Zonder belerend te zijn, wil hij institutionele beleggers wijzen op een aantal lessen vanuit zijn praktijk. Allereerst pleit hij voor een grotere asset allocatie naar vastgoed. “Want met zelfs 5% rendement middenin de crisis hebben we het nog steeds niet slecht gedaan.”

Daarbij moet opgemerkt worden dat Bouwinvest het in Nederland zwaar had, maar dat wist te compenseren met rendement uit andere regio’s zoals Noord-Amerika, Australië en Singapore. “Kortom, ook in vastgoed is het devies spreiding, spreiding en nog eens spreiding.”

Zorgplicht voor vastgoed

Van Hal is van huis uit beleggingsanalist. “Het in acht nemen van randvoorwaarden, uitgangspunten en doelstellingen van institutionele beleggers heb ik daar vanuit meegekregen. Maar ik zie in de praktijk dat institutionele beleggers de zorgplicht voor vastgoed nog wel eens willen overslaan.”

Soms gebeurt dat volgens hem vanuit het idee dat 80% van de portefeuille wordt gevormd door aandelen en obligaties en dat je je daarop moet focussen. En dat de restcategorie, waarin naast vastgoed ook private equity, commodities en infrastructuur zitten, er minder toe doen. Deze insteek is gevaarlijk. Ik vind dat je in elk geval voor de grootste categorie van de alternatives je risicoprofiel, je liquiditeitseisen en je kosten moet bepalen. Ik ga zelf in elk geval niet aan de slag voordat dit soort randvoorwaarden zijn ingevuld.”

Zakelijke overweging

De CEO heeft van nature een voorliefde voor real assets. “Die kun je vastpakken, gebruiken, en door herontwikkeling kun je daadwerkelijk waarde toevoegen. Dat is bij aandelen en obligaties niet het geval. Daar ben je geheel afhankelijk van de markt, waarbij de rente simpelweg niet valt te voorspellen. Gevaar bij vastgoed is wel dat je verliefd wordt op een bepaalde locatie. Daar waak ik voor. Investeren in een bepaald vastgoedobject moet een zakelijke overweging blijven.”

Maar zaken en emotie gaan soms hand in hand, constateert Van Hal er achteraan. “In december opent Primark in Amsterdam. Dit maakt onderdeel uit van grote renovatie op het Damrak en Nieuwendijk waar met de opening van de Primark en de nieuwe beurspassage het gehele project bestaande uit meer 25.000 vierkante meter wordt afgerond. Van ongure steeg tot prachtig kunstwerk. Met een oude oerlelijke C&A-gevel die we hebben omgevormd in Amsterdamse stijl.”

Investable areas

Voor wie heeft Van Hal bewondering? “Angela Merkel. Ik heb bewondering voor hoe zij laveert tussen de grote vraagstukken zoals de vluchtelingenproblematiek en het bij elkaar houden van Europa. Ze houdt koers, ondanks de onnoemelijke druk en de tegenkrachten die Europa dwarszitten. Tegelijkertijd houdt ze Duitsland als krachtige economie op de kaart.”

Dergelijke grote vragen hebben ook invloed op vastgoed, constateert Van Hal. “Reden te meer om te spreiden, want je weet nooit waar een brandhaard ontstaat. Tot voor kort stonden het Verenigd Koninkrijk en Turkije hoog in de lijst van investable areas. Ik zie het met het Verenigd Koninkrijk wel weer goed komen, maar Turkije is een ander verhaal. Bouwinvest is daar niet heen gegaan.”

Vanwege bestemmingsplannen waardoor je, als je een winkelcentrum neerzette, ineens geconfronteerd kon worden met een andere partij die naast je ook een winkelcentrum ontwikkelde. “De transparantie, een hoog opgeleide bevolking, veel te doen op het gebied van ruimtelijke ordening en een goed draaiende economie: het leek het beloofde land. Maar zie er nu maar weer eens weg te komen. Dat is bijna niet te doen.”

In het kort…

Naam: Dick van Hal
Onderneming: Bouwinvest
Leeftijd: 58
Bewondert: Angela Merkel
Motto: “Spreiden moet, ook in vastgoed.”
Verder: “Aan real assets kun je tenminste nog zelf waarde toevoegen.”

8 uitgangspunten van Thimo Rietveld:

1. Vastgoed draagt als transparante volwassen asset class bij aan een beter gediversifieerde beleggingsportefeuille.
2. Ook investeren in vastgoed begint met formuleren van het mandaat.
3. Verzorg spreiding over investable areas, kijk ook buiten Nederland.
4. Waak voor verliefd worden op vastgoedobjecten.
5. Aan real assets kun je tenminste nog zelf waarde toevoegen.
6. Stap alleen in transparante vastgoedmarkten.
7. Ook vastgoed is dienstbaar aan de algemene pensioendoelstelling.
8. Vastgoed biedt naast geldelijk, ook maatschappelijk rendement.

Het bericht Dick van Hal heeft een voorliefde voor real assets verscheen eerst op The Asset.

Daar waar de traditionele asset allocatie nog van een keurige verdeling over aandelen, obligaties, vastgoed en eventueel alternatieve investeringen uitgaat, zouden beleggers dat wat meer moeten loslaten. Althans dat meent Feller.

“Volledig loslaten hoeft niet, maar het zou goed zijn trends zoals digitale disruptie en ESG-criteria als een soort overlay te gebruiken. Over de verschillende beleggingscategorieën heen.” Daarmee krijgt de trend de aandacht die het verdient, stelt Feller.

Next generation

“Om die reden hebben we ons next generation-portfolio opgezet als een aparte investeringslijn, naast de meer traditionele portfolio’s. Ook om onze eigen managers aan het denken te zetten.” Een van de thema’s in die investeringslijn is digitale disruptie.

In het thema digitale disruptie zijn onderwerpen vertegenwoordigd als automatisering, virtual reality, software, robotisering en zelfs kunstmatige intelligentie. Dat gaat over sectoren zoals de auto-industrie, de gezondheidszorg en de chemische industrie heen. “We focussen ons echt niet alleen op de Google’s en Apple’s die toch al onder een vergrootglas liggen. Nee, wij kijken verder.”

Daarbij is één criterium bovengemiddeld belangrijk. “Voegen leveranciers van digitale mogelijkheden, bijvoorbeeld softwareleveranciers, waarde toe aan de productiviteit van een bedrijf? Er zijn veel start-ups en scale-ups die mooie dingen doen, maar waar onder de streep maar weinig winst overblijft. Daar blijven we ver vandaan.”

Bruikbaarder en goedkoper

The trend is your friend. Feller gelooft als geen ander in dit credo in het geval van digitale disruptie. Met de bekende Moore’s Law als basis. Deze stelt dat het aantal transistors in een geïntegreerde schakeling door de technologische vooruitgang elke twee jaar verdubbelt. De voorspelling werd in 1965 gedaan door Gordon Moore, een van de oprichters van chipfabrikant Intel. “Deskundigen houden er rekening mee dat deze vooruitgang binnenkort langzamer verloopt”, aldus Feller.

“Fysische barrières zijn de oorzaak. De laatste chip is verkleind tot 25 nanometer. De verwachting is dat we slechts tot 5 nanometer door kunnen. We’re getting close.” Technologie wordt kleiner, bruikbaarder en (niet onbelangrijk) goedkoper. “Voor een chip is 30 dollarcent heel weinig.” Met robotica gaat het dezelfde kant op. “Robots verdien je nu nog maar terug in twee à drie jaar. Verwachting is dat dit in 2020 in één jaar gebeurt.”

