 6x, vergeleken met een gemiddelde van 9,4x. Daarbij bieden aandelen momenteel een dividendrendement van bijna 10%. Het grootste risico is een langdurige economische neergang, waarbij de huidige maatregelen tot op de middellange termijn worden verlengd. Dat zou veel banken verliesgevend maken. De markt prijst dit risico al in.

Banken staan er beter voor dan in 2008

Bisseker hecht eraan te benadrukken dat de banken er nu beter voorstaan dan in 2008. Zij zijn beter gekapitaliseerd, hebben sterke liquiditeitsbuffers, zien nu eerder een versoepeling dan een aanscherping van de regelgeving, en zijn het kanaal van overheidssteun voor getroffen bedrijven en particulieren. Het risico dat aandelenkoersen verder instorten, met een gedwongen herkapitalisatie, acht Bisseker laag

Het bericht Justin Bisseker (Schroders): ‘Bankaandelen zullen niet instorten’ verscheen eerst op The Asset.

Dat meent Guy de Blonay, manager van het Financial Innovation Fund van Jupiter Asset Management. Aandelen van Europese bedrijven in de betalingssector hadden een goed jaar in 2019, waarbij de meeste spelers in de sector een behoorlijke stijging van hun aandelenkoers zagen. Dat is geen reden om te veronderstellen dat het dit jaar anders is. Zelfs als de economische volatiliteit in 2020 zou toenemen, verwacht hij dat de fundamentals van de sector gunstig blijven, aangezien de twee structurele drijvende krachten achter de groei van de sector nog steeds stevig verankerd zijn. Deze zijn:

• De wereldwijde verschuiving van contante betalingen naar elektronische betalingen (met name kaarten) is nog lang niet voltooid. Volgens schattingen van de sector wordt meer dan 70% van de transacties in de eurozone nog steeds contant afgewikkeld (tegenover bijna 30% in de VS).
• De onlinebetalingen zouden gestaag moeten blijven groeien. De cijfers van Statista wijzen erop dat de wereldwijde markt voor elektronische handel op middellange termijn met 10% per jaar groeit.

Gefragmenteerd

Momenteel zijn instore betalingen in Europa nog steeds lokaal, gefragmenteerd en gedomineerd door banken. Betalingsaanbieders zoals WorldPay, Wirecard, Adyen en Ingenico hebben een dominante positie in de Europese e-commerce verworven met een gecombineerd marktaandeel van bijna 60%, maar volgens schattingen van de sector hebben de banken nog steeds bijna 50% van de totale betalingsstromen op het Europese continent in handen.

Dit staat in schril contrast met Noord-Amerika, waar de markt zich heeft geconsolideerd rond een handvol technologiebedrijven zoals FIS, Fiserv en Global Payments. Over het geheel genomen schat de Blonay dat de top vijf van betalingsaanbieders een marktaandeel van meer dan 75% heeft in de Verenigde Staten, vergeleken met minder dan 40% in Europa.

Er zijn echter drie redenen waarom de huidige status quo in het Europese betalingsverkeer waarschijnlijk niet zal standhouden.

1. Innovatie breidt zich uit van online naar instore

De eerste is de uitbreiding van online naar instore. In de afgelopen twee decennia is de innovatie in de betalingssector gedreven door e-commerce. Nieuwe spelers zoals Paypal, Adyen en WorldPay bloeiden op omdat zij beter dan banken in staat waren om handelaren te helpen om te gaan met de nieuwe uitdagingen op het gebied van klantconversie of fraudepreventie.

De Blonay gelooft dat de innovatie zich nu verspreidt naar de fysieke winkel. De traditionele verwerking van betalingen is nu een commodity geworden en winkeliers zijn in plaats daarvan op zoek naar oplossingen om hun bedrijf efficiënter te laten draaien en de klantervaring te verbeteren. Ze willen ook een eenduidig beeld van hun klantinteracties over alle kanalen heen, aangezien de lijnen tussen fysieke en online retail vervagen.

