Ruud Hadders
Responsible Investment Officer ACTIAM

Beste Caspar,

Op 15 november jongstleden kondigde het bestuur van Royal Dutch Shell een voorstel aan om de aandelenstructuur van het bedrijf te vereenvoudigen. In het voorstel, dat op 10 december werd voorgelegd aan aandeelhouders, brengt Shell haar fiscale vestigingsplaats onder in het Verenigd Koninkrijk (VK). De voorzitter van het bestuur van Shell stelt dat de voorgestelde wijziging de slagkracht van het bedrijf vergroot om de transitie naar een wereldwijd koolstofarm energiesysteem te kunnen versnellen. De vraag is echter of het voorstel daadwerkelijk Shell zal helpen om “een leidende rol te spelen in de energietransitie”, of dat het een slimme truc is om steun voor het voorstel te genereren?

De wens om de aandelenstructuur te vereenvoudigen bestaat al langer. Toch komt de aankondiging als een verrassing. Shell stelt dat de vereenvoudiging het makkelijker maakt om overnames te doen en kapitaal aan te trekken. Volgens Shell is deze vereenvoudigde structuur bedoeld om haar concurrentievermogen en de strategie om een emissievrij bedrijf te worden te versnellen. Shell heeft zich namelijk tot doel gesteld om tegen 2050 een producent met netto nul uitstoot te worden, maar de huidige plannen lijken daar niet in te voorzien.

Volgens een onderzoek van Global Climate Insights (GCI) zal namelijk op basis van de huidige plannen de uitstoot van Shell in 2030 met 4,4 procent zijn gestegen ten opzichte van 2019. Eerder dit jaar zette de accountant van Shell, EY, ook al vraagtekens bij de mismatch tussen de gestelde doelen en de plannen die het bedrijf heeft voor de exploitatie en verkoop van olie en met name gas. Ook oordeelde de rechtbank in Den Haag eerder dit jaar dat Shell verplicht is de CO2-uitstoot die het veroorzaakt ook op kortere termijn al drastisch te verminderen.

“De vraag is of het voorstel daadwerkelijk Shell zal helpen om “een leidende rol te spelen in de energietransitie”, of dat het een slimme truc is om steun voor het voorstel te genereren.”

Shell stelt in een reactie op het rapport dat ze altijd al gezegd hebben dat de huidige plannen het bedrijf niet naar netto nul uitstoot gaan brengen. “Er zouden op termijn nieuwe plannen moeten komen”, zegt Shell. Hoewel de wijze waarop de energietransitie zich vorm zal geven niet in steen gebeiteld is, roept deze houding wel twijfels op bij de legitimiteit van de gestelde doelstellingen door Shell, inclusief de argumentatie dat de voorgestelde vereenvoudiging van de structuur gaat helpen om meer vermogen aan te trekken voor het investeren in duurzame energie.

Als één van de argumenten voor fiscale wijziging stelt Shell namelijk dat zij in de Rotterdamse haven een groene waterstofhub kunnen creëren. Hoe de huidige structuur, verdeeld over twee landen, dergelijke investeringen tegenhouden, is niet duidelijk. Dit terwijl andere gevolgen van het voorstel, zoals de mogelijke vertrekboete die het bedrijf boven het hoofd hangt en het verhoogde risico op een ongecontroleerde opsplitsing van het bedrijf, zoals de activistische belegger Third Point onlangs opperde, veel duidelijker aanwezig zijn.

Kortom: als Shell niet meer duidelijkheid geeft over hoe het voorstel bijdraagt aan de energietransitie, dan blijft de mogelijkheid bestaan dat de berichtgeving rondom het voorstel de meest pure vorm van greenwashing is. Maar naast het ethische aspect, ben ik benieuwd hoe aandeelhouders vanuit een financieel perspectief kijken naar het voorstel. Hoe zou jij hebben gestemd als ACTIAM Shell niet reeds zou hebben uitgesloten?

Groet,

Ruud

Caspar Snijders
Portefeuillemanager Aandelen ACTIAM

Hi Ruud,

De verhuizing van Shell (althans fiscaal) moet niet als een hele grote verrassing komen: er is al vaker over gesproken en ook het kabinet heeft het er in 2017/18 over gehad om de dividendbelasting te schrappen om zo de grote multinationals binnen te houden. Dus na Reed Elsevier (Relx) en Unilever volgt ook Shell.

De voornaamste reden zal niet zijn geweest dat Shell nu ineens heel anders zal gaan opereren met het oog op de energietransitie. Het rendement voor duurzame projecten moet namelijk net als nu rendabel zijn en moeten in ieder geval gelijk zijn aan de interne rendementsdoelen.

De voornaamste reden zal wel zijn dat de duale structuur het voor Shell lastig heeft gemaakt om kapitaal terug te geven aan de aandeelhouders. Mede doordat de investeringsmogelijkheden voor groei beperkt zijn in de olie- en gassector, waardoor het rendement voor de aandeelhouder voornamelijk uit dividenden of het inkopen van aandelen zal moeten gehaald worden in plaats van groei van de bestaande activiteiten. Door de dividendbelasting in Nederland kost het Shell meer om Nederlandse aandelen in te kopen. Hier wordt in Nederland namelijk ook belasting over geheven wat in het VK niet het geval is.

Shell was dus met een duale structuur beter uit om de Britse aandelen terug te kopen. Het probleem hiermee was dan weer dat er een limiet staat op de inkoop van eigen aandelen, die afhangt van de volumes van het verhandelde aandeel. Met de nieuwe structuur wordt er meer verhandeld in de VK-aandelen waardoor er dus meer kan worden ingekocht. Gezien het feit dat Shell al voornemens was om voor $ 2 miljard aandelen in te kopen, maar ook de opbrengsten van de verkoop van schalie-olievelden van $ 7 miljard uit te keren aan aandeelhouders, is dat makkelijker in de beoogde nieuwe structuur.

“De voornaamste reden zal wel zijn dat de duale structuur het voor Shell lastig heeft gemaakt om kapitaal terug te geven aan de aandeelhouders.”

Daarnaast heeft Shell ondervonden dat door deze structuur en het overheidsbeleid, overnames of afsplitsingen van onderdelen van het bedrijf vaak gemoeid gaan met additionele complicaties (waarbij wederom de dividendbelasting een rol speelt). Met de overname van BG group, moest Shell eerst met de Nederlandse overheid overleggen om te kijken hoe de overname binnen de huidige structuur zou passen. Dit zal wegvallen met een simpelere structuur. Dus ook overnames van duurzame bedrijven kunnen makkelijker worden uitgevoerd.  Met betrekking tot afsplitsingen komt de dividendbelasting weer om de hoek kijken voor de Nederlandse aandelen, aangezien dit vaak gepaard gaat met een uitbetaling aan de bestaande aandeelhouders. Ook als Shell extra aandelen zou willen uitgeven om geld op te halen voor een overname kan dit makkelijker na het vertrek uit Nederland.

Dan is er natuurlijk nog de vraag waarom Shell überhaupt in Nederland zou willen blijven als je al deze complexiteiten bij elkaar optelt. Naast het stuk van de fiscale structuur, kan je hierbij optellen de problemen in Groningen, maar ook de rechtszaak die gevoerd is met betrekking tot het duurzaamheidsbeleid van Shell.