Data mining is een vergevorderde tak van digitale disruptie, die steeds bruikbaardere toepassingen krijgt. Het is niet meer de vraag of we de rekenkracht en de gegevens hebben, maar hoe we uit de verzamelde data de juiste gegevens vatten. “Data mining, waar Microsoft goed in is, blijkt een markt op zich geworden.”

Zo voorspelt Google al jaren hoe griepepidemieën verlopen op basis van waar we met z’n allen op zoeken. “Onderzoekers van Microsoft gingen een stap verder. Zij hebben onderzoek gedaan naar het opsporen van mensen die mogelijk kanker hebben, op basis van hun zoekgedrag.”

Jobless future

Kwam de eerste golf van stijgende winstcijfers van ondernemingen wereldwijd nog van kostenbesparingen, de tweede is afkomstig van digitale ontwikkelingen, constateert Feller. “Bedrijven investeren in software en vergroten daarmee de productiviteit van hun medewerkers. Het bedrijf wordt winstgevender, maar het vreemde is dat dit deze keer niet gepaard gaat met de creatie van meer banen.”

Hij geeft als voorbeeld Amazon dat in zijn logistieke centrum van drie voetbalvelden groot minimaal honderd medewerkers aan de slag had. “Nu zijn dat er, dankzij een volledig geautomatiseerd warehousemanagement-systeem, nog maar tien.” Centrale banken en overheden verwonderen zich. Waarom gaat de economische opkomst dit keer niet gepaard met meer banen? Economen voorspellen een jobless future.

Van de werkzame Amerikanen zou 47% onder automatisering te lijden hebben. Feller brengt een nuance aan in deze voorspelling. “Laaggeschoolde, repetitieve werkzaamheden verdwijnen door automatisering. Die banen komen niet meer terug. Maar er ontstaan ook nieuwe banen, bijvoorbeeld in de technologie voor de gezondheidszorg. De levensgrote vraag is wel hoe we medewerkers in dat warehouse meekrijgen naar de nieuwe realiteit. Dat wordt moeilijk.”

Software penetration-index

Software is volgens Feller the name of the game. Julius Bear presenteerde onlangs dan ook de software penetration-index, die aangeeft in hoeverre sectoren zijn gedigitaliseerd. “Een indicatie voor ons om te kijken of we in een bepaalde sector meer of minder moeten investeren.” Electronics en automotive staan begrijpelijkerwijs met 90 en 63% bovenaan.

Softwarepenetratie en productiviteit toevoegen zijn dé bakens voor beleggingen binnen de trend. Een trend die zich ontwikkelt binnen de vaak aangehaalde hype cycle van Gartner, een onderzoeks- en adviesbureau in de informatietechnologie. “Veranderingen volgen telkens hetzelfde patroon”, vertelt Feller aan The Asset. “Eerst heb je een hype waar heel veel geld naartoe vloeit. Dat leidt tot een bubbel die vervolgens uit elkaar spat. Bedrijven die deze klap overleven, maken grote kans om de winnaars van morgen te zijn. Kijk naar Amazon of Apple. Ze stonden beide ooit op het punt om failliet te gaan.”

Feller stelt dat beleggers zeer zeker geïnteresseerd zijn in de trend van digitale disruptie, maar nog niet goed weten hoe ze deze moeten aanvliegen. “Dat is logisch, gezien hun traditionele manier van asset allocatie. Maar je zult die traditionele asset allocatie toch wat los moeten laten om deze trend over sectoren en over beleggingscategorieën heen te omarmen. Dat blijkt lastig binnen de geijkte patronen. Maar kijk naar wie er profiteren van deze trend? Een van de sectoren die baat hebben bij Moore’s Law is de farmaceutische industrie. Niet eerder kwamen er zo veel nieuwe medicijnen op de markt als nu. Dat is zeker geen toeval.”

Kies specialisten

Hoe groot zou het deel van de asset allocatie dat aan de trend van digitale disruptie wordt toegeschreven moeten zijn? Feller: “Als je praat over bedrijven die midden in deze trend zitten, dan zou ik 15 tot 20% aanhouden. Maar als je kijkt naar welke bedrijven allemaal worden beïnvloed door deze trend, dan heb je het al snel over 40 tot 50%.”

De prijzen van automatisering en robots dalen. Dat maakt deze trend mogelijk. Maar is het tegelijkertijd ook een risico? Immers, technologiebedrijven die zich met automatisering en robots bezighouden, houden minder marge over. “Dat moet je goed in de gaten houden.”

Als voorbeeld noemt hij de semiconductor-industrie. De ASML’s van deze wereld maken machines voor Intel-achtige ondernemingen. Dat is een hoog cyclische industrie. “We kiezen er dan ook voor om niet meteen in de mainstream te investeren, maar in gespecialiseerde spelers. Bijvoorbeeld bedrijven die dusdanig bijzondere robots op de markt brengen, dat ze niet makkelijk na te maken zijn.”

Evolutie

Feller roemt Philips om zijn stappen in technologie voor de gezondheidszorg. “Je kunt geen ziekenhuis inlopen of er staan machines van Philips. Dat doen ze goed.” Zo bezien past het bedrijf in de trend. Maar de investeerder is minder te spreken over Philips als belegging.

“Ze laten een goede evolutie zien, maar ze zijn nog te veel een conglomeraat. Je krijgt dan van alles wat. Datzelfde geldt voor de Zweeds-Zwitserse multinational ABB en het Japanse Fanuc. Tien jaar verder zullen deze bedrijven veel meer gespecialiseerd zijn. Dan krijg je dus een directere exposure naar de trend.”

Digitale disruptie is en blijft een megatrend. Het wordt voor beleggers zaak die trend te herkennen (relatief eenvoudig) en te erkennen (lastiger) in de asset allocatie. “De businesscase is er. Het is aan beleggers om deze met beide handen aan te grijpen.”

Het bericht Moore’s law als beleggingsbasis verscheen eerst op The Asset.

Rietveld noemt geen goeroes à la Warren Buffet. Nee. Rietveld was in zijn vorige baan hoofd van het Kenniscentrum Vermogensadvies en Beleggen en weer daarvoor directeur Vermogensstructurering, allebei bij ABN Amro MeesPierson. En dus past George Kinder, de Amerikaan die de methode achter financial lifestyle planning bedacht vele malen beter.

In zijn voetsporen zegt Rietveld: “Beleggingsadviseurs hebben de neiging te veel te blijven hangen in de techniek. Ze houden ervan om het bij de klant te hebben over obligatie x of aandeel y of de technische kant van de asset allocatie. Terwijl het eigenlijk eerst zou moeten gaan om de levensstijl van de klant in kwestie. Niemand heeft namelijk als doel zo rijk mogelijk te worden.”

Dat is volgens Rietveld relatief gemakkelijk. “Sla je vakanties over, koop geen dure auto. Dan kom je een heel eind. Maar dat gaat voorbij aan waar geld eigenlijk voor bedoeld is. Vandaag de dag is het een digitale eenheid om ons leven te financieren.” Smeerolie van de wieg tot het graf, noemt Rietveld het.

Oliepeil op niveau

Aan de vermogensregisseur en beleggingsadviseur de schone taak om tijdens het leven regelmatig te checken of het oliepeil nog op voldoende niveau is. Rietveld miste in bestaande adviessoftware de koppeling van de levensstijl met de asset allocatie. “Ik ben toen, vanuit mijn achtergrond als modelontwikkelaar, in mijn vrije tijd software gaan ontwikkelen.”