Op een manier die vergelijkbaar is met wat er 20 jaar geleden in de e-commerce gebeurde, heeft dit een opening gecreëerd voor nieuwe leveranciers. Square (VS), iZettle (Europa) of Pagseguro (Brazilië) hebben hun aandacht gevestigd op kleine bedrijven door betalingsacceptatie te combineren met innovatieve softwareoplossingen voor analyse, klantenbehoud of voorraadbeheer. E-commerce spelers zoals Adyen zijn ook begonnen met opnemen van grote instore retailers zoals H&M op hun betalingsplatformen.

2. Regelgeving is een andere katalysator voor verandering

Na verscheidene vertragingen zou de tweede Europese richtlijn betreffende betalingsdiensten (PSD2) in de komende 12 tot 18 maanden in werking moeten treden. De richtlijn schept nieuwe eisen op het gebied van veiligheid. Meer fundamenteel maakt zij een einde aan het monopolie van de financiële instellingen op de gegevens van de klanten. Met andere woorden, de banken zullen het voor derden mogelijk moeten maken om toegang te krijgen tot de financiële informatie van rekeninghouders en om namens hen betalingen te initiëren. Dit zal waarschijnlijk op twee fronten extra druk op de banken uitoefenen, aangezien zij hun bestaande IT-platformen moeten vernieuwen en tegelijkertijd de dreiging van nieuwe concurrenten (fintech of big tech) moeten afweren.

3. Meer consolidatie is waarschijnlijk

Vorig jaar werd de M&A-activiteit in het betalingsverkeer in de VS opgevoerd. FIS kocht WorldPay voor 43 miljard dollar, Fiserv kocht First Data voor 22 miljard dollar en Global Payments kocht TSYS voor 21 miljard dollar. Deze acquisities weerspiegelen de noodzaak van schaalvergroting in een sector met vaste kosten, waar de verwerking van betalingen steeds meer een commodity wordt. In deze context gelooft de Blonay dat consolidatie nu bovenaan de agenda staat in Europa.

Banken kunnen moeite hebben om hun achterstand op het gebied van innovatie in te lopen. Terwijl de financiële dienstverlening een van de sectoren is met de hoogste IT-uitgaven in verhouding tot de inkomsten (bijna 10% volgens Gartner), wordt het grootste deel van deze uitgaven besteed aan het onderhoud van legacysystemen en de naleving van wettelijke voorschriften, waardoor er slechts weinig ruimte is voor investeringen in technologie.

Een mogelijkheid voor banken zou kunnen zijn om hun betalingsactiviteiten en -activa volledig te verkopen (zoals RBS in 2010 deed). Een andere optie zou kunnen zijn om meer uit te besteden en samen te werken met derden om hun klanten meer innovatie te bieden. Het spreekt voor zich dat het voor banken wat dat betreft enige tijd kan duren. Als deze mogelijkheden op korte termijn niet worden benut, meent de Blonay dat bij de weinige onafhankelijke Europese betaalproviders een consolidatiebeweging op gang gebracht kan worden.

Dus, wie zijn de waarschijnlijke winnaars?

In een veranderend Europees betalingslandschap vallen de potentiële winnaars volgens de Blonay in twee hoofdcategorieën uiteen. Innovatieve online betalingsbedrijven zoals Adyen zijn het beste in staat om de nieuwe kansen die door innovatie worden geboden, te benutten. Het gaat onder meer om betalingen in de winkel (die nog steeds bijna 80% van alle kaarttransacties vertegenwoordigen) en het aanbieden van nieuwe diensten op het gebied van fraudepreventie, analyse of marketing. Aan de andere kant van het spectrum is er ook potentieel bij sommige traditionele aanbieders van instore betalingen, zoals Worldline en Nexi, die goed gepositioneerd zijn om de partners van de banken te worden, aangezien deze laatste hun positionering in de markt beginnen te heroverwegen.