De beleggers die Shell in de portefeuille hebben zullen gezien de energietransitie en de oliesector, van Shell niet verwachten dat het net als een technologiebedrijf ontzettend gaat groeien. Zij zullen dus ook eisen het geld dat ze verdienen weer terug te geven aan de aandeelhouder, in de vorm van dividend of de inkoop van aandelen. Oftewel: als een structuur het Shell makkelijker maakt om dit te bewerkstelligen is het eigenlijk een “no-brainer”. De toegevoegde waarde van de duale structuur of een structuur in Nederland ziet er vanuit financieel oogpunt niet heel aantrekkelijk uit. Dus als wij Shell in portefeuille zouden hebben, dan zou ik enkel kijkend naar het rendement ook zeker vóór stemmen. De impact op de Nederlandse economie is nog te bezien, in ieder geval zal de schatkist wat moeten inleveren op het vlak van de geinde dividendbelasting.

Groet,

Caspar

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels: Two sides of the story: Royal Dutch Shell 

Het bericht Van twee kanten: Royal Dutch Shell verscheen eerst op The Asset.

In het debat over klimaatverandering gaat het de afgelopen jaren steeds vaker over koolstofbudgetten. Deze term staat voor de maximale hoeveelheid CO2-emissies die mag worden uitgestoten binnen de scenario’s om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 tot 2 graden Celsius. Hoewel er veel verschillende scenario’s zijn, vereisen ze over het algemeen dat de wereldwijde CO2-uitstoot rond 2050 'netto nul' wordt. Deze doelstelling vertelt echter niet het hele verhaal; het emissietraject om daar te komen is ook van belang.

Bedrijven worden door investeerders, bijvoorbeeld vanuit het Climate Action 100+ initiatief, aangemoedigd om doelen te stellen met betrekking tot hun uitstoot. Steeds meer bedrijven geven gehoor aan deze oproep. Zo kwamen 87 multinationals tijdens de UN Climate Action Summit in 2019 overeen dat hun activiteiten niet zullen bijdragen aan een opwarming van de aarde met meer dan 1,5 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Hoewel dergelijke klimaatambities niet nieuw zijn, was het voor het eerste dat er op zo’n grote schaal niet alleen gerefereerd werd aan scope 1 en 2 emissies (zie kader), maar ook alle overige indirecte emissies die het gevolg zijn van bedrijfsactiviteiten (scope 3).

Scope 3 omvat emissies van alle niet-energetische hulpbronnen (zoals staal gebruikt voor de bouw van een booreiland of cement voor gebouwen) en van alle toepassingen waarvoor de producten van een bedrijf worden gebruikt (zoals de brandstof die een oliemaatschappij verkoopt). Het is de complete waardeketen, wat betekent dat scope 3 voor bijna alle bedrijven veel groter is dan de andere twee scopes samen. Dit is met name het geval voor de olie- en gassector.

Wapenwedloop aan klimaatdoelstellingen

Sinds het einde van 2019 heeft een aantal grote Europese oliemaatschappijen nieuwe ambities aangekondigd om hun broeikasgasemissies te verminderen. De golf aan klimaatdoelstellingen begon met het Spaanse Repsol dat een nieuwe strategie aankondigde om richting 2050 een "netto-emissievrij bedrijf" te worden. De aankondiging kreeg vervolg in een “wapenwedloop” aan doelstellingen van andere Europese oliemaatschappijen, zoals Shell en BP.

De opgestelde klimaatdoelstellingen, doorgaans geformuleerd als niet-bindende ambities, verschillen echter aanzienlijk in zowel hun structuur als de omvang van de reducties. De doelstellingen kunnen daarom moeilijk één op één met elkaar vergeleken worden zonder dat er een uniforme standaard is. Bovendien zijn de claims van een aantal maatschappijen dat ze met de nieuwe doelstellingen “in lijn zijn met het Parijsakkoord” vaak maar beperkt onderbouwd.

Er zijn verschillende initiatieven om op een uniforme manier tot doelstellingen te komen. De belangrijkste in onze ogen is Science Based Targets initiative (SBTi). De organisatie werkt met partijen uit zowel de publieke als private sector samen om op wetenschap gebaseerde methodologieën te ontwikkelen die bedrijven in staat stellen de ambities in lijn te brengen met de Parijsdoelstellingen. Tot begin oktober 2020 vindt hiervoor een openbare raadpleging plaats voordat een definitieve methodologie ter definitieve goedkeuring aan de SBTi wordt aangeleverd.

Door het Carbon Tracker Initiative (CTI), een denktank op het gebied van klimaatfinanciering, zijn er al wel drie voorwaarden opgeteld voor een doelstelling om daadwerkelijk aan het akkoord van Parijs te voldoen: (1) het omvat zowel scope 1, 2 en 3 emissies; (2) het is naast het verlagen van de gemiddelde uitstoot ook een absolute reductiedoelstelling; en (3) de doelstelling is van toepassing op het overgrote deel van de productieactiviteiten. De mate waarin er door maatschappijen wordt voldaan aan deze voorwaarden en het daadwerkelijke reductiepercentage dat wordt nagestreefd, vormt de basis voor een vergelijking van de klimaatambities.

Vergelijking grootste oliemaatschappijen

Hoewel in Europa scope 3 als norm wordt gezien voor het opstellen van doelstellingen, is dat wereldwijd nog lang niet het geval. In de Verenigde Staten hebben grote maatschappijen als Chevron, ConocoPhillips en ExxonMobil aangekondigd dat zij de uitstoot van haar activiteiten (scope 1 en 2) willen terugdringen met 5% tot 10%. Scope 1 en 2 emissies betreft echter slechts 15% van de emissies als gevolg van de productie en het gebruik van olie en gas. Dat betekent dat deze ambities overeenkomen met slechts een reductie van 1% tot 3% van de totale uitstoot.

Ondanks dat de ambities van andere maatschappijen zijn omlijst met "netto nul"-elementen, zijn de meeste doelstellingen gebaseerd op een intensiteitsbenadering. Door op deze manier doelen te stellen, geven bedrijven zichzelf de ruimte om de olie- en gasproductie op peil te houden (of zelfs te verhogen) door hernieuwbare energiebronnen (geen of lage emissies) aan hun portefeuilles toe te voegen om zo hun algehele emissie-intensiteit te verminderen. Bedrijven streven dan naar een verlaging van hun relatieve uitstoot zonder de absolute emissies van hun olie- en gasproductie te verminderen. Als er voldoende hernieuwbare energiebronnen worden toegevoegd, kunnen de olie- en gasproductie en de bijbehorende absolute emissies zelfs stijgen. Doelstellingen moeten daarom ook een absolute basis hebben om betekenisvol te zijn bij het verminderen van de totale uitstoot en het stabiliseren van de opwarming van de aarde tot binnen de doelstellingen van Parijs.

Tot slot is het van belang dat de doelstellingen van toepassing zijn op alle (of in ieder geval een grote meerderheid) van de bedrijfsactiviteiten. De klimaatdoelstellingen van BP zijn bijvoorbeeld niet van toepassing op haar deelneming in het Russische staatsoliebedrijf Rosneft, wat 29% van de totale productie van BP vertegenwoordigt. Bij ExxonMobil gelden de doelstellingen zelfs alleen voor de deelneming in Imperial Oil, een Canadese olieproducent dat maar verantwoordelijk is voor 5% van de totale productie van ExxonMobil.

Bron: bewerking van rapport Carbon Tracker Initiative (juni 2020)

Alleen de doelstellingen van Repsol en Eni voldoen daardoor aan bovenstaande voorwaarden en voldoen volgens CarbonTracker daarmee aan de ‘Hallmarks of Paris Compliance’. Van de twee maatschappijen heeft Repsol de meest ambitieuze doelstelling gezet, namelijk: absoluut “netto nul” in 2050.