Na twee jaar had hij een programma dat deed wat het moest doen. “Deze inventariseert de levenssituatie van de cliënt en koppelt deze aan een asset allocatie. De software gaat niet van de vraag uit wat een klant wil beleggen, maar van de vraag wat hij kan beleggen. Dat is een wezenlijk andere benadering.”

Die software brengt dus niet alleen in beeld of iemand wakker zou moeten liggen als de beurs 10% daalt, maar bekijkt vooral de haalbaarheid van zijn gewenste levenssituatie. “Wat wil bijvoorbeeld een vermogende ondernemer als levensstandaard houden?”, is daarbij een uiterst belangrijk uitgangspunt, aldus Rietveld. ABN Amro Meespierson ging ermee werken en Rietveld maakte daar een dag per week vrij om de software verder te ontwikkelen. Totdat meerdere partijen hem vroegen naar de software en hij besloot PrivateWealthSupport op te richten.

Nabootsen

Zestig organisaties, van klein tot groot, werken inmiddels met de software waar ook een Monte Carlo-simulatie is ingebouwd. “We bootsen op basis van aannames van onder meer de inflatie, de rentetarieven, de fiscale componenten, de inkomensstromen, de schulden en de rendementen zo reëel mogelijk de toekomstige situatie na. Dat is eigenlijk wat pensioenfondsen met hun ALM-studies ook doen. Wat zijn de inkomsten en de verplichtingen? En wat moeten we vervolgens doen om beide in balans te houden?”

De toekomst van dergelijke software is veelbelovend, zegt Rietveld. “Big data kan veel betekenen. Bijvoorbeeld door gegevens van achtergronden en beleggingsstijlen te analyseren. Je zou dan grofweg tot analyses voor cliënten kunnen komen. Als ondernemer met deze gewenste levensstijl zou je deze beleggingsaanpak moeten hanteren.”

Er is alleen één maar. “Als wij allebei een ton verdienen en dezelfde achtergrond hebben, zegt dat nog weinig over ons uitgavepatroon. Kortom, vermogensadvies is per definitie situationeel. Daar moeten we altijd rekening mee blijven houden.”

In het kort…

Naam: Thimo Rietveld
Onderneming: PrivateWealthSupport
Leeftijd: 50
Bewondert: George Kinder
Motto: “Koppel levensstijl aan asset allocatie.”
Verder: “Geld is een digitale eenheid om je leven te financieren”

7 uitgangspunten van Thimo Rietveld:

1. Een financieel plan is de start van de strategische asset allocatie.
2. Kijk naar ‘wat’ je zou kunnen beleggen, in plaats van ‘hoe’ je wilt beleggen.
3. Maak niet zelf een financieel plan, maar laat dit door een (onpartijdige) expert opstellen.
4. Investeer in een onafhankelijk financieel plan. Dat betaalt zich uit in een betere strategische asset allocatie.
5. De markt is op langere termijn en structureel bekeken niet te verslaan.
6. Om meer rendement te maken, moeten we dus kritisch naar de kosten kijken.
7. En daarom komen bijvoorbeeld indextrackers volop in beeld.

Het bericht Thimo Rietveld: ‘Smeerolie van wieg tot graf’ verscheen eerst op The Asset.

De fusie in 1990 tussen Amev en VSB Bank leek zo prachtig. Zeker in de droom die elke bank en verzekeraar destijds had. Fuseren. Want dan kon je over en weer producten verkopen. Synergie. Dat gedachtegoed trok ook de Belgische AG Groep aan die zich aansloot bij Fortis.

In de jaren daarna volgden veel overnames: ASLK, de Generale, ASR Stad Rotterdam, Woudsend en De Amersfoortse. Zelfs over ’s lands grenzen werd ingekocht. Bijvoorbeeld het in 2005 gekochte Turkse Dışbank behoorde tot de inboedel. Groeien, groeien, groeien, werd het motto. Tegen de klippen op. En daardoor kun je je vertillen, zo bleek. Nota bene nog wel aan de overname van de vermaledijde concurrent: ABN Amro. In 2007 stapte Fortis in een consortium met daarin Royal Bank of Scotland en Banco Santander.

Teken aan de wand

Doel? Het opsplitsen in drie delen van ABN Amro. Prijs? Ongeveer 72 miljard euro. Alsof je een emmer leeggooit. Voor Fortis komt het erop neer dat het 24 miljard moet vinden. Dat om de onderdelen Private Banking, Asset Management en de Businessunit Nederland in te lijven.

Die 24 miljard zit simpelweg niet in de markt. De kredietcrisis barst in alle hevigheid uit en voorzitter Maurice Lippens weigert te heronderhandelen over een lagere prijs. Hoogmoed komt voor de val. Eind juni 2008 meldt Fortis dat het 8,3 miljard extra nodig heeft. Dividend wordt geschrapt, een teken aan de wand.

Uit later opgedoken e-mailverkeer blijkt dat de top van Fortis dan al twijfelt aan het voortbestaan van de bank. In september 2008 meldt Fortis dat het zijn deel van ABN Amro weer wil verkopen, in een poging om het vege lijf te redden. Het blijkt laat. Veel te laat.

Laten ‘rollen’ door Belgen

In september verlagen kredietbeoordelaars Moody’s en Standard & Poor’s (S&P) hun ratings. Fortis verliest zijn positie in de Dow Jones Euro Stoxx 50. Interimtopman Herman Verwilst probeert analisten en beleggers geruststellend toe te spreken. Fortis gaat zeker niet failliet. Hij klinkt als Mohammed Saïd al-Sahaf, de minister van Informatie van Irak op het moment dat Amerikaanse tanks Bagdad binnenrollen.

Wat volgt zijn de bekende beelden van Wouter Bos, toenmalig minister van Financiën. Hij pakt het podium. Nemen België, Luxemburg en Nederland samen eerst nog een belang van 49%, een week later schaft Nederland de Nederlandse delen van Fortis aan. Met daarin ABN Amro. Kosten? 16,8 miljard euro.

Bos presenteert zich als de redder van de Nederlandse financiële wereld. Van dat beeld is weinig meer over. Het oordeel van de parlementaire enquêtecommissie Financieel Stelsel is dat Bos zich heeft laten ‘rollen’ door de Belgen. Hij heeft veel te veel betaald. Pijnlijk.

Door het slijk

Ondanks veroordelingen in België en Nederland is Votron, als voormalige Chief Executive Officer van Fortis, zich van geen schuld bewust. In het Belgische dagblad De Tijd zegt hij, als hij voor het eerst weer in de openbaarheid treedt: “Mijn familie leed, en lijdt, onder de hele affaire.”

Hij begrijpt niet waarom Lippens en anderen “zich niet solidair opstellen. We hebben de beslissingen allemaal samen genomen, collegiaal… We zaten allemaal samen in dat avontuur.” Hij verdedigt Gilbert Mittler, de gewezen financieel directeur. “Hij is door het slijk gehaald... Hij is een intelligente, gepassioneerde man. Hij heeft alles gegeven voor zijn werk.”