Het bericht Guy de Blonay (Jupiter): ‘Adyen een winnaar’ verscheen eerst op The Asset.

Hi Caspar,

In mijn vrije tijd kijk ik graag naar “Last Week Tonight”, de Amerikaanse variant van “Zondag met Lubach”. Recent kwam naar buiten dat het programma twee jaar geleden is aangeklaagd vanwege kritische berichtgeving op Bob Murray, de CEO van het grootste particuliere kolenbedrijf in Amerika. Door het voeren van een SLAPP-rechtszaak (wat staat voor Strategic Lawsuit Against Public Participation) probeerde het bedrijf verdere kritiek van het programma te dwarsbomen.

“Hoewel de rechterlijke macht natuurlijk altijd het eindoordeel velt, is het de vraag of beleggers zich niet zouden moeten uitspreken tegen bedrijven die dergelijke rechtszaken aanspannen.”

Een SLAPP is een strategische rechtszaak, bedoeld om iemand of een organisatie het werken onmogelijk te maken. Het uitgangspunt van de klagende partij is vaak niet per se dat het de rechtszaak wil winnen. Veel vaker is het de strategie om de kritische partij te dwingen tot het maken van dusdanig hoge juridische kosten dat het de kritiek of de oppositie opgeeft.

Hoewel het fenomeen SLAPP in Nederland nog relatief onbekend is, worden er wereldwijd al jarenlang dergelijke rechtszaken gevoerd. Steeds vaker zijn partijen die kritiek uiten op schendingen van mensenrechten of activiteiten ontplooien die leiden tot milieuschade het doelwit.

Een voorbeeld hiervan was de rechtszaak tussen het Amerikaanse energiebedrijf ETP en Banktrack. Banktrack is een NGO die kritiek uitte op de schending van mensenrechten door ETP bij de aanleg van de Dakota Access-oliepijpleiding. De rechtszaak noemde ook andere milieugroeperingen, waaronder Greenpeace, in een poging om kritiek op de gevolgen van de pijpleiding op het land en de watervoorraden van de lokale bevolking te stoppen.

De rechterlijke macht velt natuurlijk altijd het eindoordeel, maar het is de vraag of beleggers zich niet zouden moeten uitspreken tegen bedrijven die dergelijke rechtszaken aanspannen. Vrijheid van meningsuiting is namelijk een grondwettelijk recht die niet door het dreigen met vervolging (of sancties langs juridische weg) beperkt zouden moeten worden. Maar weet jij of er naast de morele overwegingen ook financiële consequenties zijn aan SLAPP- rechtszaken voor de bedrijven die deze starten?

Groet,

Ruud Hadders
Responsible Investment Officer - ACTIAM

Hi Ruud,

Interessant onderwerp die SLAPP-rechtszaken. In de basis zijn de wetten die daartegen proberen op te treden natuurlijk een mooi fenomeen. Als het gaat om de meest toonaangevende cases, zoals die van ETP omtrent de Dakota Access-oliepijpleiding, denk ik dat dergelijke wetgeving noodzakelijk is. Een ander voorbeeld van een toonaangevende casus is de wat oudere “McLibel”-casus. Hierbij werden journalisten aangeklaagd voor het uitdelen van pamfletten met foutieve informatie over McDonalds. In beide voorbeelden moet, ondanks geldende wetgeving, wel naar de nuances worden gekeken.

“Een SLAPP-rechtszaak is erg regiospecifiek en het zal in Nederland niet zo’n vaart lopen. Toch zouden Nederlandse institutionele beleggers die wereldwijd beleggen hierover wel een standpunt in moeten nemen.”