Hoewel Repsol geen absolute interim targets heeft gezet, is het vooralsnog wel de meest vooruitstrevende doelstelling die het meest in lijn is met de meeste scenario’s om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad Celsius. Hoewel ook Repsol nog de nodige stappen moet zetten om volledig in lijn te zijn met het Parijsakkoord en daarmee transitierisico’s te mitigeren, is het bedrijf qua doelstellingen op de goede weg.

Van ambitie naar de praktijk

De reducties in absolute emissies zijn niet alleen van belang om de doelstellingen van Parijs te realiseren, maar ook om de financiële risico’s van de energietransitie voor oliemaatschappijen te mitigeren. Onder druk van wetgeving, de dalende kostprijs van duurzame energie en veranderd consumptiegedrag lijkt het koolstofbudget niet alleen een maatschappelijke, maar ook een financiële grens te zijn. Oliemaatschappijen zullen in toenemende mate worden geconfronteerd met het feit dat investeringen in nieuwe projecten steeds minder aantrekkelijke marges opleveren.

Doorgaans hebben bewezen olie- en gasreserves een gemiddelde levensduur van 13 jaar. Een bedrijf dat zijn reserves aan fossiele brandstoffen uitbreidt zal waarschijnlijk worden geconfronteerd met een lagere vraag (met als gevolg lagere prijzen) of met hogere productiekosten als gevolg van bijvoorbeeld een belasting op CO2. In een scenario met een lagere vraag lopen nieuwverworven reserves het risico economisch niet levensvatbaar te worden. Dit risico kan ook relevant zijn voor bestaande reserves met hoge productiekosten, afhankelijk van het tempo van de energietransitie zich zal voordoen.

Maatschappijen erkennen steeds meer mede gedreven door de extreem lage olieprijzen van de afgelopen maanden de noodzaak om te veranderen. Zo heeft de CEO van BP onlangs de beperkingen van het wereldwijde koolstofbudget erkend en aangegeven zichzelf te willen omvormen tot energiebedrijf door hun activiteiten in de elektriciteitsopwekking en -distributie uit te breiden. Ondanks deze erkenning en investeringen in nieuwe technologieën, zijn de meeste maatschappijen in hun bedrijfsmodel nog volledig afhankelijk van inkomsten uit olie en gas. Daarmee blijft bijvoorbeeld Shell zeer gevoelig voor volatiele olieprijzen wat in het afgelopen jaar heeft geleid tot 30 procent lagere marges en hoge afschrijvingen.

Alleen het Franse Total heeft in de afgelopen jaren al echt voorgesorteerd op de transitie door overnames van bedrijven in onder andere offshore windenergie en laadnetwerken. Inmiddels omvat de opwekking van duurzame energie ongeveer zes procent van de totale omzet van Total. Hoewel Total op haar aandeelhoudersvergadering van dit jaar door een aantal beleggers (inclusief ACTIAM) middels een resolutie werd gevraagd om haar doelstellingen aan te scherpen, loopt de maatschappij voor op de rest om minder afhankelijk te worden van vervuilende brandstoffen. Zodoende zien wij Total, net als Repsol, als adaptief om de transitie mogelijk te maken.

Percentage herkomst van totale omzet

Bron: MSCI Research (2017-2019)

Energietransitie als overlevingsstrategie, maar niet voor iedereen

De olie- en gassector voelt de hitte en BP en Shell’s aankondigingen waarin miljarden euro’s worden afgeschreven op olie- en gasbezittingen, zijn een voorbeeld van de groeiende impact van de energietransitie. Dit is een logische stap, maar niet de enige en niet een die elke olie- en gasproducent kan nemen. De meer gespecialiseerde bedrijven zoals die uit de schaliegassector in de Verenigde Staten, bevinden zich in zwaar weer met een aantal faillissementen tot gevolg. De recente crisis toont aan dat deze bedrijven daarmee een groot risico vormen voor beleggers; niet alleen meer op de lange termijn, maar ook in de nabije toekomst.

De komende tijd zal duidelijk worden welke maatschappijen mee kunnen gaan in deze transitie en welke een andere koers moeten gaan varen. Daarmee is het afwegen van klimaatdoelstellingen van maatschappijen samen met de strategieën om hier te komen van groot financieel belang. Beleggers dienen daarbij kritisch te zijn op doelstellingen, maar nog belangrijker om ook zichzelf af te vragen of voor een aantal maatschappijen het überhaupt mogelijk is om die ambities waar te kunnen maken en de Parijsdoelstellingen te halen.

“Parijs is nog ver”, zei oud-wielrenner Joop Zoetemelk ooit. Maar de kans is groot dat een aantal maatschappijen, net als achterblijvers in de Tour de France, hun ambities niet kunnen waarmaken en Parijs nooit zullen halen.

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels: English version

Het bericht Klimaatambities richting Parijs: wie wint de strijd om het geel? verscheen eerst op The Asset.

Caspar Snijders
Portefeuillemanager Aandelen - ACTIAM

Hoi Ruud,

Al millennia lang is goud het edelmetaal dat wordt begeerd door de mensheid. Van Zuid-Amerika en de Inca’s tot de Egyptenaren die al voordat ze een eigen schrift hadden het metaal aan het bewerken waren voor koningen. Aan de aantrekkingskracht van goud is sindsdien niet heel veel veranderd. Nog steeds wordt goud wereldwijd gebruikt voor sieraden en met een groeiende middenklasse in opkomende landen zoals China en India (waar gouden sieraden nog vaak worden gebruikt voor bruidsschatten), zal de vraag naar het edelmetaal dan ook niet snel dalen. Daarnaast wordt goud ook veel gebruikt in elektronica: voor het gebruik van een smartphone is goud vereist. Weliswaar in ontzettend kleine hoeveelheden, maar door de vraag naar “smart” elektronica zal de vraag in dat opzicht niet afnemen. Desalniettemin wordt op korte termijn de prijs van goud toch met name beïnvloed door beleggers.

Dit jaar is goud een betere belegging dan de aandelenmarkt. De goudprijs is sinds begin dit jaar 20% gestegen en de brede aandelenmarkt (MSCI World) met 3,5% gedaald. Reden hiervoor is dat beleggers goud zien als “veilige haven” die relatief waardevast is, gezien de schaarste in het edelmetaal. Ook heeft een daling of stijging van valuta’s weinig invloed hierop. Daarnaast profiteren beursgenoteerde goudmijnbedrijven van de opleving; de index waartoe deze bedrijven behoren (NYSE Arca Gold Miners Index) is dit jaar maar liefst 31,5% gestegen. Een belegging in Barrick Gold, die tot deze index behoort, levert dit jaar alleen al een rendement van ongeveer 50% op.

Zelfs Warren Buffet - lange tijd geen voorstander om in goud te beleggen - heeft recent zijn beleggingen in Goldman Sachs verruild voor Barrick Gold.

“Goud: je krijgt er geen rente of dividend uit en je zal je rendement moeten halen uit prijsstijgingen.”

Er is natuurlijk wel wat kritiek op het beleggen in goud en goudmijnen; Warren Buffet gaf bijvoorbeeld aan dat er geen inherent rendement aan ten grondslag ligt en het niet een productief edelmetaal is. Oftewel: je krijgt er geen rente of dividend uit en je zal je rendement moeten halen uit prijsstijgingen. Bij de vergelijking van rendementen op de lange termijn doen aandelen het wel beter dan goud, maar dan heb ik het wel over een periode van zo’n 50 jaar. Als we naar de rendementen kijken sinds de kredietcrisis, doet goud het beter dan de brede wereldindex (9,24% op jaarbasis voor goud versus 7,22% voor aandelen). In die periode doen de goudmijnbedrijven het significant slechter, met maar 2,5% rendement op jaarbasis. In die periode moet je wel stalen zenuwen hebben gehad, want waar je bij aandelen een gestage stijging zag, is goud in dezelfde periode van het eerste hoogtepunt in 2012 met meer dan 50% gedaald (waarbij het hoogtepunt van 2012 pas in augustus 2019 weer werd geëvenaard). En dat terwijl de aandelenmarkt in diezelfde periode bijna verdubbelde. In diezelfde periode hebben de goudmijnbedrijven het niet veel beter gedaan dan de goudprijs.