Votron is tegenwoordig professor, maar geeft daarnaast ook mediatrainingen. Die gaan over onconventionele risico’s, zoals Vortron ze noemt. “Mijn stelling is dat er naast de risico’s die men als bedrijfsleider beheerst er ook andere, niet-conventionele risico’s zijn. Zoals de druk van aandeelhouders, activisten, media, speculanten. Ik geef ook mediatraining, met de focus op crisisbeheer.” Votron doet zich voor als Calimero en struisvogel tegelijk. Zoals hij in het beruchte De Tijd-interview zegt: “Ik, fouten gemaakt? Bewijs ze!”

Het bericht Het tegen de klippen opgroeien van Fortis verscheen eerst op The Asset.

Die stelling behoeft uitleg. “In de afgelopen twintig à dertig jaar heeft de verplichting om in obligaties te moeten beleggen in een pensioenlichaam geholpen. Maar nu koersen van staatsobligaties op hun hoogst staan in driehonderd jaar en de rentevergoeding onvoorstelbaar laag is, weet je dat je je eigen verlies inkoopt. Om het misdadig te noemen, gaat wat ver. Maar vreemd is het op zijn minst.”

Jongen mag zich graag verwonderen. “Al van kinds af aan. Het aandeel Hoogovens gleed destijds naar beneden. Daardoor bedacht ik dat ik allicht beter kon beleggen dan de grootbank waar ik het aandeel op hun advies gekocht had. Tijdens mijn studie Bedrijfskunde belegde ik als een van de weinigen in Zuid-Afrikaanse goudmijnen. Daarmee realiseerde ik een fors extra maandinkomen uit dividenden en koersstijgingen.”

Winkelcentrum

Nieuwsgierigheid drijft hem nog steeds. “Ik koop nooit zomaar een aandeel. Ik ga eerst bij het scala alternatieven langs. Moet ik dit aandeel via een optie spelen? Of moet ik puts schrijven? Ik ben 24 uur per dag betrokken met beleggen bezig. Daarbij geldt dat ook beslissen om niets te doen een beslissing is.” Welhaast Cruijffiaans taalgebruik. Dat past bij de denker in hem.

Jongen noemt zijn bedrijf een financieel winkelcentrum, bestaande uit speciale winkeltjes met accountmanagers en een netwerk van specialisten. “Van spaarrekening of beleggingsfonds voor het kleinkind tot aan het bewindvoerderschap van opa. Van accountancy tot fiscaliteiten.”

Persoonlijke aandacht staat bij Total Investment Services voorop. “Ik kan niet begrijpen dat accountmanagers bij grootbanken 300 klanten hebben, waardoor ze minder dan drie uur per jaar aan een klant kunnen besteden. De klant gaat dat merken en de accountmanager heeft weinig lol aan het klantcontact.”

Jongen vindt dat een accountmanager moet kunnen doen wat de klant van hem verwacht. “Hij weet als geen ander wat de klant beweegt om te beleggen. Wie ben ik dan om vanuit een ivoren toren te zeggen dat ze allemaal voor 20% in goud moeten zijn belegd?”

Menselijke aard

Bij zijn werkzaamheden relativeert hij risicomanagement. “Risicospreiding en risicodeling zijn gebaseerd op cijfers uit het verleden en cijfers uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Wees je daarvan bewust. Je weet dus één ding zeker: het volgende zich opdoemende risico lijkt niet op het risico dat je net over je heen hebt gehad.”

Houvast heeft Jongen aan de gedragsbenadering van de Oostenrijkse school onder leiding van Ludwig von Mises. “Op basis van inzicht in de menselijke aard kun je de escapades van de Europese Centrale Bank (ECB) ontzenuwen. In feite maakt de ECB door de rente laag te houden het prijsmechanisme kapot. Dat leidt er bij mij toe dat ik nog harder op zoek moet naar echte waarde, bijvoorbeeld in zilver en goud.”

Een industrie die draait op subsidies laat hij daarom links liggen. “Ik heb daarom de opgang van Tesla gemist en ben nu geneigd short te gaan op Tesla. Het kan ik mijn ogen niet zo doorgaan. De stop kan wel eens zijn dat er niet genoeg grondstoffen zijn voor al die batterijen. Om maar te zwijgen waarmee deze opgeladen moeten worden. Tesla is nu meer waard op de beurs dan Fiat Chrysler Automobiles. Dan word ik zenuwachtig. Of ruik ik een shortkans.” Hij komt tot de slotsom dat met hete lucht de ballon ook omhoog gaat.

In het kort…

Naam: Louk Jongen
Onderneming: Total Investment Services
Leeftijd: 63
Bewondert: De Oostenrijkse school onder leiding van Ludwig von Mises
Motto: “Zorg dat je dichtbij de wensen van je klant blijft.”
Verder: “Je kunt niet alle risico’s uitsluiten. Simpelweg omdat je niet weet welk risico zich in de toekomst aandient.”

8 uitgangspunten van Louk Jongen:

1. Blijf nieuwsgierig en blijf je verwonderen.
2. Beslissen om niets te doen, is ook een beslissing.
3. Geef accountmanagers de ruimte om te doen wat het beste is voor hun specifieke klant.
4. Resultaten uit het verleden zeggen niets over de toekomst.
5. Dat geldt ook voor risicomanagement, relativeer dit daarom.
6. Sta open voor innovaties.
7. Als je een belegging niet ‘in de vingers’ krijgt, blijf er dan vanaf.
8. Laat sectoren en industrieën die op subsidies draaien vanwege de onvoorspelbare overheidsbemoeienis links liggen, evenals puur fiscaal gedreven producten.

Het bericht Louk Jongen: ‘Met hete lucht gaat de ballon ook omhoog’ verscheen eerst op The Asset.

En dat moet dan weer leiden tot een beter investeringsuniversum. Immers, de rotte appels die het rendement kunnen verzieken, zijn uit de mand gehaald. Recent onderzoek staaft de stelling van Cabie dat groen beleggen geen rendement hoeft te kosten. De studie van Auke Plantinga en Bert Scholtens van de Rijksuniversiteit Groningen, die ze publiceerden in het economenvakblad ESB, stelt dat specifiek de uitsluiting van de categorie ‘fossiele brandstoffen’ geen rendement hoeft te kosten.

Die studie komt op het moment dat er bij institutionele beleggers een verschuiving gaande is naar duurzame vormen van beleggen en investeerders zoals Candriam zich nadrukkelijker bemoeien met de duurzame koers van de ondernemingen waar ze in investeren. Zo ging Candriam in 2015 het gesprek aan met niet minder dan 64 ondernemingen over duurzame criteria en hun duurzame koers. Tegelijk ging het aantal uitgebrachte stemmen in gewone en bijzondere algemene vergaderingen omhoog van 123 in 2014 naar 258 in 2015. Meer dan een verdubbeling dus.

Comply or explain

Hamvraag was altijd of aandacht voor mens en milieu niet ten koste ging van het rendement. Het zou wel eens pensioengeld kunnen kosten. “Maar dat is niet het geval in de praktijk”, beaamt ook Cabie. “Duurzaamheid kost geen geld, maar sluit juist belangrijke risico’s in de portefeuille uit.”

De fondsen waarmee Candriam zijn duurzaamheidsgedachte twintig jaar geleden in de praktijk bracht, waren het Stimulus Dynamic Fund en het Stimulus Defensive Fund. Vandaag de dag zijn ze ondergebracht in het zogenoemde sustainable gamma. Wat is er in die twintig jaar veranderd in de focus op duurzaamheid?