Wanneer een bedrijf door een NGO of journalist wordt bekritiseerd - en dit heeft impact op bedrijfsvoering en potentiële winsten ofwel reputatie - dan kan het bedrijf op verschillende manieren reageren. Het bedrijf kan in gesprek gaan met de NGO en bekijken of de feiten overeenkomen met de kritiek. Vervolgens geeft het bedrijf aan hoe dit te adresseren en deelt de uitkomsten in gesprek met de NGO. Dit is op het oog het beste proces. Helaas loopt de werkelijkheid niet altijd via dit ideale proces. Soms blijkt dat zogenaamde feiten onwaarheden zijn of is er geen dialoog mogelijk tussen het bedrijf en de andere betrokken partij(en). In dat geval is het essentieel dat bedrijven hierop kunnen reageren door een aanklacht in te dienen.

De financiële inspanning van het starten van een SLAPP-rechtszaak is nihil; de middelen vallen in het niet met potentiële reputatieschade die kan worden aangebracht door derde partijen via publieke berechting. Een voorbeeld hiervan is de zogenaamde gaspedalencase van Toyota uit 2009. Deze gaspedalen bleven hangen door foutieve software. Kosten: US$ 2 tot 5 miljard. Achteraf werd vastgesteld dat de meeste ongelukken werden veroorzaakt door menselijke fouten.

Dus het antwoord op jouw vraag of beleggers zich moeten uitspreken tegen bedrijven die SLAPP-rechtszaken aanspannen tegen derde partijen is: ja, maar met een kanttekening. Die kanttekening betekent dat dit alleen moet wanneer alle informatie publiek is en de feiten voor iedereen helder zijn en er geen andere nuances meer aan te brengen zijn.

Daarnaast denk ik dat zoiets als een SLAPP-rechtszaak inderdaad erg regiospecifiek is en het in Nederland niet zo’n vaart zal lopen (hoewel Nederlandse institutionele beleggers wereldwijd beleggen en dus ook hierover een standpunt in zouden moeten nemen). Desalniettemin kijk ik – net als jij – met veel interesse naar “Zondag met Lubach”! Even de gedachten verzetten om weer fris en fruitig aan een nieuwe werkweek te beginnen.

Groet,

Caspar Snijders
Portfolio manager Equities - ACTIAM

Het bericht Van twee kanten bekeken: SLAPP-rechtszaak verscheen eerst op The Asset.

Op 18 juli 2016 verscheen op de website van het Financieele Dagblad een artikel over het vervroegd aftreden van de bestuursvoorzitter van ABN Amro. Het artikel gaf nauwkeurig de stand van zaken weer: de raad van commissarissen van ABN Amro was gestart met het proces voor de opvolging van de bestuursvoorzitter en verwacht werd dat dit nog in 2016 zou leiden tot de aankondiging van het vertrek van de toenmalige voorzitter.

Deze informatie betrof voorwetenschap, die de bank na het verschijnen van het FD-artikel openbaar had moeten maken. ABN Amro heeft dat nagelaten en op vragen naar aanleiding van het artikel geen commentaar gegeven, zo stelt toezichthouder AFM.

ABN Amro is een beursgenoteerde onderneming en door de overtreding konden beleggers gedurende bijna twee maanden niet weten dat de informatie uit het FD-artikel op waarheid berustte en daarmee voor hen van belang was. De AFM zegt zich sterk te maken voor eerlijke en transparante financiële markten en acht een boete in dit geval gepast. Daarnaast draagt deze boete bij aan het bewustzijn over het belang van een tijdige informatievoorziening aan beleggers over tussenstappen in een proces dat bijvoorbeeld is gericht op de opvolging van een bestuursvoorzitter.

Het basisbedrag van de boete in deze zaak is  2 miljoen euro en de AFM vindt in dit geval dat bedrag ook passend. De AFM acht de overtreding ernstig en verwijtbaar. Hiermee is het vertrouwen in de markt geschaad.

Het bericht AFM legt ABN Amro miljoenenboete op verscheen eerst op The Asset.