In de tussentijd is verantwoord beleggen ook in populariteit gestegen en vraag ik me af of er dan ook op een bepaalde manier naar beleggingen in goud en in goudmijnbedrijven wordt gekeken. Zien we deze bedrijven bijvoorbeeld terug in duurzame fondsen, hoe wordt er naar goud gekeken in het gebruik in smartphones en dus naar de bedrijven die deze telefoons produceren? Ook zie ik grote dieselslurpende kiepwagens voor me bij de betreffende mijnen of zijn er inmiddels “groene” goudmijnen?

Kortom: ik vraag me af hoe er vanuit het duurzaamheidsperspectief wordt gekeken naar goud en goudmijnbedrijven. Ik ben benieuwd naar je visie!

Groet,

Caspar Snijders

Ruud Hadders
Responsible Investment Officer - ACTIAM

Hoi Caspar,

Goud mag dan zijn glans herwinnen bij beleggers die op jacht zijn naar veilige activa, maar het is een dilemma vanuit het perspectief van duurzaamheid. Net als bij bedrijven die fossiele brandstoffen gebruiken, is de algemene opvatting dat in de gold-rush er voorbij wordt gegaan aan de maatschappelijke impact. De gezondheids- en veiligheidsrisico's waarmee werknemers worden geconfronteerd, evenals negatieve externe milieueffecten, zijn punten van zorg.

Dat is tenminste een algemeen geaccepteerd beeld. Een artikel gepubliceerd door investeringsmaatschappij VanEck biedt een ander perspectief. "De goudindustrie heeft in de loop der jaren met harde hand geleerd dat aandeelhouders niet de enige belanghebbenden zijn die zouden moeten profiteren van een goudmijn", schrijft portefeuillemanager en strateeg Joe Foster. Ook aandeelhouders worden steeds kritischer op de impact van mijnbouw, zoals blijkt uit o.a. het initiatief van Nederlandse beleggers om, onder de vlag van de VBDO, mijnbouwbedrijven aan te spreken op hun watergebruik.

Foster betreurt dat het imago van goudwinning sterk wordt beïnvloed door verhalen over ambachtelijke of kleinschalige mijnbouw. Een groeiend probleem in regio's als Afrika en Zuid-Amerika is dat dergelijke activiteiten veelal illegaal zijn en resulteren in slechte arbeidsomstandigheden en milieuvervuiling, met als gevolg schadeclaims van miljoenen dollars per bedrijf. Moderne commerciële goudwinning heeft volgens Foster echter niets te maken met dergelijke activiteiten. Hij suggereert dat goudbedrijven, die de neiging hebben om in afgelegen uithoeken van de planeet te opereren, juist een positieve impact hebben: werkgelegenheid, verbetering van infrastructuur en betere gezondheid en onderwijs voor de lokale gemeenschap.

“Beleggers dienen zich te realiseren wat de effecten zijn voor zowel winning als het gebruik van goud als grondstof.”

Desondanks hebben ook professionele goudbedrijven met een veelvoud aan controverses te maken rondom hun mijnen. Eén van de belangrijkste problemen met goudwinning is het enorme waterverbruik. Volgens schattingen staat het jaarlijkse verbruik van goudmijnen wereldwijd gelijk aan bijna een half miljoen olympische zwembaden aan water. Hiermee concurreren goudmijnen met lokale landbouw om het toch al schaarse water. Zo werd het Amerikaanse mijnbouwbedrijf Newmont er vorig jaar toe gedwongen om een groot project in het noorden van Peru opnieuw uit te stellen vanwege zorgen over het risico op waterschaarste voor de omgeving. Een ander probleem is water- en bodemverontreiniging vanwege de grote hoeveelheden residuen die zware metalen en chemicaliën bevatten, zoals cyanide, die vervolgens in rivieren en meren worden geloosd.

Ondanks dat er standaarden voor mijnbouw worden geïntroduceerd, is het de vraag of het delven van goud überhaupt wel op een duurzame wijze mogelijk is. De IUCN, een organisatie voor natuurbescherming, stelt daarom dat er alleen sprake kan zijn van verantwoorde mijnbouw; duurzaam zal het nooit worden. Maar misschien nog wel veel belangrijker: hebben we als samenleving wel zoveel goud nodig?

Zoals je aangeeft heeft slechts een klein deel van de jaarlijkse vraag naar goud (+10%), een industriële bestemming (telefoons, nucleaire geneeskunde e.d.). Beleggers in goud concurreren daardoor direct met de industrie voor de afname van de grondstof. De stijgende vraag naar goud heeft tot gevolg dat de kostprijs van goud als grondstof toeneemt. Daarmee kan een parallel worden getrokken met de vlucht van beleggers naar voedselgrondstoffen tijdens de financiële crisis in 2008, wat leidde tot een prijsstijging van o.a. graan, mais, suiker en cacao.

Hoewel ik mij realiseer dat goud nog altijd als fundament dient van ons financiële systeem, moeten beleggers zich realiseren wat de effecten zijn voor zowel winning als het gebruik van goud als grondstof. In het licht van deze impact, lijkt dit toch niet zo’n veilige belegging. Althans, niet voor onze samenleving!

Groet,

Ruud Hadders

Dit artikel is ook beschikbaar in het Engels: English version

Het bericht Van twee kanten: goud verscheen eerst op The Asset.

“Onderzoek geeft aan dat de kenmerken van goud als veilige haven beleggers er vaak toe brengen om op korte termijn in het metaal te beleggen”, stelt Bowkett. “Het is daarom logisch om winsten in tactische portefeuilles te nemen en te wachten op een aantrekkelijker instappunt.”

Bowkett geeft een aantal redenen waarom volgens haar de goudprijs dit jaar met 17% steeg en voor het eerst sinds 2013 weer de 1500 dollar per troy ounce aantikte:

•  De daling van de reële rente vormt een belangrijke kracht achter de stijging van de goudprijs. Immers, de rentevergoeding op staatsobligaties is de ‘opportunity cost’ voor beleggen in goud – deze vergoeding lopen goudbeleggers mis. Maar deze ‘schade’ wordt steeds kleiner nu ook de reële Amerikaanse tienjaarsrente voor het eerst sinds 2016 negatief is geworden
• Het Amerikaans/Chinese handelsconflict. Beleggers maken zich zorgen over het domino-effect door het conflict. Zij nemen minder risico en kiezen voor het veilige goud als belegging
• Valuta-interventie. Als vergelding op de vermeende afwaardering van de yuan door China, dreigde de VS de dollar te verzwakken. Aangezien de dollar geld als de meeste ‘harde’ munt ter wereld, leidt een mogelijke waardedaling tot een stijgende populariteit van goud
• De People’s Bank of China (PBoC), hintte er recent op haar reserves van Amerikaanse staatsobligaties deels in te wisselen voor goud. Naar verhouding bezit de PBoC slechts een kleine hoeveelheid goud, en heeft derhalve veel bewegingsruimte

Bovenstaande maakt het volgens Bowkett lastig om afscheid te nemen van het goud. “Maar discipline is nodig voor de beste resultaten”, besluit de assetallocatiespecialist.