“We zijn van niche naar mainstream gegaan. Toen we begonnen konden we af en toe eens een vraag stellen aan een bedrijf en vertrouwden bedrijven nog maar weinig over duurzaamheid toe aan de openbaarheid. Het was vaak alleen financiële data waar we op konden bogen. Nu is dat compleet anders. Nu is het motto ‘comply or explain’. En er zijn veel meer, wellicht zelfs te veel, verschillende mogelijkheden om data over duurzaamheid te verkrijgen.”

Dat beschouwt Cabie op zich als een groot goed. “We get more disclosure. Ook van zaken waar ondernemingen nog aan moeten werken. Over die issues gaan we concreet met het bedrijf in gesprek. Zij staan open voor die dialoog. Want elementair gezien elimineren we zo ook risico’s voor het bedrijf en daarmee ook risico’s gekoppeld aan het aandeel. We zoeken samen met zo’n bedrijf naar de best practices in hun branche.”

Validatie

Dat alles is positief, alleen bestaat er een hele wereld aan manieren om aan duurzaamheidsverslaggeving te doen. Van integrated reporting tot aan de criteria van de Dow Jones Sustainability Index en de recentelijk gelanceerde ESG-criteria van Morningstar en die van MSCI. Is door de bomen het bos nog te zien? Daar waar de financiële verslaggeving in elk geval is toegegroeid naar de International Financial Reporting Standards (IFRS).

Cabie: “Ik vind het in essentie positief dat er van alle kanten beweging is om duurzaamheid in cijfers te vatten. De volgende stap is inderdaad standaardisatie, maar dat heb je nu eenmaal niet in een paar jaar geregeld.” Dat klopt. Wie de parallel trekt naar de financiële verslaggeving komt op zestig jaar uit. In die zestig jaar kwam de accountantswereld pas tot IFRS.

“Maar zo veel tijd hebben we niet”, aldus Cabie. “Klimaatverandering wordt na twaalf jaar echt problematisch en heeft een blijvend effect op het bedrijfsleven. Wil je het inprijzen en waarderen van CO2 en de verslaggeving daarover oppakken, dan zullen we als financiële wereld grote stappen moeten zetten.”

Standaardisatie is één, validatie van de geboden informatie is twee. Waar financiële verslaggeving wordt voorzien van een accountantscontrole is die audit bij duurzaamheidscriteria nog niet uitgekristalliseerd. “Ik ben een optimist”, zegt Cabie. “Ik denk dat we, geholpen door de absolute noodzaak van verandering, tot gevalideerde standaarden kunnen komen.”

Performance indicator

Gaan maatstaven gericht op Environmental, Social en Governance (de zogeheten ESG-criteria) voorkomen dat vermogensbeheerders en institutionele beleggers niet investeren in bedrijven die in opspraak raken zoals SBM Offshore, Volkswagen en Imtech? “Je kunt nooit voorkomen dat er incidenten zijn, maar je kunt wel zeggen dat bedrijven die ESG-factoren in hun DNA hebben, beter georganiseerd zijn. Ze kennen een sterker management en hebben een systeem op hun plaats waarmee er eerder dan elders waarschuwingssignalen komen. En ze zijn er, als het goed is, opener over. Het is bij hen een concrete performance indicator.”

Doorredenerend hebben zij hun impact op ESG-gebied al ingeprijsd. “Ze bieden daarmee dus ook meer duidelijkheid en zijn daarmee aantrekkelijker als aandeel.” Als voorbeeld noemt Cabie tabaksbedrijven. “De uitwerking die zij hebben op de gezondheidszorg zou aan hen moeten worden doorberekend. Zij creëren immers een groot financieel risico dat je niet buiten beschouwing kunt laten. Zo kun je ook andere invloeden op de samenleving van een prijs voorzien. Dat gaat meer en meer gebeuren. Daar ben ik van overtuigd.”

Het verkleint de risico’s voor een institutionele belegger, meent Cabie dan ook. “Op een categorische manier.” Maar duurzaamheid is meer dan alleen een knock-outcriterium, constateert ze er achteraan. “We gaan veel liever uit van planet possible. Oftewel: wat is de businesscase die we kunnen maken aan de hand van duurzaamheid als beleggingsthema?” Dat heeft bij Candriam geleid tot het benoemen van zes onderwerpen: klimaatverandering, gezondheid en wellness, de uitputting van hulpbronnen, demografische oplossingen, ontwikkelende, nieuwe markten en als laatste interconnectiviteit.

Interconnectiviteit

“Waar je vroeger keek naar cyclische bewegingen tussen klant en bedrijf is dit meer een macro-analyse. Waar ontstaan nieuwe businessmodellen als gevolg van duurzaamheid? Een voorbeeld daarvan is die interconnectiviteit. Die is nodig om mensen bij elkaar te brengen om bijvoorbeeld een onderwerp als klimaatverandering tegen te gaan.”

Kortom, duurzaamheid is geen geitenwollensokkenthema meer. De status van niche is lang geleden. “Sustainability is here to stay. Ja, we moeten komen tot standaarden. En ja, daar zijn we nog lang niet. Maar dan wil niet zeggen dat er op het gebied van duurzaamheid niet genoeg gebeurt. Soms is dat pionieren, zoals met de ESG-criteria van Morningstar. Maar die creativiteit is alleen maar goed. Omdat uiteindelijk daaruit de duidelijkheid ontstaat die we willen en moeten hebben.”

Het bericht ‘Duurzaamheid is echte performance indicator’ verscheen eerst op The Asset.

Zijn cleantechfonds bestaat sinds 2008 en is sindsdien in essentie wat betreft uitgangspunten niet heel veel veranderd. De ingrediënten? Stockpicking, een geconcentreerde portefeuille van 20 tot 25 aandelen, mid- en small caps en groeiaandelen tegen een aantrekkelijke waardering. En dat alles in schone technologie. Wie denkt dat de thematische benadering van het Quest Cleantech Fund te smal is, is bij Vaneerdewegh aan het verkeerde adres.

“Het reikt van water- en energie-gerelateerde aandelen tot aan materialen en transport. Belangrijk in ons fonds is ecologische efficiëntie. Dat betekent dat we op zoek zijn naar bewezen technologie die huishoudens of bedrijven energie-efficiënter maken. Dat is in wezen technologie die maakt dat we aan de doelstelling van de Klimaattop van opwarming van de aarde met maximaal twee graden kunnen voldoen. Daarnaast is die technologie ook nog eens goed voor bedrijven. Zij kunnen er immers mee op hun energiekosten besparen.”

Te veel risico?

Circa 20 tot 25 aandelen. Dat klinkt erg geconcentreerd. Levert dat niet te veel risico op? “Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat na 30 aandelen het risico niet meer afneemt. Daarnaast kun je bij een geconcentreerde portefeuille veel meer overtuiging aanbrengen en bedrijven nauwlettend in de gaten houden. Dat kan simpelweg niet als je 100 bedrijven volgt. Daarbij komt dat we bij een dergelijke concentratie dus ook worden gedwongen om echt goed na te denken voordat we tot aanschaf overgaan. Een belegging heeft bij ons namelijk meteen een groot gewicht.”

Gevraagd naar zijn grootste succes als stockpicker aarzelt de nuchtere en bescheiden Belg. “Er zijn meerdere aandelen die het goed doen. Maar als ik er toch één moet aanwijzen, dan noem ik het Belgische Melexis, een erg bekend bedrijf in België. Het richt zich op sensortechnologie. De geproduceerde sensoren laten motoren efficiënter functioneren en dat betekent brandstofbesparing.”