Het bericht LGIM bouwt positie in goud af verscheen eerst op The Asset.

Richard de Groot, voorzitter ABN Amro Beleggingscomité: “Met de wijzigingen in onze assetallocatie is onze aandelenportefeuille defensiever gemaakt en daardoor minder afhankelijk van economische groei en winstgroei. De bereidheid van de Amerikaanse Fed om de rente te verlagen is positief voor beleggers. Maar het effect is voor een groot deel al in de huidige aandelenkoersen verdisconteerd, waardoor het opwaartse koerspotentieel beperkt is. Tegelijkertijd is het bedrijfssentiment door het weer oplaaiende handelsconflict aanzienlijk verzwakt. Dit weegt zwaar op de winsten. Al met al weegt de mogelijkheid van een economische groeivertraging zwaarder dan het potentieel van verdere verbetering, hoewel de kans op een recessie laag blijft. Het is nu tijd om het risico van aandelen te verminderen. We doen beleggers de suggestie om de verkoopopbrengsten in liquiditeiten te steken.”

Gezondheidszorg

Op sectorniveau verhoogt ABN Amro MeesPierson de weging van gezondheidszorg naar overwogen. Als reden noemt de bank dat de winstgroei bij bedrijven in deze sector minder afhankelijk is van de economie. De Groot ziet bovendien verbeteringen in de pijplijn voor nieuwe geneesmiddelen. “Dit komt de veerkracht van deze bedrijven ten goede, ook bij een afnemende economische groei.” Over de sector industrie is ABN Amro MeesPierson minder enthousiast. De bank verlaagt de weging naar onderwogen, vanwege de – in het bijzonder in Europa – zwakkere economische verwachtingen. Bovendien wijst De Groot erop dat deze sector en de voorraadketen te maken kan krijgen met de negatieve gevolgen van de handelsspanningen.

Obligaties

Obligaties zijn nog altijd niet in trek. In de obligatieportefeuille heeft ABN Amro MeesPierson de positie in bedrijfsobligaties versterkt met behulp van de opbrengsten die komen uit een verlaging van inflatie-gerelateerde Italiaanse en Spaanse staatsobligaties. Europese bedrijfsobligaties kunnen meeliften op het verwachte programma voor de inkoop van obligaties door de Europese Centrale Bank (ECB).

Monetaire stimuleringsmaatregelen in de vorm van een lagere rente en het opkopen van staatsobligaties zijn weer terug van weggeweest, zo stelt de private bank. In dit marktklimaat is ook de goudprijs weer gestegen. De prognose voor de goudprijs eind 2019 is daardoor eerder dan verwacht gerealiseerd. ABN AMRO MeesPierson doet beleggers de suggestie om hierop in te spelen en goud te verkopen.

Het bericht Aandelen uit de gratie bij ABN Amro MeesPierson verscheen eerst op The Asset.

Dat concludeert Jan Sytze Mosselaar, portfoliomanager Quantitative Equities bij Robeco. Robeco onderzocht de relatieve aantrekkelijkheid van 1200 Europese aandelen op basis van een aantal factoren: volatiliteit, bèta, dividendrendement, koers/winstverhouding en koersmomentum. Ter vergelijking: de MSCI Europa-Index bestaat uit ongeveer 430 aandelen.

Uit het onderzoek blijkt eveneens dat de sector waarvan een bedrijf deel uitmaakt, belangrijker is dan het land waarin het bedrijf is gevestigd. Met andere woorden: een Brits bankaandeel zal zich heel anders gedragen dan een Brits telecomfonds, maar wel enigszins parallel bewegen aan een Frans bankaandeel.

Volgens Mosselaar is het geen verrassing dat defensieve sectoren als nutsbedrijven, vastgoed en niet-duurzame consumptiegoederen goed scoren. Op dit moment worden bedrijven als Nestlé, L'Oréal, Diageo en Pernod Ricard gewaardeerd om hun stabiliteit en hebben daarom een hogere waardering dan het gemiddelde van de markt. Robeco beoordeelt bedrijven in de IT, grondstoffen en industrie als een minder aantrekkelijke belegging. Zo zijn bijvoorbeeld aandelen in de IT-sector duur en volatiel, en bieden ze een relatief laag dividendrendement (1,7%).

Binnen de financiële sector vindt Mosselaar verzekeraars interessanter dan banken, omdat deze minder risico hebben, een relatief hoog dividendrendement bieden en beter scoren op momentum dan banken (voor deze bedrijven was 2018 een heftig jaar).

Robeco maakte ook een ranglijst van de meest aantrekkelijke Europese landen om in te beleggen. Zwitserland gaat aan kop, vooral door de relatief lage volatiliteit van Zwitserse aandelen. Goedkoop is het land niet, door de hoge waarderingen van zwaargewichten als Nestle, Roche en Novartis. België en het Verenigd Koninkrijk staan op de tweede en derde plek. De Britse aandelenmarkt kent een lage correlatie met Europa en biedt een redelijk dividendrendement, maar volatiliteit van Britse aandelen is relatief hoog. Duitse aandelen scoren slecht op het gebied van bèta en momentum.

De overwogen positie van Robeco (verrassend gezien het land als geheel laag scoort) in Italië is toe te schrijven aan belangen in nutsbedrijven als Terna, Hera en ERG. In de hoog scorende Britse aandelenmarkt is Robeco juist onderwogen. Dat is te wijten aan een kleine positie in zwaargewichten als HSBC, Unilever, Royal Dutch Shell en AstraZeneca. Een onderwogen positie in die bedrijven leidt al snel tot een onderwogen positie in de gehele Britse aandelenmarkt.

Het bericht Robeco: 'Aandelen nutsbedrijven meest aantrekkelijk' verscheen eerst op The Asset.

De vermogensbeheerder ziet dat door de introductie van nieuwe technologieën hout sterker en net zo brandwerend als metaal kan worden gemaakt, waardoor het nog beter bruikbaar is als bouwmateriaal. Wat bovendien meetelt is dat elke kubieke meter hout die wordt gebruikt als vervanging voor staal of aluminium, de CO2-uitstoot in de atmosfeer vermindert met gemiddeld 0,9 ton.

Pictet AM ziet een opmerkelijke groei binnen aantal een houtgerelateerde sectoren. Een van de snelst groeiende is die van kruislings gelijmd hout (cross laminated timber, CLT). Dit houtbouwproduct wordt opgebouwd uit kruislings verlijmde eenlaagsplaten, met milieuvriendelijke lijm. Pictet AM verwacht binnen de CLT-sector een groei van 670 miljoen dollar nu naar 2300 miljoen dollar in 2025, een jaarlijkse groei van 15%.

Innovatieve textielvezels

Een andere houtsector waarvan Pictet AM verwacht dat die een groei gaat doormaken, bestaat uit bedrijven die innovatieve textielvezels van bewerkte of opgeloste houtpulp produceren voor onder meer viscose en de natuurlijke kunstvezel tencel. Daarvan worden bijvoorbeeld sportschooloutfits en brandwerende kleding vervaardigd. Deze houtvezelmarkt groeit tussen 2017 en 2022 naar verwachting met 5-6 procent per jaar, met name door een groeiende vraag uit opkomende markten.

Relatief nieuw is het houtproduct xylitol. Pictet AM constateert dat deze kunstmatige zoetstof, die wordt gewonnen uit geraffineerde houtvezels en geldt als vervanger van suiker in suikervrije producten, aan populariteit wint. De vermogensbeheerder verwacht dat de xylitol-markt groeit van 115 miljoen dollar in 2014 naar 1 miljard dollar in 2023.

Hout is daarnaast beter in staat de hoeveelheid CO2 terug te dringen dan een methode die recent veel aandacht kreeg, de Carbon Capture and Storage-technologie (CSS), benadrukt Pictet AM. Bij CCS wordt de CO2-uitstuit van bijvoorbeeld energiecentrales opgevangen en ondergronds opgeslagen. Deze methode vereist echter hoge opstartkosten en er is het gevaar van lekkage.

Bomen zijn daarentegen goedkoper om te planten en hebben 400 miljoen jaar ervaring met het vastleggen van CO2. Bovendien ‘lekken’ bomen geen CO2, tenzij ze worden verbrand.

Het bericht Pictet AM: 'Hout interessante belegging' verscheen eerst op The Asset.

Beleggers houden twee Amerikaanse rentecurves nauwlettend in de gaten, namelijk het verschil tussen 10-jaars en 3-maands Treasuries en tussen 10-jaars en 2-jaars Treasuries. De eerste van de twee was in maart korte tijd omgekeerd. Concreet betekent dit dat de rente op 10-jaarsobligaties (benchmark) korte tijd lager was dan die op het korter lopende 3-maandspapier, terwijl het doorgaans juist andersom is.

Het verschijnsel duidt erop dat de centrale bank de economie afkoelt door de rente te verhogen. Daardoor kan de korte rente boven de lange komen te liggen. Uit onderzoek blijkt echter dat het beleggingsrendement hierna niet per se negatief is. Bovendien kan de periode tussen inversie en recessie behoorlijk lang zijn, aldus Blokland, senior portefeuillemanager bij Robeco Investment Solutions.

“Onze analyse toont aan dat het rendement van beleggingscategorieën over het algemeen gematigd is tussen de eerste datum waarop de rentecurve invers werd en de start van de recessie, maar ook dat zo'n inversie niet wordt gevolgd door een opvallend afwijkend rendement”, zegt hij.

“In de meeste empirische onderzoeken wordt de rentecurve gedefinieerd als het renteverschil tussen Amerikaanse 10-jaars en 3-maands staatsobligaties (10Y-3M) of het verschil tussen 10-jaars en 2-jaars staatsobligaties (10Y-2Y). Er zijn veel redenen om een voorkeur te hebben voor de een boven de ander. Zo zijn er veel meer historische gegevens beschikbaar voor de 3-maands Treasuries. Wil je echter een visie ontwikkelen op de bbp-groei en de inflatie op lange en korte termijn, dan kun je waarschijnlijk beter kijken naar de 2-jaarsrente.”

Inversies en recessies

“De rentecurve staat bekend als een van de beste recessievoorspellers, zo niet de allerbeste. Voor de 10Y-2Y rentecurve beschikken we over betrouwbare data voor de laatste vijf recessies in de Verenigde Staten (VS) en die werden alle vijf ruim voor die tijd correct voorspeld. De periode tussen de eerste ‘inversiedatum’ en het begin van de recessie, zoals bepaald door het National Bureau of Economic Research, ligt gemiddeld op 21 maanden en loopt uiteen van 11 maanden voor de recessie van 1981 tot 34 maanden voor de recessie van 2001.” Dit wordt weergegeven in de tabel hierboven.

“Het resultaat voor de 10Y-3M rentecurve is sterk vergelijkbaar, met een gemiddelde doorlooptijd van 19 maanden tot aan de volgende recessie. Uit de gegevens blijkt bovendien dat de 10Y-2Y rentecurve voorafgaand aan de laatste vijf recessies eerder invers werd dan de 10M-3M rentecurve. Zo bekeken, kun je beter afgaan op de 10Y-2Y rentecurve, omdat deze de eerstvolgende recessie kennelijk eerder ‘signaleert’.”

“De gegevenshistorie voor de 10Y-3M rentecurve is langer en beslaat de laatste zeven recessies. We zien dat de 10Y-3M rentecurve ook die twee extra recessies (1970 en 1973) correct voorspelt.”

Inversies en rendementen

Wat betekent dit voor het toekomstige rendement op de verschillende beleggingscategorieën? De tabel hierboven toont het gemiddelde en mediane jaarrendement van de meeste grote beleggingscategorieën, te weten Amerikaanse aandelen, wereldwijde aandelen, grondstoffen, goud, Amerikaanse staatsobligaties en Amerikaanse bedrijfsobligaties. Daarnaast is ook de Amerikaanse reële bbp-groei weergegeven voor beide rentecurves tussen 1978 en 2008, toen de laatste recessie optrad in de VS.

Het rendement wordt berekend als de wijziging van de index tussen de eerste negatieve stand van de rentecurve in de aanloop naar een recessie en de eerste dag van die recessie. Dit is de performance tussen de inversiedatum en het begin van de recessie.

“Zoals uit de tabel valt af te leiden, was dit een buitengewoon sterke periode voor zowel aandelen als obligaties, met een gemiddeld jaarrendement boven het langjarig gemiddelde”, zegt Blokland. “Er is een verschil tussen het rendement op basis van de 10Y-3M en de 10Y-2Y rentecurve, maar het resultaat komt wel sterk overeen.”

“Ten tweede kunnen we vaststellen dat het rendement substantieel afwijkt, maar dat dit bij lange na niet extreem te noemen is. Zo is het gemiddelde en mediane jaarrendement voor alle beleggingscategorieën positief. Geen enkele beleggingscategorie vertoont ernstige en structurele zwakte na de inversie. Alleen goud zette in drie van de vijf inversieperiodes een negatief resultaat neer. Maar goud reageert altijd behoorlijk afwijkend.”

Voorzichtig met credits

Het onderzoek toont echter ook aan dat beleggers voorzichtig moeten zijn met credits en wereldwijde aandelen en dat ze optimistisch kunnen zijn over grondstoffen, als we inderdaad laat in de economische cyclus zitten, waarschuwt Blokland.

“Voor Amerikaanse bedrijfsobligaties is de afwijking van het complete toetsgemiddelde relatief groot”, zegt hij. “Dit past bij de waarneming dat credits het laat in de cyclus moeilijk hebben, omdat de Federal Reserve de korte rente verhoogt en er vaak veel vreemd vermogen op de balans staat.”

“Ook het resultaat van wereldwijde aandelen loopt wat achter in de periode tussen inversie en recessie: het gemiddelde jaarrendement bedraagt minder dan de helft van het volledige toetsgemiddelde. Dit valt te verklaren vanuit de defensieve aard van de Amerikaanse aandelenmarkt en het feit dat de meeste andere regio's sterk afhankelijk zijn van de Amerikaanse economie, omdat die zo open is. Het is een alom bekende stelregel dat de VS alleen maar hoeft te niezen om de rest van de wereld verkouden te maken.”

“Tot slot grondstoffen. Met een rendement van 7% is dat de enige beleggingscategorie die na de inversie van de rentecurve veel beter scoort dan het complete toetsgemiddelde (2,8%). Dit sluit aan bij het ‘laat-cyclische’ karakter van grondstoffen.”

“In ieder geval kunnen we vaststellen dat we ons in de late fase van de conjunctuur bevinden. Misschien moeten we in deze fase dus wat minder enthousiast zijn over de rendementsvooruitzichten van bedrijfsobligaties (zoals blijkt uit de samenstelling van onze multi-assetportefeuilles) en wat optimistischer over die van grondstoffen.”

Het bericht Robeco: 'Niet bang zijn voor omgekeerde rentecurve' verscheen eerst op The Asset.

Dit zijn één voor één redenen om aandacht te besteden aan de negatieve milieutechnische en maatschappelijke impact van palmolie. De financiële gevolgen van de impact op het milieu en de maatschappij zijn echter onderbelicht.