Maar ook bijvoorbeeld Jensen, een Deense fabrikant van industriële wasmachines en genoteerd in Brussel, maakt deel uit van de portefeuille. De performance van dit soort bedrijven is buitengewoon goed. En dat is ook Nederlandse institutionele beleggers opgevallen. Maar liefst vijf zijn er ingestapt in het fonds.” Daarmee zijn Nederlandse partijen ná Belgische de belangrijkste investeerders in het Quest Cleantech Fund, dat zo’n 50 miljoen euro onder beheer heeft.

Indexhuggen

Je zou verwachten dat Vaneerdewegh als stockpicker weinig op heeft met passief beleggen. “Maar Exchange Traded Funds (ETF’s) zijn in veel gevallen beter dan de aanpak van sommige fondsmanagers. Veel fondsen doen aan indexhuggen en vragen wel dezelfde vergoeding als echt actieve fondsen.”

Dat vindt hij de naam van actief beleggen geen goed doen. “In zulke gevallen kan ik me voorstellen dat je liever een ETF hebt. “Zelfs Warren Buffett heeft gezegd dat na zijn overlijden zijn kinderen zijn vermogen maar naar ETF’s moeten alloceren. “Los daarvan geloof ik nog steeds in actief beleggen. Zeker in onze tak van sport zie je dat we het verschil maken.”

Waar fondsen alleen gericht op hernieuwbare energie grote klappen kregen, doet het cleantechfonds van Vaneerdewegh het sinds 2008 goed. “Logisch, want we hebben genoeg te kiezen. Dit is een breder thema dan dat je in eerste instantie denkt.”

In het kort…

Naam: Yves Vaneerdewegh
Onderneming: Capricorn Venture Partners
Leeftijd: 46
Bewondert: “Ik heb veel gelezen van en over goeroes. Denk aan Warren Buffett, Benjamin Graham, Philip Fischer, Peter Lynch en Ralph Wanger.”
Motto: “Zoek naar groeiaandelen met een aantrekkelijke waardering.”
Verder: “Ik geloof in actief beheer.”

5 uitgangspunten van Yves Vaneerdewegh:

1. Actief beleggen is niet dood.
2. Er is geen magische formule in beleggen.
3. Houd de portefeuille geconcentreerd. Alleen zo kun je echt waarde toevoegen, zonder dat je de risico’s negeert.
4. Zorg dat de impact van de belegging groot genoeg is op je portefeuille, zodat je gedwongen bent om je echt goed te verdiepen.
5. Cleantech is here to stay. Deze tak van sport biedt voldoende mogelijkheden om behoedzaam in te investeren.

Het bericht Yves Vaneerdewegh: ‘Er valt genoeg te kiezen in cleantech’ verscheen eerst op The Asset.

HJCO Capital Partners ontstond in 2013 via een management buy out uit de wereldwijde hedgefundspeler Man. “We zijn nu nog steeds intermediair voor dat bedrijf. Het was destijds hét moment om onze vleugels uit te slaan en ondernemerschap te laten zien.”

Dat ondernemerschap vindt de vermogensbeheerder in actief beleggen. “Wij selecteren daarbij de fondsmanagers op aspecten als active share, tracking error en de kernvaardigheden. Is de manager meer een stockpicker of een strateeg?” Bij het uitkiezen gaat HJCO voor absolute return. “Prestaties ten opzichte van een benchmark zeggen mij niet veel. Dat is ook niet wat klanten willen. Zij willen zekerheid over vermogensbehoud en -groei voor de komende drie tot vijf jaar. Daar moeten we dan ook onze fondsmanagers op selecteren.”

Niet maatgevend

De afgelopen 25 jaar zijn volgens Johannesma niet maatgevend voor de komende 25 jaar. “Allerminst. En zeker niet omdat de rente op of onder nul staat. De geschiedenis mogen we gemakshalve vergeten. Behalve de crisismomenten. Die zijn onderscheidend.” Om rendement te boeken moet een vermogensbeheerder zoals HJCO beschikken over een zo breed mogelijke gereedschapskist. “Dat betekent de beschikking hebben tot verschillende assets en markten, maar ook tot long- en shortposities.”

Beleggers, zowel particuliere als institutionele, focussen zich volgens hem te veel op passief beleggen. “Om hun verplichtingen te kunnen matchen, zouden ze bij 30 tot 40% van de portefeuille voor absolute return beleggen moeten gaan. Dan kom je dichter bij je uiteindelijke doel: kapitaalgroei én kapitaalbehoud. Of bij pensioenfondsen: voldoen aan je verplichtingen en het behalen van een fatsoenlijke dekkingsgraad.”

Maar hij vindt dat veel institutionele beleggers vastzitten aan een keten van regelgeving en aan hun traditionele asset allocatie. “De focus op lage kosten en traditionele beleggingen waarin benchmarking centraal staat, is doorgeslagen. Nu is het moment gekomen om de allocatie naar actieve managers toe drastisch te verhogen.”

Populariteit

Fondsmanagers zijn zelf ook debet aan de populariteit van Exchange Traded Funds (ETF’s), stelt Johannesma. “Doordat managers te duur tegen de index aan hingen en eigenlijk per definitie een underperformance lieten zien, kwamen er met ETF’s goedkopere alternatieven. Het verklaart de populariteit van passief beleggen. Maar we hebben fondsmanagers ook te lang op pad gestuurd met de boodschap om elk jaar de index te verslaan. Terwijl je eigenlijk een absoluut rendement wilt.”

Gelukkig is het roer bij fondsmanagers omgegaan. Althans zo heeft Johannesma bemerkt.  “Dat tot en met oktober van 2015 zo’n 77% van managers van actieve fondsen de Europese benchmark heeft verslagen, zegt genoeg. We gaan met actief beleggen de goede kant op.”

Tegelijkertijd ziet Johannesma ook dat het moeilijker is om actief beleggen naar de eindklant ‘toe te brengen’. “Het vergt meer uitleg. Als je doet wat anderen doen, krijg je de handen eerder op elkaar. Of zoals beleggingslegende Peter Lynch van Fidelity al zei: Nobody gets fired for buying IBM.”

In het kort…

Naam: Willem Johannesma
Onderneming: HJCO Capital Partners
Leeftijd: 48
Bewondert: Warren Buffett (“lees de biografie The Snowball”) en Pierre Lagrange (“een coach en motivator, die echt zijn team draagt”)
Motto: “Actief beleggen heeft de toekomst.”
Verder: “Focus je op een absoluut rendement.”

7 uitgangspunten van Willem Johannesma:

1. Je krijgt wat je vraagt, dus denk goed na over de vraag.
2. Ga vol voor actief beleggen en een absoluut rendement.
3. Doorgrond de vaardigheden van een fondsmanager ten volle.
4. Zes jaar een bull market in aandelen. Dat gaat veranderen.
5. Dat actieve managers in het algemeen niet altijd de benchmark verslaan, wil niet zeggen dat er geen actieve managers zijn die dat wel doen.
6. Fondsmanagers die zich hebben laten zien als teamspelers hebben de voorkeur.
7. Er zouden in dat opzicht meer vrouwelijke fondsmanagers moeten komen.

Het bericht Willem Johannesma: ‘Actieve allocatie moet drastisch omhoog’ verscheen eerst op The Asset.

Van Tilburg is de man er niet naar om naast zijn schoenen te gaan lopen, alhoewel de cijfers daar wellicht wel aanleiding toe geven. Voor Euronext was het derde kwartaal van 2015 naar eigen zeggen unprecedented. Dat laat zich enigszins vertalen in ongeëvenaard. Recente onrust op financiële markten zorgde voor een fikse groei van het aantal transacties op de beurzen van Euronext in Amsterdam, Parijs, Brussel en Lissabon.

De Griekse schuldencrisis, de terugval van de economische groei in opkomende markten als China en de speculatie over de eerste renteverhoging in de Verenigde Staten in jaren leverden heel veel extra activiteit op. Het toegenomen aantal beursgangen bracht bij Euronext in het derde kwartaal een kleine 20 miljoen euro in het laatje, ruim de helft meer dan een jaar eerder.

Reëel alternatief

In november van 2015 alleen al gingen er bij Euronext vijf bedrijven naar de beurs, waaronder ABN Amro en Curetis in Amsterdam. De doorsneewaarde van het dagelijkse handelsvolume steeg in diezelfde maand met 13% tot bijna 7,4 miljard euro. De handel in Exchange Traded Funds (ETF’s), met een 51% hogere dagelijkse transactiewaarde van 635 miljoen euro, omschreef Euronext als “dynamisch”.

Euronext Amsterdam zag in de eerste elf maanden van vorig jaar 35 miljard euro aan beurswaarde erbij komen door nieuwe noteringen en er werd voor 6,4 miljard euro opgehaald bij IPO’s. “De beurs is weer een reëel alternatief om kapitaal op te halen”, stelt Van Tilburg. “Het vertrouwen dat, ondanks de volatiliteit, de IPO toch kan slagen is overduidelijk toegenomen. Deals zoals die van ABN Amro en (in het kleinere segment) die van Curetis en Kiadis Pharma laten zien dat het goed functioneert. Daar is veel belangstelling voor.

Wat de reden daarvan is? Door ons ecosysteem van banken, financiële instellingen en institutionele beleggers, die via Amsterdam uitermate goed met elkaar verbonden zijn. Of ze nu uit Zwitserland, de VS, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk of Noorwegen komen. Dat netwerk geeft ons een streepje voor. Dat maakt dat we hier deals, bijvoorbeeld in biotechnologische bedrijven, kunnen maken die in Duitsland niet van de grond komen.

Daarbij komt dat het grootste deel van de volumes van de aandelen van de grote en middelgrote Nederlandse bedrijven hier wordt verhandeld.” Van Tilburg noemt als voorbeeld BE Semiconductors dat kortgeleden zijn twintigjarige notering aan de beurs van Amsterdam vierde. “In het begin combineerden ze nog een notering bij ons met één aan de Nasdaq en één in Frankfurt. Die laatste twee hebben ze laten schieten ten faveure van ons. Dat onder het motto: op onze thuismarkt kunnen we altijd herfinancieringen doen.”

Hoogtepunt

De beursgang van ABN Amro van 3,8 miljard euro mag wat betreft Van Tilburg wel een hoogtepunt voor Euronext Amsterdam worden genoemd. “De succesvolle beursgang en het verloop van de koers geven dusdanig vertrouwen dat andere partijen, zoals de Nederlandse staat met ASR, een beursgang ook weer op de radar hebben. De beursgang van ABN Amro heeft zo’n fantastische uitstraling gehad.” Het is sinds 2011 het grootste bedrijf dat in Europa naar de beurs ging. Media wereldwijd schreven over de deal. “De aandacht was niet bij te houden”, aldus Van Tilburg.

Als de voortekenen niet bedriegen, wordt 2016 een minstens zo fraai jaar, maar de bestuursvoorzitter blijft voorzichtig. “De pijplijn is goed gevuld. Daar hebben we de signalen van. Een aantal partijen heeft de horde genomen en laat zien dat ze performance hebben. Ik verwacht dat er veel meer schapen over de dam komen.” Namen als ASR en Grolsch passeren de revue in het geruchtencircuit.

Maar Euronext Amsterdam verwacht ook meer biotechbedrijven te mogen verwelkomen. “Dat is een specialiteit. Kiadis Pharma kwam hier succesvol naar de beurs, terwijl in Duitsland beursgangen moesten worden afgeblazen vanwege de onrust rond Griekenland.” Daarnaast haalde het Duitse Curetis 40 miljoen euro op, terwijl net daarvoor op andere markten meerdere biotechbedrijven hun beursgang afbliezen toen het sentiment tegenzat. “Dat zegt iets over de kracht van onze markt.”

Globalisering

Naast specialisering als speerpunt wil Euronext een hub zijn voor zowel Amerikaanse als Chinese beleggers. “Die eerste kennen we al lang, ook hebben we de kring uitgebreid toen we deel uitmaakten van NYSE Euronext.” ICE kocht in 2013 NYSE Euronext voor 11 miljard. Euronext werd door de nieuwe eigenaar afgesplitst en naar de beurs gebracht.

Waar het Euronext voor de wind gaat, ook door sterk te letten op de kosten, kampt NYSE met een toenemende concurrentie. In de VS is het op kantoordagen mogelijk om effecten te verhandelen op maar liefst elf beurzen en vijftig alternatieve private platforms. Euronext pakt specialisering op, kijkt goed naar de kosten en wil ook een hub zijn voor Chinese beleggers én Chinese bedrijven die aandelen of obligaties op de Europese markt lanceren.

“Er komt steeds meer kapitaal deze kant op. Wij willen daarvoor de logische hub zijn.” Chinese bedrijven kunnen hun obligaties al in renminbi’s laten noteren en Euronext werkt met diverse partners in China samen. Daaronder de beurs van Shenzhen en de Bank of China en ICBC. “Lokaal partneren. Daar gaat het bij dergelijke samenwerkingsverbanden om. Niemand weet zo goed als de Chinezen zelf hoe de lokale kapitaalmarkt in elkaar zit.”

De tijd van mondiale beursbedrijven is voorbij, constateert Van Tilburg. “Globaliseren was een tijdlang de mantra, maar laten we ons nu maar richten op waar het echt om gaat. En dat is de financiering van de reële economie. Dat betekent dus ook dat je wel gebruik moet maken van lokale kennis.”

Passief beleggen

ETF’s vormen een groot aandeel van de handelsactiviteiten bij Euronext Amsterdam. Tot en met november 2015 is er op de markten van Euronext voor 84 miljard euro aan waarde verhandeld. Het handelsvolume, in de 154 in Amsterdam genoteerde ETF’s, steeg met 60%.

“We zijn ook in ruim een jaar tijd van 1000 naar meer dan 2000 licenties voor onze AEX-Index gegaan. Dat zegt wel wat. De stijging gaat hard.” Tot slot: Van Tilburg vindt dat overheden af moeten van een risicoallergie. “Institutionele beleggers zien richtlijnen vanuit Europa komen, waardoor ze minder risico’s in de portfolio mogen nemen of risico’s groter worden ingeschat dan dat ze daadwerkelijk zijn. Die regels, bijvoorbeeld bij een risico-opslag voor derivaten die institutionele beleggers juist gebruiken om risico’s af te dekken, werken in de praktijk verstorend.”

Daar is volgens hem te weinig over nagedacht. Want uiteindelijk is het niet in het voordeel van onze maatschappij dat we minder risicodelend kapitaal en minder participanten hebben om onze investeringsrisico’s over te spreiden. Feitelijk ben je dan nog verder van huis.”

Het bericht Euronext heeft pijplijn goed gevuld verscheen eerst op The Asset.