Palmoliebedrijven worden vaak direct voor beleggingen uitgesloten, maar is dit wel de juiste oplossing voor verdere verduurzaming? Er is vanuit beleggers en financiers toenemende druk ontstaan om milieuvriendelijke en maatschappelijk verantwoorde productiemethoden in te zetten.

Palmolie is een plantaardige olie die uit de palmvrucht wordt gewonnen; deze palmvrucht groeit aan de Afrikaanse oliepalmboom. Door het succes van het gewas zijn gronden vrijgemaakt en bossen gekapt voor het opzetten van oliepalmplantages, met name in Maleisië en Indonesië. Ontbossing voor de productie van palmolie heeft echter geleid tot grote problemen, zoals landroof en klimaatverandering. Dit heeft ertoe geleid dat diverse organisaties voor een volledig verbod op deze olie pleiten.

Duurzame productie van palmolie is niet alleen belangrijk om de negatieve impact op onze planeet te vermijden, maar is ook vanuit  beleggingsrisico relevant. Het Wereld Natuur Fonds (WNF) heeft bijvoorbeeld al in 2012 vijf categorieën materiële risico’s voor palmoliebedrijven met niet-duurzame praktijken onderscheiden.

Het WNF noemt in haar rapport meerdere manieren waarop wanpraktijken een negatief effect op de productiviteit en uiteindelijk op de opbrengsten kunnen hebben. Zo kunnen (wanneer de biodiversiteit niet op een bepaald niveau wordt gehouden) bepaalde dieren, die zorgen voor natuurlijke ongediertebestrijding, verdwijnen.

Dat leidt tot hogere kosten en het risico op verontreiniging vanwege het gebruik van pesticiden. De plantages blijven daarnaast uiterst arbeidsintensief en met de toegenomen mobiliteit van de arbeiders wordt een goed personeelsbeleid steeds belangrijker als het verloop moet worden teruggedrongen en de productiviteit op hetzelfde niveau gehouden dient te worden.

De kritiek is op de productiemethode gericht, maar niet op de palmolie zelf. Palmolie heeft een toekomst als de productie ervan maar duurzaam plaatsvindt; deze zienswijze wordt door internationale organisaties zoals Conservation International en het WWF onderschreven.

Bovendien vereist de productie van palmolie veel minder grond dan andere gewassen om dezelfde hoeveelheid olie te produceren. Vergeleken met andere grote oliehoudende gewassen (koolzaad, soja en zonnebloemen) is palmolie de plantaardige olie met veruit de hoogste opbrengst (zie figuur 1) en daarom vormt het voor lage-inkomensgroepen over de hele wereld een belangrijk voedingsproduct.

Actiam is van mening dat we op een omslag naar duurzame palmolie kunnen aandringen door met palmolieproducenten samen te werken (in plaats van ze direct voor beleggen uit te sluiten). Hierdoor zal uiteindelijk een duurzame handel in palmolie ontstaan, waar bedrijven, beleggers en de samenleving baat bij hebben.

Figuur 1: Opbrengst per hectare plantaardige olieBron: Oil World 2016

Premie voor vrijwillige certificering is slechts een deel van de oplossing

De verschuiving naar duurzame palmolieproductie wordt door meerdere initiatieven ondersteund. De Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) wordt gezien als de organisatie met de sterkste certificeringsregeling voor de grondstof. De RSPO is in 2004 opgericht en loopt sindsdien voorop in het creëren van een geaccrediteerde duurzame palmoliesector. Tegenwoordig worden door de RSPO meer dan 4.000 leden bij elkaar gebracht, van producenten en handelaren tot beleggers en winkelketens.

De vrijwillige normen van de RSPO houden een verbod in op het aanplanten op veengronden en andere koolstofrijke bodems en een verplichting voor bedrijven om beleid op het gebied van brandpreventie in te voeren, de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, werknemers een leefbaar loon te betalen en niet aan de ontbossing bij te dragen.

Na certificering kunnen palmolietelers een kleine extra premie voor hun producten ontvangen. Tegelijkertijd leveren ze een positieve bijdrage, bijvoorbeeld aan het beschermen van tropische regenwouden, waarin enorme hoeveelheden koolstofdioxide (CO2) zijn opgeslagen.

In november 2018 heeft de RSPO nieuwe certificeringsnormen goedgekeurd en vastgesteld. Wij onderschrijven deze nieuwe normen als een belangrijke stap voorwaarts in het streven naar een duurzame sector. We delen echter wel de constatering van ngo’s dat er nog altijd ruimte is voor verbetering waar het gaat om transparantie en de motivatie om de normen na te leven.

Zo staat de RSPO voor de uitdaging om ervoor te zorgen dat de door haar gecertificeerde palmolie steeds beter tot de plantages en de fabrieken terug te herleiden is. Om doelmatiger te kunnen werken, moet de RSPO dan ook haar controle- en handhavingssysteem versterken.

Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat de kosten vooraf en de terugkerende kosten van de RSPO-certificering moeilijk opwegen tegen de financiële voordelen, met name voor kleine boeren. De meeste telers zien de RSPO-certificering dan ook als niet te rechtvaardigen kostenpost.

De premie voor gecertificeerde olie is namelijk betrekkelijk laag: naar schatting slechts 1% tot 4% van de prijs voor ruwe palmolie. Vanwege de investeringen en de terugkerende kosten van de productie van gecertificeerde palmolie is een positieve businesscase voor gecertificeerde palmolie niet altijd onmiddellijk zichtbaar (bron: Salman 2017).

Duurzame praktijken als ‘licence to operate’

Wanneer de certificeringsnormen niet breder worden aangenomen, kunnen ontbossing en schendingen van landrechten binnen de palmolieproductie voortduren. Een opslag op de prijs en toegang tot de markt zijn evenwel niet de enige drijvende krachten achter de invoering van duurzame praktijken.

Voor reeds gecertificeerde bedrijven is het grootste risico dat het lidmaatschap van de RSPO wordt opgeschort. Deze straf lijkt misschien mild, maar hij brengt een financieel risico met zich mee dat goed geïllustreerd wordt door het geval van de IOI Corporation.

In maart 2016 werd IOI tijdelijk door de RSPO geschorst vanwege houtkap in strijd met het beleid van de RSPO. De aandelen IOI daalden daardoor met 18% en de onderneming verloor 26 grote zakelijke klanten (bron: Chain Reaction Research 2016).

Voor beleggers in en financiers van de palmoliesector tonen deze voorbeelden aan dat milieugerelateerde en maatschappelijke kwesties ook financiële gevolgen hebben. Actiam werkt daarom onder de vlag van de werkgroep Principles for Responsible Investment (PRI) van de Verenigde Naties samen met andere beleggers (met een totaal belegd vermogen van USD 2,5 biljoen) om op dit gebied bewustzijn te creëren. Zo heeft de werkgroep in november 2018 met plaatselijke Maleisische banken gesproken om te verkennen welke mogelijke stappen de banken en beleggers zouden kunnen nemen om deze risico’s beheersbaar te maken. Mogelijke stappen zijn onder meer het ontwikkelen van duurzaamheidsbeleid, het doorlichten van portefeuilles en het in gesprek gaan met palmolieklanten om hun hervormingen te ondersteunen. Grote tegenstellingen tussen palmolietelers en de beleggers en financiers kunnen tot duurdere financiering en een dalend klantenbestand leiden voor bedrijven die niet duurzamer gaan werken.