Het verklaart waarom ook grote Nederlandse institutionele beleggers, zoals APG en PGGM, overstag zijn gegaan. François Divet, Head of ILS bij AXA Investment Managers, meldt een ‘groot mandaat’ te hebben ontvangen van een aanzienlijke Nederlandse pensioenspeler. Welke dat is, wil Divet niet zeggen. “Maar het maakt wel duidelijk dat deze markt serieus moet worden genomen.” Daar heeft hij, al kijkend naar het historische perspectief, een punt.

Allereerst verklaart hij het grote verschil met gewone obligaties. De kans dat catbonds niet worden afgelost, staat volledig los van economische ontwikkelingen of gebeurtenissen op de financiële markten. “En dat is prettig voor de diversificatie”, stelt Divet. Ter illustratie: aandelen, obligaties, grondstoffen en hedgefondsen beleefden in oktober 2008 hun slechtste maand. De verliezen liepen van 10 tot 30%. Catbonds presteerden wel goed en waren bovendien nog steeds liquide.

Slechtste maand

De slechtste maand voor catbonds, maart 2011, was met een min van een kleine 4% nog steeds niet heel slecht te noemen. Deze min was het gevolg van de aardbeving en de daarop volgende tsunami in Japan. Eén obligatie werd aangesproken (en dus waren investeerders hun belegging kwijt) en andere werden deels aangesproken.

De categorie van de meest verhandelbare catbonds maakt ongeveer 24 miljard dollar uit. Dat in een gehele markt voor alternatieve beleggingen in verzekeringen van circa 70 miljard dollar. De looptijden van dergelijke obligaties zijn met drie tot vijf jaar kort. “We kennen dan ook vaak nieuwe momenten van uitgiftes”, aldus Divet. “Zo blijft de markt liquide.”

Het principe achter de catbonds, het afdekken van mogelijke schadeclaims bij catastrofers, kent twee uitvoeringsvormen. Via een special purpose vehicle (gericht op het bundelen van investeringen om daarmee de risico’s te dragen) of rechtstreeks bij de verzekeraar of de herverzekeraar. “Dat laatste segment is natuurlijk minder liquide, omdat het daar vaak gaat over rechtstreekse afspraken met een verzekeraar.”

AXA doet in ILS dan ook vooral zaken met de speciale vehikels van (her)verzekeraars. Daarvan kan het kapitaal worden aangesproken als een grote ramp zich voordoet. “Hiervoor betalen verzekeraars premie aan het vehikel, dat dit als coupon aan de beleggers erin uitkeert.”

Triggers

In de belegging kunnen triggers worden ingebouwd. Bijvoorbeeld een trigger dat het vehikel pas tot uitkering komt bij specifieke weersomstandigheden, specifieke windsnelheden of bij een bepaalde impact van de ramp. Bijvoorbeeld gemeten op de schaal van Richter. Ook kan een catbond specifiek gericht zijn op één ramp (bijvoorbeeld een tornado of een aardbeving) of een serie van rampen.

Beleggen in schadeclaims bij rampen, het klinkt niet sympathiek. Divet keert de zaken om. “Als wij er als investeerders in ILS niet waren geweest, was het risico van dergelijke rampen niet te dekken geweest.” Beleggers in catbonds hopen ook dat het niet tot uitkering komt. Want als het vehikel of de verzekeraar tot uitkering moet komen, dan kan de inleg deels of in zijn geheel in rook opgaan. De markt voor catbonds is in de Verenigde Staten ontstaan. “Dat is meteen dan ook de meest ontwikkelde markt voor catbonds”, stelt Divet.

Dat levert wel een concentratierisico op. Een groot deel van de uitgegeven obligaties is immers gelinkt aan orkanen in de Verenigde Staten, vooral in Florida. ‘Florida Wind’ was ook de eerste catbond. De orkanen in die staat beslaan nog steeds de grootste deelmarkt. Maar beleggers kunnen ook instappen in portefeuilles met catbonds van orkanen, aardbevingen en tornado’s in de rest van Noord-Amerika. Ruim 70% van de nu uitgegeven catbonds dekt Amerikaanse wind- en aardbevingsschades. Maar er valt ook te beleggen in aardbevingen in Europa en Japan en in Europese en Japanse stormen.

Ingewikkelde weermodellen

Om de risico’s van stormen in te schatten zijn ingewikkelde weermodellen en bijbehorende software nodig. Maar ook is er kennis van bouwvoorschriften in verschillende landen nodig om daarmee een inschatting van de schade te kunnen doen. “Die softwaremodellen en die kennis hebben wij zelf in huis”, zegt Divet. “AXA is immers zelf ook verzekeraar van dergelijke catastrofes en gebruikt zulke modellen daarom als verzekeraar en belegger.”

Daarmee begint het grote rekenen. Wat is de kans dat een ramp zich voordoet? Hoe groot is de waarschijnlijke schade? Wat is het rendement op de coupon? Daarbij wordt bijvoorbeeld een risico van 2 tot 2,5% op verlies bij het voordoen van een tornado in Florida afgezet tegen een mogelijk rendement op de coupon van 8%. Dat zijn realistische cijfers als we de Swiss Re Cat Bond Index erop naslaan. In de afgelopen dertien jaar was deze index goed voor een gemiddeld jaarrendement van 8,3% in Amerikaanse dollars.

Let wel, dit betreft een gemiddelde. Het rendement hangt natuurlijk af van de gebeurtenis waaraan de obligatie is gekoppeld en de omvang van de schade. Dat rendement is ook afhankelijk van de afspraken. Als een natuurramp geen grote schade aanricht, kan de verzekeraar de schade best zelf dekken. Dan gaat dus ook de inleg in het special purpose vehicle niet verloren. Vaak tast een schade van 20 miljard of meer daadwerkelijk het rendement van de rampenobligatie aan.

Pandemieën

“De wiskundige modellen om natuurrampen te voorspellen en de omvang van de schade in te schatten worden steeds beter.” De catbondmarkt kijkt dan ook al naar uitbreiding. “Zo zou het ook mogelijk moeten zijn om pandemieën te verzekeren”, aldus Divet. Minister Lilianne Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking pleitte daar vorig jaar al voor tijdens een vergadering van de Wereldbank. Dergelijke obligaties kunnen geplaatst worden voor pandemieën zoals Q-koorts, Sars en ebola. Divet: “Dat maakt het mogelijk na een ramp meteen financiële middelen beschikbaar te hebben om in actie te komen en hulp te bieden.”

Dit zou meteen een nuttige invulling zijn voor pensioenfondsen die aan impactbeleggen willen doen. Nu al bestaat ongeveer een vijfde van de beleggers in catbonds uit pensioenfondsen. Jaarlijks stijgen de uitgiften van catbonds met 25%. Daarbij valt op dat beleggingen verschuiven van de special purpose vehicles naar private afspraken met (her)verzekeraars.

Volgens experts een teken dat de markt volwassen aan het worden is. Met een catbond verzekert de verzekeraar zich tegen risico’s die eigenlijk niet zelfstandig te verzekeren zijn. Dat mag bijzonder genoeg worden genoemd. En zo bieden ze weer, mits de juiste risicomodellen worden gebruikt, een aantrekkelijk rendement, los van economische omstandigheden en financiële markten. “Deze asset class is een solide keuze voor diversificatie van de institutionele portefeuille.”

Het bericht Beleggen in rampen voor solide diversificatie verscheen eerst op The Asset.