Hoewel het hier slechts om de eerste stappen gaat, wordt door kennis en technologie de weg vrijgemaakt voor een beter begrip van de materiële risico’s en een betere beheersing daarvan. Bedrijven zoals Satelligence maken bijvoorbeeld gebruik van satellietbeelden en kunstmatige intelligentie om de teelt van de oliepalm op veengronden, een activiteit waarbij veel CO2 wordt uitgestoten, op te sporen. Door de combinatie van financiële gegevens en verbeterde transparantie in de sector zal duurzame palmolie uiteindelijk niet slechts een administratieve handeling zijn ten behoeve van de certificering, maar een onvermijdelijke exercitie worden en een ‘licence to operate’.

Gooi je door te beleggen in palmoliebedrijven olie op het vuur, waardoor de negatieve gevolgen voor milieu en maatschappij in stand gehouden worden? Juist door je als actief aandeelhouder op te stellen en je als belegger actief te bemoeien met de productiemethode van palmolie door de keten heen, draag je bij aan de verdere verduurzaming van beleggingsportefeuilles en de maatschappij!

Bekijk ook:

• Van shutdown naar cooldown: een Amerikaanse recessie in 2020?!
• Populisme laat oude tijden herleven
• Impact investing: oog voor detail

Het bericht Beleggen in palmolie: olie op het vuur? verscheen eerst op The Asset.

Er zijn mensen die de droogte zien als een extreme weersomstandigheid die te wijten is aan klimaatverandering, maar anderen beschouwen het als een uitvloeisel van de hittegolf die we nu eenmaal af en toe meemaken (en die deze keer wat langer duurt dan verwacht). Zo hebben sommige landen en bedrijven zich dan ook goed voorbereid op nog extremere droogteperiodes, terwijl anderen het erop houden dat extreem droge periodes in de nabije toekomst niet vaker zullen voorkomen dan anders. Ze zetten in op de incidentele schaarste op de markt met de daaruit voortvloeiende stijgingen van grondstoffenprijzen. Wat is de beste strategie?

Gevolgen voor milieu en maatschappij

Droogte neemt verschillende vormen aan en houdt verband met andere klimaatgerelateerde parameters met gevolgen voor milieu en maatschappij. Een rechtstreeks gevolg van droogte is de toenemende druk op de watervoorraden waardoor er minder water beschikbaar is. De agrarische sector ervaart de duidelijke gevolgen daarvan. Naar schatting is de kans 1 op 20 dat door hitte, droogte en overstromingen de maisoogst van de grootste producenten in China en de Verenigde Staten elke 10 jaar mislukt[2]. Dat betekent dat voor elke graad Celsius dat de temperatuur stijgt, de opbrengst van mais, soja, tarwe en rijst kan afnemen met 3,1% (soja) tot 7,4% (mais)[3]. Bovendien heeft droogte invloed op de biodiversiteit, bijvoorbeeld doordat er veel minder insecten zijn die een cruciale rol spelen in de voedselsystemen. Daarnaast heeft de droogte ook een negatieve weerslag op de natuurlijke verdedigingsmechanismes van planten en op de voedingswaarde van gewassen, met name in combinatie met de wereldwijde verhoging van de CO2 -uitstoot.

Een ander indirect gevolg is de toename van hittegolven, die grote gevolgen kunnen hebben voor de elektriciteitssector. Wanneer er veel behoefte is aan afkoeling, stijgt de vraag naar energie sterk. In het noorden van China heeft de droogte bijvoorbeeld geleid tot een verhoging van het energieverbruik met 6,3% waardoor het land is overgestapt van waterkrachtcentrales op kolencentrales. Dit voedt dan weer de cyclus van interactieve gevolgen in de vorm van koolstofemissie. Ook wordt het door de droogte lastiger om energiecentrales afdoende te koelen, met het risico op storingen en uitval.

De hitte en het tekort aan schoon drinkwater/voedsel zetten mensen ertoe aan te verhuizen naar plaatsen waar de omstandigheden beter zijn. Dit leidt tot migratiestromen met onbekende politieke en economische effecten. Dit risico werd ook door Generaal Middendorp, adjudant in buitengewone dienst van de Nederlandse Koning, benadrukt toen hij aandacht vroeg voor de destabiliserende werking van verwoestijning voor de situatie in het Midden-Oosten.

Welke financiële risico's brengt de droogte met zich mee?

De met droogte samenhangende financiële risico’s kunnen zowel voortkomen uit klimaatgerelateerde risico’s op de lange termijn als uit financiële kosten op de korte termijn. Dit laatste kwam bijvoorbeeld recentelijk naar voren bij Energias de Portugal (EDP).  De opbrengsten voor het 2e kwartaal 2018 van dit bedrijf worden hoogstwaarschijnlijk beïnvloed door de aanhoudende droogte op het Iberisch schiereiland. Het bedrijf heeft zijn voordelige waterkracht-energie moeten vervangen door een duurdere conventionele energiebron. In 2017 hadden verschillende periodes van droogte het bedrijf al een negatief effect van zo’n € 300 miljoen gekost.

Ongeacht wat uw vooruitzichten als financiële instelling zijn, u doet er goed aan de aan droogte gerelateerde risico’s en kansen in kaart te brengen. Eén van de tools die zijn ontwikkeld om financiële instellingen te helpen bij het identificeren van de risico’s van hun portefeuilles, is de tool voor het testen van droogtestress[4]. Deze geeft inzicht in de waterrisico’s waaraan bedrijven worden blootgesteld en de faalkans van het bedrijf, aan de hand van verschillende scenario’s. De uitkomsten omvatten de rechtstreekse risico’s die samenhangen met de beschikbaarheid van water maar ook indirecte gevolgen zoals watertekort en verstoringen in de toeleveringsketen vanwege waterschaarste.

Verwacht wordt dat een toenemend aantal bedrijven en financiële instellingen via verschillende scenario’s inzicht gaan verschaffen in de gevolgen van klimaatgerelateerde kwesties, zoals droogte, voor het creëren van ondernemings-waarde (ook een aanbeveling van de Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD)).

Maar droogte biedt ook financiële kansen

Agrarische bedrijven kunnen op korte termijn voordeel kunnen behalen uit droogte wanneer de opbrengsten van de gewassen op de markt of voor een deel van het jaar tegenvallen, zodat door schaarste de prijs wordt opgedreven. Voor de langere termijn doen zich kansen voor in de vorm van technologische innovatie zoals droogtebestendige hybriden of nutriënt-efficiënte genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s) om een mogelijk voedseltekort tegen te gaan. Ook op het gebied van een verbeterde toegang tot schoon drinkwater worden er veelbelovende initiatieven ontwikkeld, zoals zuiveringstechnieken voor afvalwater die voordeliger kunnen worden dan ontziltingsinstallaties of ontvochtigings-technologieën, waarbij water wordt verkregen uit verdamping. Innovatie roept om onderzoek naar de langetermijneffecten op het maatschappelijk welzijn.

Voordeel behalen uit droogte in de financiële sector kan door financiering van behoud en herstel, bijvoorbeeld door te investeren in vastgoed en stedelijke zones waarin groen, bodem en natuurlijke processen worden geïntegreerd. Ook het financieren van duurzame landbouw via bedrijven die bepaalde boomsoorten planten die veel schaduw geven, de bodemtemperatuur omlaag brengen en het vocht in de bodem vasthouden.

Er zijn dan ook diverse redenen waarom beleggers zich zouden moeten bekommeren om droogte en de vele gevolgen die daarmee samenhangen.

Want één ding is zeker: er staat ons een onzekere, maar spannende tijd te wachten.

Het bericht Droogte: beleggen in het heetst van de strijd! verscheen eerst op The Asset.